loading
Proszę czekać...
reklama_pozioma
A. Rams: Istniał władca podziemnej krainy, który zabierał dusze górników - nazywał się Jędra
Opublikowano dnia 04.12.2016 11:16
Z Adrianem Ramsem z Muzeum Miasta Jaworzna o historii górnictwa w Jaworznie rozmawia Andrzej Berezowski

Wszystkie zdjęcia pochodzą ze zbiorów Muzeum Miasta Jaworzna
Jakie dokumenty zachowały się z pierwszych lat wydobycia węgla w Jaworznie?
Niezwykle ciekawie prezentują się archiwalia dotyczące działalności pierwszej na ziemiach polskich kopalni, utworzonej przed rozbiorami z polecenia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, w Szczakowej. Kopalnia zaczęła wydobywać węgiel w 1766 roku, była efemerydą, gdyż była czynna jedynie kilka miesięcy w roku 1766 i 1767. Po jej działalności zachowała się niezwykle precyzyjna mapa kopalni wykonana w 1767 roku przez Johanna Rudolfa Knorra – „majstra Gór Mineralnych”, dzięki temu wiemy jak kopalnia wyglądała. Oprócz tego szczakowska kopalnia została opisana w szczegółowy raporcie „inspektora Gór Mineralnym” Hansa Knoblaucha. Kopalnia została ponownie uruchomiona w latach 1789-1790, wówczas również działała krótko i przyczyną jej likwidacji był ponownie brak zbytu na węgiel. Z 1790 roku zachowały się listy płac zatrudnionych w niej górników, dzięki nim możemy ustalić ile osób było w niej zatrudnionych i w jakim wymiarze godzinowym.



Własnie, czy na ich podstawie można wnioskować o życiu, pracy obyczajach i przesądach górników w XVIII, XIX i na początku XX wieku?
Przykładowo listy płac z 1790 roku uwidaczniają fakt łączenia aktywności górniczej z ciągłym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W przypadku miejscowych chłopów, praca na kopalni przy wydobyciu lub transporcie węgla wozami konnymi ze Szczakowej do portu rzecznego na Przemszy w Jeleniu była działalnością dodatkową, okazją do dorobienia. Przeważnie pracowali oni na kopalni od kilku do kilkunastu dni. Gdy w XIX wieku miejscowe kopalnie nabierają charakteru dużych zakładów przemysłowych, a wydobycie się prowadzone w trybie ciągłym, głównym źródłem dochodu górników stanie się praca na kopalni, choć dalej będą prowadzić gospodarstwa. Podobnie dla górników oraz pozostałych pracowników kopalń przybyłych spoza Jaworzna, praca na kopalni będzie głównym źródłem utrzymania. Informacje o obyczajach i przesądach nie są uchwytne w źródłach, przekazywane były ustnie i nie różniły się od uniwersalnych motywów, charakterystycznych dla całego ówczesnego górnictwa. Powszechnie uznawany był kult św. Barbary, choć z pewnością nie zapomniano o kulcie św. Mikołaja, który pojawił się w okolicy Jaworzna już w średniowieczu, za sprawą emigracji górników rudnych z ośrodków niemieckich, np. z Freiberga. Warto pamiętać, że tradycje górnicze w Jaworznie są niezwykle bogate i dawne. Wyprzedzają horyzont czasowy wieku XVIII i XIX, a są związane z wydobycie srebronośnej rudy ołowiu – galeny, a następnie rudy cynku – galmanu. Źródłowo poświadczone wydobycie galeny przypada już na I połowę XIII wieku.   

Czy w Jaworznie opowiadało się lub opowiada legendy związane z górnictwem?
Również wśród jaworznickich górników pojawia się motyw Skarbnika, czyli ducha zamieszkującego podziemia kopalni i strzegącego zasobów naturalnych ziemi i zakopanych w niej skarbów. Był on także władcą podziemnej krainy, do której zabierał dusze górników, którzy zginęli podczas pracy w kopalni. Odmienność polega na tym, że ten duch był nazywany Jędrą, która to nazwa przywędrowała do Jaworzna najprawdopodobniej razem z górnikami czeskimi. Górnicy przybywający do Jaworzna z różnych stron przynosili tutaj swoje zwyczaje i tradycje. Silny wpływ miały tradycje ukształtowane w rozwijającym się tutaj uprzednio górnictwie kruszcowym i górnictwie soli, jako że już w I połowie XIX wieku miejscowe kopalnie powszechnie zatrudniały fachowych górników z Wieliczki.



Wydarzenia
więcej
Opinie
więcej
reklama_pionowaNajnowszy numer

Koniec nadzwyczajnej kasty
Reforma sądownictwa staje się faktem. Mimo sprzeciwów totalnej opozycji oraz ludzi, którzy wyszli na ulicę, PiS przegłosowało zaplanowane zmiany. Czekając na podpis prezydenta, zastanawiamy się: co naprawdę nas czeka i dlaczego opór niektórych środowisk jest tak wielki? O co chodzi w tej reformie? Wyjaśnia Maciej Chudkiewicz.

Sprawiedliwość musi być po naszej stronie
Opozycja i protestujący przeciw reformie sądownictwa obawiają się przede wszystkim upolitycznienia Sądu Najwyższego. Tymczasem na zachodzie powoływanie SN przez ministra sprawiedliwości czy parlament jest… od lat funkcjonującą normą, przeciwko której nikt nie protestuje. O sądownictwie w zachodnich demokracjach – krótki przegląd autorstwa Haliny Kaczmarczyk.

Najnowsze wydanie Tygodnika Solidarność nr 30/2017 już dostępne

Pobierz darmową aplikację do cyfrowego wydania Tygodnika Solidarność
Związek
więcej
Wideo Tysol.pl Dr Waldemar Kozioł Udomowienie nie polonizacja banków
Blogi
avatar
Barbara
Piela

[Kliknij aby zobaczyć całość] Nowy rysunek Barbary Pieli: Grzegorz Schetyna i Władysław Frasyniuk
„Nakręcane żołnierzyki Sorosa”, kredki akwarelowe, karton
avatar
Marian
Panic

Niemieckie media łaskawie uderzają w pojednawcze tony: Nadeszła godzina dyplomacji
Naszym grzecznym chłopcom z portalu "wPolityce", którzy tak bardzo lubią ochać i achać, gdy w niemieckich mediach przypadkiem ukaże się jakiś nieco mniej krytyczny tekst na temat polski - choć dziwnym trafem były to dotąd z reguły wypowiedzi tych, którzy przy innych okazjach tę Polskę najbardziej akurat szkalują - więc tym niezbyt uważnie śledzącym niemiecką prasę panom z prawicowego portalu poleciłbym nieśmiało (trochę jednak ironizując) ten oto tekst z Süddeutsche Zeitung, w którym autor (Thomas Urban) zdobył się na ton nieco bardziej pojednawczy i obiektywny, jakkolwiek zaraz na początku (i w kilku zdaniach później) rzecz jasna wypłacić musiał obowiązkowy trybut na rzecz poprawności politycznej oraz obowiązującej w Niemczech jedynie słusznej linii. Ale nie żądajmy za wiele.
avatar
Marian
Panic

Marian Panic: Czy Pan Prezydent wie, że dał pretekst niemieckim mediom do pisania "a nie mówiliśmy?"
Ja nie chcę podkręcać, ale pytam, w jakiej kapsule misi żyć ten nasz kochany pan Prezydent, jeśli nie wie, jak często korzysta się - pal sześć w Polsce, ale przede wszystkim za granicą, zwłaszcza w Niemczech - z owego bezczelnego porównania obecnej sytuacji w Polsce z tą z czasów PRL.
ciastkoWykorzystujemy pliki "cookies" aby nasz serwis lepiej spełniał Państwa oczekiwania. Możesz zablokować możliwość wykorzystywania tych plików poprzez zmianę ustawień w swojej przeglądarce internetowej.