Kontakt z naturą wzmaga wydzielanie endorfin, sprawia, że czujemy się szczęśliwi. Pamiętajmy jednak, że nie zawsze pogoda sprzyja rekreacji, a w pewnych warunkach uprawianie sportu, nawet amatorskiego, może być niebezpieczne dla naszego zdrowia i życia.

Pobyt na świeżym powietrzu hartuje organizm

Jednym z głównych powodów, dla których ludzie podejmują aktywność fizyczną, jest dbałość o zdrowie. Warto przy tej okazji jak najczęściej wychodzić na zewnątrz, gdyż regularne przebywanie na świeżym powietrzu hartuje nas i ogranicza niekorzystny wpływ pogody na jego funkcjonowanie. Grecki filozof i lekarz Hipokrates w IV wieku p.n.e. dostrzegł wpływ środowiska atmosferycznego na zdrowie i samopoczucie człowieka. Uważał on, że słońce, woda i wiatr mogą zarówno szkodzić organizmowi, jak i poprawiać jego stan. Spostrzeżenia Hipokratesa okazały się trafne i stały się podwalinami współczesnej klimatoterapii, czyli leczenia klimatem. Unikanie ekspozycji na środowisko atmosferyczne i przebywanie przez większość czasu w takich samych mało bodźcowych warunkach, jak w klimatyzowanych pomieszczeniach, może przyczynić się do osłabienia zdolności adaptacyjnych organizmu, a to z kolei może prowadzić do rozwoju meteoropatii – nadwrażliwości na zmienne warunki atmosferyczne. Najlepszym sposobem przeciwdziałania meteoropatii jest stosowanie profilaktyki pierwotnej, polegającej na częstym poddawaniu się działaniu warunków pogodowych. Najskuteczniejszym, a zarazem najprostszym przykładem takiej profilaktyki jest bierny lub aktywny wypoczynek na świeżym powietrzu. Wypoczynek bierny, o niskiej intensywności, jak leżenie na hamaku, wskazany jest przede wszystkim dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową, natomiast wypoczynek aktywny, o większej intensywności, jak turystyka piesza czy bieganie – osobom w pełni sprawnym ruchowo.

Warunki ekstremalne należy przeczekać

Przy ekstremalnym obciążeniu gorącem nawet krótki pobyt na zewnątrz silnie obciąża organizm i może skutkować niewydolnością procesów regulacji temperatury ciała oraz wystąpieniem udaru cieplnego. Dzieci, osoby starsze i chore nie powinny przebywać na terenie otwartym. Ponieważ pocenie jako mechanizm termoregulacji w upał może być nieefektywne, należy bezwzględnie unikać wysiłku fizycznego. Nie przebywajmy na terenie otwartym, a jeśli już, to w miejscach zacienionych i przewiewnych. Dobrze jest regularnie schładzać ciało i uzupełniać płyny, pijąc co najmniej pół litra na godzinę, najlepiej wody.

Zdolność do podejmowania aktywności fizycznej o intensywności innej niż zalecana zależy m.in. od cech osobniczych, takich jak płeć, wiek, masa ciała, ilość tkanki tłuszczowej, od stanu zdrowia, kondycji fizycznej i stopnia aklimatyzacji danej osoby w panujących warunkach środowiskowych. Metaboliczna produkcja ciepła u osób zdrowych, o dobrej kondycji fizycznej i zaaklimatyzowanych może być niższa, natomiast u osób chorych, niewysportowanych i niezaaklimatyzowanych wyższa.

W jakich warunkach najlepiej uprawiać sport lub rekreację?

Wszystko zależy od rodzaju aktywności czy dyscypliny. Oceniając przydatność pogody dla ruchu na powietrzu, należy uwzględnić szereg elementów meteorologicznych, takich jak: zachmurzenie, nasłonecznienie, opady atmosferyczne czy temperatura i wilgotność powietrza. Miejmy też na uwadze występowanie zanieczyszczenia powietrza oraz stan nawierzchni lub zbiorników wodnych. Należy pamiętać, że cechy pogody pożądane, a nawet niezbędne dla jednej aktywności, mogą utrudniać lub wręcz uniemożliwiać podejmowanie drugiej. Dość silny wiatr sprzyjający żeglarstwu, puszczaniu latawców czy uprawianiu windsurfingu będzie przeszkadzał w plażowaniu oraz turystyce pieszej i uniemożliwiał grę w badmintona czy tenisa stołowego w otwartej przestrzeni. Za optymalne warunki do uprawiania większości dyscyplin sportowych i rekreacji można uznać słoneczną pogodę, bez opadów atmosferycznych, ze słabym lub umiarkowanym wiatrem, z odczuwalnie komfortowymi warunkami termicznymi, nieobciążającymi układu termoregulacyjnego człowieka, oraz bez zanieczyszczeń powietrza. Oczywiście należy pamiętać, że każdy ma inne preferencje, które będą różne w zależności od podejmowanej aktywności. W czasie plażowania zwykle oczekujemy wysokiej temperatury powietrza – powyżej 25°C, słabego wiatru i małego zachmurzenia. W trakcie gier zespołowych, np. meczu piłki siatkowej, preferujemy niższą temperaturę powietrza, najlepiej w przedziale 19–23°C, oraz umiarkowane lub duże zachmurzenie; w takich warunkach słońce nas nie oślepia i nie spowoduje dodatkowego nagrzania organizmu.

Zwróćmy uwagę na temperaturę odczuwalną

Pogoda oddziałuje na ludzki organizm w sposób ciągły. Wiele czynników występuje jednocześnie, a siła bodźców atmosferycznych może się wzajemnie wzmacniać. Dlatego doskonałym uzupełnieniem informacji o warunkach pogodowych są wskaźniki biometeorologiczne, w tym temperatura odczuwalna. Wskaźnik ten określa, jakie odczucie termiczne wystąpi przy danych warunkach pogodowych. Na przykład suche powietrze i wiatr obniżają temperaturę odczuwalną, a duża wilgotność, brak wiatru i duże nasłonecznienie zwiększają odczucie ciepła. Jeśli planujemy trening na zewnątrz lub wybieramy się na spacer bądź wycieczkę rowerową – oprócz prognozy temperatury powietrza – sprawdźmy również prognozę temperatury odczuwalnej. Przy ekstremalnie silnym obciążeniu gorącem (ale i zimnem) podejmowanie aktywności fizycznej w terenie otwartym jest niewskazane. W niektórych przypadkach konieczne może być czasowe ograniczenie pobytu na świeżym powietrzu także przy stresie o mniejszym natężeniu.

Uwaga na burze i wichury

Podejmując jakąkolwiek aktywność fizyczną na powietrzu, należy zwrócić uwagę na dynamikę pogody. Szczególnie niebezpieczne są gwałtowne zjawiska konwekcyjne, czyli burze i związane z nimi wyładowania atmosferyczne, opady nawalne i porywy wiatru. Stanowią one realne zagrożenie dla zdrowia i życia osób przebywających w terenie otwartym. Podobnie groźne mogą być upały i silne mrozy. Wysoka temperatura powietrza w połączeniu z intensywnym promieniowaniem słonecznym oraz dużą wilgotnością powietrza w trakcie wysiłku fizycznego znacząco utrudnia oddawanie nadmiaru ciepła z organizmu do otoczenia i obciąża pracę serca, co może skutkować przegrzaniem i udarem cieplnym. Ponadto osoby uprawiające sport podczas upału tracą dużo wody na skutek pocenia się, co może prowadzić do pogorszonego samopoczucia, uczucia zdenerwowania, problemów z koncentracją, a nawet do odwodnienia. Jeśli chcemy utrzymać formę także podczas upałów, warto przełożyć treningi na godziny poranne lub wieczorne.

W sezonie letnim bardzo ważne jest dobranie odzieży dopasowanej do panujących warunków termicznych, niekrępującej ruchów, ale też chroniącej przed opadami atmosferycznymi i wiatrem, który potęguje odczucie chłodu. Ważne są przewiewne, naturalne tkaniny, ochrona głowy i wygodne, lekkie buty. Warto zrezygnować z biżuterii, która się nagrzewa i utrzymuje ciepło, ale też powoduje ucisk ciała, jak w przypadku obrączek, pierścionków czy bransoletek. Szczególnie trzeba przemyśleć strój przed wyprawą w góry, gdzie temperatura i warunki atmosferyczne mogą być zupełnie odmienne od tych na dole.

Żeby aktywność sprawiała przyjemność

Aktywność fizyczna na powietrzu sprzyja utrzymaniu zdrowia, kondycji fizycznej i dobrego samopoczucia. Jednak podejmowana w ekstremalnych warunkach może stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia. Dlatego, planując trening, wycieczkę, a nawet spacer, warto korzystać z prognoz pogody uwzględniających wskaźniki biometeorologiczne, które lepiej oddają stan rzeczywisty w porównaniu do podstawowych charakterystyk pogodowych. Idealne warunki do uprawiania sportu i rekreacji to takie, w których aktywność sprawia nam największą przyjemność. Większość osób oczekuje pogody bez opadów atmosferycznych, ze słabym lub umiarkowanym wiatrem, z umiarkowanym zachmurzeniem i komfortowymi warunkami termicznymi bez dużych kontrastów. Za niesprzyjającą uprawianiu większości dyscyplin sportowych na świeżym powietrzu można uznać pogodę mglistą, wilgotną, z opadami deszczu, z porywistym wiatrem, skrajnymi, niekomfortowymi warunkami termicznymi i z ograniczonym dopływem bezpośredniego promieniowania słonecznego. Pamiętajmy, że w ramach profilaktyki pierwotnej, ograniczającej przykre skutki meteoropatii, warto hartować organizm, podejmując aktywność także w mało sprzyjających warunkach, ale w rozsądnym wymiarze.