loading
Proszę czekać...
reklama_pozioma
A. Rams: Istniał władca podziemnej krainy, który zabierał dusze górników - nazywał się Jędra
Opublikowano dnia 04.12.2016 11:16
Z Adrianem Ramsem z Muzeum Miasta Jaworzna o historii górnictwa w Jaworznie rozmawia Andrzej Berezowski

Wszystkie zdjęcia pochodzą ze zbiorów Muzeum Miasta Jaworzna
Jakie dokumenty zachowały się z pierwszych lat wydobycia węgla w Jaworznie?
Niezwykle ciekawie prezentują się archiwalia dotyczące działalności pierwszej na ziemiach polskich kopalni, utworzonej przed rozbiorami z polecenia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, w Szczakowej. Kopalnia zaczęła wydobywać węgiel w 1766 roku, była efemerydą, gdyż była czynna jedynie kilka miesięcy w roku 1766 i 1767. Po jej działalności zachowała się niezwykle precyzyjna mapa kopalni wykonana w 1767 roku przez Johanna Rudolfa Knorra – „majstra Gór Mineralnych”, dzięki temu wiemy jak kopalnia wyglądała. Oprócz tego szczakowska kopalnia została opisana w szczegółowy raporcie „inspektora Gór Mineralnym” Hansa Knoblaucha. Kopalnia została ponownie uruchomiona w latach 1789-1790, wówczas również działała krótko i przyczyną jej likwidacji był ponownie brak zbytu na węgiel. Z 1790 roku zachowały się listy płac zatrudnionych w niej górników, dzięki nim możemy ustalić ile osób było w niej zatrudnionych i w jakim wymiarze godzinowym.



Własnie, czy na ich podstawie można wnioskować o życiu, pracy obyczajach i przesądach górników w XVIII, XIX i na początku XX wieku?
Przykładowo listy płac z 1790 roku uwidaczniają fakt łączenia aktywności górniczej z ciągłym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W przypadku miejscowych chłopów, praca na kopalni przy wydobyciu lub transporcie węgla wozami konnymi ze Szczakowej do portu rzecznego na Przemszy w Jeleniu była działalnością dodatkową, okazją do dorobienia. Przeważnie pracowali oni na kopalni od kilku do kilkunastu dni. Gdy w XIX wieku miejscowe kopalnie nabierają charakteru dużych zakładów przemysłowych, a wydobycie się prowadzone w trybie ciągłym, głównym źródłem dochodu górników stanie się praca na kopalni, choć dalej będą prowadzić gospodarstwa. Podobnie dla górników oraz pozostałych pracowników kopalń przybyłych spoza Jaworzna, praca na kopalni będzie głównym źródłem utrzymania. Informacje o obyczajach i przesądach nie są uchwytne w źródłach, przekazywane były ustnie i nie różniły się od uniwersalnych motywów, charakterystycznych dla całego ówczesnego górnictwa. Powszechnie uznawany był kult św. Barbary, choć z pewnością nie zapomniano o kulcie św. Mikołaja, który pojawił się w okolicy Jaworzna już w średniowieczu, za sprawą emigracji górników rudnych z ośrodków niemieckich, np. z Freiberga. Warto pamiętać, że tradycje górnicze w Jaworznie są niezwykle bogate i dawne. Wyprzedzają horyzont czasowy wieku XVIII i XIX, a są związane z wydobycie srebronośnej rudy ołowiu – galeny, a następnie rudy cynku – galmanu. Źródłowo poświadczone wydobycie galeny przypada już na I połowę XIII wieku.   

Czy w Jaworznie opowiadało się lub opowiada legendy związane z górnictwem?
Również wśród jaworznickich górników pojawia się motyw Skarbnika, czyli ducha zamieszkującego podziemia kopalni i strzegącego zasobów naturalnych ziemi i zakopanych w niej skarbów. Był on także władcą podziemnej krainy, do której zabierał dusze górników, którzy zginęli podczas pracy w kopalni. Odmienność polega na tym, że ten duch był nazywany Jędrą, która to nazwa przywędrowała do Jaworzna najprawdopodobniej razem z górnikami czeskimi. Górnicy przybywający do Jaworzna z różnych stron przynosili tutaj swoje zwyczaje i tradycje. Silny wpływ miały tradycje ukształtowane w rozwijającym się tutaj uprzednio górnictwie kruszcowym i górnictwie soli, jako że już w I połowie XIX wieku miejscowe kopalnie powszechnie zatrudniały fachowych górników z Wieliczki.



Wydarzenia
więcej
Opinie
więcej
reklama_pionowaNajnowszy numer

Wy-delegowani, czyli pracownik kontra rząd
Nowy prezydent Francji, ale również politycy z krajów Beneluksu, przystąpili do
próby zmiany unijnej dyrektywy o pracownikach delegowanych Konflikt wokół nich ma charakter zarówno międzynarodowy, jak i krajowy na linii rząd – związki zawodowe.
Legalny przekręt
Ujawniamy poważne luki prawne dotyczące oświadczeń majątkowych urzędników. Dochody osobiste można w nich sprytnie chować, a sam obowiązek złożenia dokumentu nie obejmuje wszystkich kluczowych samorządowców.
Związki na pogodę i niepogodę
Istnieją międzynarodowe porównawcze badania, w tym zlecane przez OECD, które wskazują, że kraje, w których działa system partycypacyjny, mają lepsze wyniki ekonomiczne. Elementem takiego systemu są związki zawodowe – mówi wybitny ekonomista, prof. Elżbieta Mączyńska w rozmowie z Andrzejem Berezowskim.

Najnowsze wydanie Tygodnika Solidarność nr 38/2017 już dostępne

Pobierz darmową aplikację do cyfrowego wydania Tygodnika Solidarność
Związek
więcej
Wideo Tysol.pl o. Jacek Norkowski Czy pobieramy narządy od żywych ludzi?
Blogi
avatar
europoseł Zbigniew
Kuźmiuk

Zbigniew Kuźmiuk: Rekordowy wzrost płac w polskiej gospodarce
Główny Urząd Statystyczny (GUS) w tych dniach poinformował, że średnie wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w sierpniu 2017 roku wzrosło aż o 6,6% w stosunku do sierpnia roku ubiegłego i jest najwyższy od wielu lat wzrost płac w polskiej gospodarce.
avatar
Barbara
Piela

[video] Nowa animacja [!] Barbary Pieli: Pomidorowa debata Merkel i Shulza
nowa animacja Barbary Pieli
avatar
poseł Janusz
Szewczak

Janusz Szewczak: Wałęsa i Balcerowicz czyli reanimacja politycznych Zombi
Z odsieczą totalnej opozycji przybywają zaczadzeni nienawiścią do nowego rządu i całkowicie odklejeni od rzeczywistości „wybawiciele”. Mistrz tanich neoliberalnych frazesów i schładzania polskiej gospodarki, były wice-premier i MF prof. L.Balcerowicz z obłąkanym wzrokiem spogląda na dzisiejszą Rzeczpospolitą wprost z okładki Wprost.
ciastkoWykorzystujemy pliki "cookies" aby nasz serwis lepiej spełniał Państwa oczekiwania. Możesz zablokować możliwość wykorzystywania tych plików poprzez zmianę ustawień w swojej przeglądarce internetowej.