loading
Proszę czekać...
reklama_pozioma
Historia w Aspektach Różnych: 17 października 1975 r. – zmarł Jerzy Braun
Opublikowano dnia 18.10.2017 23:24
41 lat temu, 17 października 1975 r., w Rzymie zmarł Jerzy Braun, ostatni Delegat Rządu na Kraj, żołnierz Podziemia Niepodległościowego, działacz polityczny, poeta, dramaturg, krytyk literacki, publicysta, scenarzysta, filozof, harcerz – każda z tych gałęzi jego działalności wystarczyłaby na osobną biografię.

Wikipedia domena publiczna

File:Jerzy Braun.jpg
Jerzy Braun (1901-75), zdjęcie z książki Jerzego Duraczyńskiego „Polski rząd na uchodźstwie”, na licencji Wikimedia Commons.


Maciej Orzeszko

 

I. Wczesne lata i okres międzywojenny


Jerzy Braun (1901-75) to jedna z niesłusznie zapomnianych postaci naszej historii. Syn Karola – prezesa Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Dąbrowie Tarnowskiej, i Henryki Braunowej z domu Miller, komendantki Chorągwi Żeńskiej Związku Harcerstwa Polskiego w Krakowie w latach 1926–1930. Działalność niepodległościową rozpoczął w gimnazjum w Tarnowie w 1913 r. , należąc do harcerstwa (III Drużyna Harcerska im. Michała Wołodyjowskiego) oraz będąc współzałożycielem Związku Wolnych Polaków wraz z bratem Juliuszem. Wówczas spod jego pióra wyszły pierwsze wiersze i piosenki o tematyce skautingowej. W 1918 r., wspólnie m.in. z Adamem Ciołkoszem, działał w prasie niepodległościowej jako jeden z redaktorów pisma „Młodzież Sobie”.

W 1920 r. zaciągnął się do Wojska Polskiego jako ochotnik, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Odmówił wówczas przyjęcia Krzyża Walecznych, uważając, że obrona kraju jest jego obowiązkiem. Przerwał również studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, które rozpoczął rok wcześniej (w 1919). W okresie międzywojennym był wydawcą i redaktorem „Gazety Literackiej” w Krakowie. Silnie zaangażowany politycznie w obozie sanacyjnym, jako konserwatysta dążył do porozumienia z Obozem Narodowym.
 

jerzy braun
Jerzy Braun w czasach gimnazjalnych. Domena publiczna.

 

Jerzy Braun był zwolennikiem nierozerwalnego związku pomiędzy myślą niepodległościową a nauką Kościoła Katolickiego. W latach 30-tych redagował periodyk „Zet”, który w 1936 r. wprowadził do Komitetu Prasy Młodych, tzw. Frontu Pism, zrzeszającego czasopisma o orientacji niepodległościowej i katolickiej. Front Pism był w warunkach II Rzeczpospolitej zjawiskiem całkowicie wyjątkowym, gdyż łączył prasę reprezentującą szerokie spektrum poglądów politycznych, od wspomnianego chadeckiego „Zetu”, poprzez konserwatywny „Bunt Młodych”, monarchistyczne „Słowo”, pisma wydawane przez ONR, Falangę i prawicę piłsudczykowską.

Największe niebezpieczeństwo dla Polski Jerzy Braun upatrywał w komunizmie i ZSRS oraz w masonerii. W 1938 r. nawiązał współpracę z międzynarodowym ruchem „Prometeusz”, który stawiał sobie za cel rozsadzenie państwa sowieckiego poprzez ogniskowanie ruchów separatystycznych i narodowych. Odbył szereg spotkań z przedstawicielami emigracji rosyjskiej oraz rządów na wychodźstwie Gruzji, Azerbejdżanu, Północnego Kaukazu i Ukrainy. Uważał przy tym, że Polska powinna w tym procesie odegrać rolę pierwszoplanową. W tym samym roku wraz z piłsudczykiem Wacławem Budzyńskim oraz monarchistycznym historykiem Kazimierzem Marianem Morawskim utworzył Agencję Antymasońską, która tropiła powiązania polityków z lożami wolnomularskimi oraz wpływy masońskie w Kościele Katolickim. Efektem tych działań było kilka procesów sądowych, np. wytoczony Jerzemu Braunowi przez prezydenta Sosnowca Józefa Kaczkowskiego.

Dlaczego? Artykuł wstępny z pierwszego numeru dwutygodnika ZET.
Stopka pierwszego numeru dwutygodnika „Zet”, którego współtwórcą był Jerzy Braun. Domena publiczna.

 

W okresie wzrostu napięcia międzynarodowego pod koniec lat 30-tych Jerzy Braun sformułował tezę, że zjednoczone wokół nienawiści do chrześcijaństwa dwa „pogańskie” imperia – niemiecką III Rzeszę i ZSRS może powstrzymać tylko Polska. Wizję tę zarysował w artykule p.t. „Polska – imperium Boga” wydanym w jednym z ostatnich numerów czasopisma „Zet” w 1939 r.
 

II. Wojna i pierwsze lata powojenne


W czasie II wojny światowej stanął na czele utworzonej przez siebie katolickiej organizacji polityczno-wojskowej Unia, do której należał m.in. znany historyk Feliks Koneczny. Założył, redagowane przez siebie pismo „Kultura Jutra”, brał udział w działalności konspiracyjnego Teatru Rapsodycznego (w którym występował m.in. Karol Wojtyła), w 1943 r. doprowadził do połączenia Unii z chrześcijańsko-demokratycznym Stronnictwem Pracy, stając się jednocześnie członkiem jego zarządu. Z ramienia SP działał m.in. w Komisji Głównej Kierownictwa Walki Cywilnej (KWC).
 

http://cyfrowa.chbp.chelm.pl/image/edition/4275
Jeden z numerów pisma „Kultura Jutra” z 1943 r. Za: Chełmska Biblioteka Cyfrowa.

 

W czasie Powstania Warszawskiego stał na czele Inspektoratu Propagandy oraz BiP-u w Śródmieściu, był także redaktorem „Barykady Powiśla”. Nosił wówczas pseudonim „Kulczycki”. Po jego upadku uniknął niewoli i przedostał się do Krakowa. W marcu 1945 r. objął przewodnictwo podziemnego parlamentu – Rady Jedności Narodowej, a od 27 czerwca 1945 r. był także p.o. Delegata Rządu RP na Kraj. Pod jego przewodnictwem 5 lipca 1945 r. RJN odbyła ostatnie zebranie (w Krakowie) i uchwaliła dokument, znany powszechnie pod nazwą Testamentu Polski Walczącej.

W listopadzie 1945 r. podjął wraz z żoną próbę ucieczki za granicę, został jednak aresztowany w Cieszynie. Zwolniony w marcu 1946 r., był m.in. redaktorem opozycyjnego, katolicko-narodowego „Tygodnika Warszawskiego”, który podejmował otwartą polemikę z władzami komunistycznymi. W 1948 r. ukończył studia filozoficzne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.
 

III. Aresztowanie i wyrok


We wrześniu 1948 r. władze komunistyczne zamknęły „Tygodnik Warszawski” i aresztowały większość jego zespołu redakcyjnego. Państwo Braunowie początkowo uniknęli tego losu, jednak 11 grudnia zostali zatrzymani przez Urząd Bezpieczeństwa w Zakopanem.
 

http://i1.wp.com/instytut-mesjanistyczny.home.pl/autoinstalator/wordpress3/wp-content/uploads/2015/04/f7d6ebdda1beeba6ce1ee87122ead53e.jpg?w=622
Jerzy Braun wraz z żoną, Hanną z.d. Wahl (ślub w 1924 r.). Państwo Braunowie byli niezwykle udanym małżeństwem, Hanna Braunowa dzieliła los męża, w tym aresztowanie i uwięzienie w latach stalinowskich. Po śmierci broniła jego dobrego imienia, w tym odpierała zarzuty o jego przynależność do masonerii.

 

Jerzy Braun przeszedł brutalne śledztwo prowadzone przez „osławionego” Józefa Różańskiego, podczas którego wybito mu wszystkie zęby i oko, miał też dwa zawały. Na rozprawie został „ukarany” (za „harde” zachowanie) odebraniem prawa do obrony, a prokurator wnosił o „wyeliminowanie go ze społeczeństwa przez wyrok śmierci”. 19 kwietnia 1951 r. Wojskowy Sąd Rejonowy skazał go, na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. o wymiarze kary dla „faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy… oraz zdrajców Narodu Polskiego”, na dożywocie. Wyrok odbywał na Mokotowie, a następnie w Rawiczu i we Wronkach, gdzie mimo przebytego trzeciego zawału prowadził tajne wykłady dla współwięźniów i ułożył oraz zapamiętał dwa cykle poetyckie: „Moja Matka” (wyd. fragmentów: Londyn 1967) i duchową biografię Mickiewicza „Prometej-Adam” (wyd.: Londyn 1980).

W 1956 r. wyrok obniżono mu do 12 lat więzienia i przyznano roczny urlop zdrowotny, następnie w 1957 r. wyrok uchylono, a w 1958 r. Jerzy Braun został ostatecznie uniewinniony. W 1957 r. został wiceprezesem Oddziału Warszawskiego Związku Literatów Polskich oraz Klubu Inteligencji Katolickiej i zorganizował jego dwie sekcje: religioznawczą i filozofii polskiej.
 

IV. Emigracja


W 1965 r. uzyskał paszport i wyjechał do Rzymu, gdzie brał aktywny udział w pracach II Soboru Watykańskiego, spotykając się m.in. z papieżem Pawłem VI, redagując szereg artykułów i wygłaszając audycje w Radiu Watykańskim. Później pozostał na emigracji, pracując intensywnie jako filozof, wykładowca, pisarz i poeta. Powstała wówczas większość z jego dorobku pisarskiego, m.in. z dziedziny filozofii teoretycznej, estetyki, filozofii moralnej oraz teologii. Jego osiągnięciem były np. monumentalne dzieło kilkudziesięciu autorów krajowych i emigracyjnych „Poland in Christian Civilisation” (Londyn 1985), obrazujące 1000-letni wkład kultury polskiej w chrześcijańską cywilizację europejską, czy rozprawa „Tysiąclecie chrześcijaństwa w Polsce”, wydane w 1966 r.

W ostatnich 10 latach życia wiele podróżował, odwiedził m.in. Wielką Brytanię, Belgię, Francję, Hiszpanię, Portugalię, Stany Zjednoczone, Kanadę i Szwajcarię. Często podczas tych podróży wygłaszał odczyty na temat kultury polskiej i jej wpływu na filozofię Europy.
 

http://i0.wp.com/pegazwtkk.blox.pl/resource/Jerzy_B..jpg?resize=469%2C312
Jerzy Braun w ostatnich latach życia. Domena publiczna.

 

Jerzy Braun zmarł 17 października 1975 r. w Rzymie na kilka godzin przed zamierzonym wygłoszeniem referatu na kongresie filozoficznym poświęconym Mądrości Krzyża.

Dorobek pisarski Jerzego Brauna był niesłychanie bogaty. Był autorem znanej piosenki harcerskiej „Płonie ognisko i szumią knieje…” i współautorem międzynarodowego hymnu harcerek „Hej, przed nami bramy świata”, 13 zbiorów poezji wydanych w latach 1922-77 (w tym dwóch stworzonych w więzieniu), trzech powieści – „Kiedy księżyc umiera” (1925), „Hotel na plaży” (1926) i „Cień Parakleta” (1930), dwóch dramatów – „Europa” (1930) i „Rewolucja” (1931). Był też autorem kilku scenariuszy filmowych i niezliczonej ilości pism publicystycznych i filozoficznych, artykułów, traktatów, w większości stworzonych na emigracji.

Jerzy Braun był m.in. stryjem Juliusza Brauna, byłego szefa Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, oraz stryjecznym dziadkiem Grzegorza Brauna, reżysera filmowego („Defilada zwycięzców”, „Eugenika”, „Towarzysz Generał”, „Towarzysz Generał idzie na wojnę” itd.) i polityka. Jego krewną była także Michalina Wisłocka z.d. Braun, polska lekarka, ginekolog, cytolog i seksuolog.

M.O.


Tablica upamiętniająca pisarza, poetę i polityka Jerzego Brauna na domu, w którym mieszkał przy ul. Narutowicza w Tarnowie. Zdjęcie na licencji Wikimedia Commons.

Wydarzenia
więcej
Opinie
więcej
Najnowszy numer
Związek
więcej
Wideo gen. Komornicki: Rosjanie przygotowują się do wojny na dużą skalę
Blogi
avatar
europoseł Zbigniew
Kuźmiuk

Z. Kuźmiuk: Do tej pory tylko się domyślaliśmy, Pawlak mówi jak jest z mediami zagranicznymi w Polsce
Ujawnione wczoraj przez portal TVP Info fragmenty rozmowy pomiędzy Waldemarem Pawlakiem, wtedy wicepremierem i ministrem gospodarki, a jednym z najbogatszych przedsiębiorców w Polsce Michałem Sołowowem, rozwiewa wszelkie wątpliwości dotyczące wpływu mediów o zagranicznym kapitale na polską politykę.
avatar
Jerzy
Bukowski

Jerzy Bukowski: Czy obronimy konstytucję przed uzurpatorami?
Od pewnego czasu wykrzykiwanie go na każdej antyrządowej demonstracji stało się znakiem wywoławczym i sztandarem totalnej opozycji wobec obecnego obozu władzy.
avatar
Ryszard
Czarnecki

Ryszard Czarnecki: O światowej polityce imigracyjnej słów kilka
(...) liczymy na wzajemność – jeżeli my nie chcemy imigracji nielegalnej,przymusowej, etc, etc. - to w takim razie muszą to uszanować. Nie ma alternatywy dla tej naszej polityki (...)
ciastkoWykorzystujemy pliki "cookies" aby nasz serwis lepiej spełniał Państwa oczekiwania. Możesz zablokować możliwość wykorzystywania tych plików poprzez zmianę ustawień w swojej przeglądarce internetowej.