We wtorek po południu na Zamku Królewskim w Warszawie odbyło się spotkanie liderów państw Inicjatywy Trójmorza. Po spotkaniu z mediami spotkali się prezydent Andrzej Duda, prezydent Litwy Gitanas Nauseda oraz premier Chorwacji Andrej Plenkovic.

Andrzej Duda zwoła Radę Bezpieczeństwa Narodowego

Prezydent Duda wskazał, że wśród tematów rozmów liderów znalazła się m.in. kwestia blackoutu, który dotknął w poniedziałek Hiszpanię, Portugalię i część Francji. W związku z tymi wydarzeniami zapowiedział zwołanie w najbliższym czasie Rady Bezpieczeństwa Narodowego, aby wraz z rządem przedyskutować kwestię polskiego bezpieczeństwa energetycznego i odporności na podobne scenariusze.

Jak podkreślił, wydarzenia na Półwyspie Iberyjskim to "sygnał ostrzegawczy", a sieci energetyczne to bardzo wrażliwy element infrastruktury państwa, zwłaszcza wobec charakteryzującego się większym poborem energii zbliżającego się sezonu letniego.

"Pytaliśmy przedstawiciela rządu hiszpańskiego, pana ministra, czy jest w stanie nam coś bliżej powiedzieć o przyczynach tej bardzo poważnej awarii, co ją w szczegółach spowodowało. Powiedział, że są jeszcze w tej chwili w trakcie wyjaśniania, że ta sprawa jest w szczegółach badana, że najprawdopodobniej jest to zbieg kilku okoliczności" - powiedział prezydent.

• Atak nożownika w Krakowie
• Nie żyje lekarz zaatakowany przez nożownika w Krakowie
• Przyjrzeliśmy się siedzibie fundacji "Twój głos jest ważny". Doszło do dziwnej sytuacji
• Niepokojące informacje z granicy. Komunikat Straży Granicznej
• "A niby kogo oni udają?". Burza w sieci po emisji popularnego programu TVN
• Nowa oferta Warner Bros. Discovery. Co to oznacza dla TVN?

Rola Trójmorza

Oprócz kwestii bezpieczeństwa energetycznego prezydent podkreślił rolę Trójmorza w zacieśnianiu więzów gospodarczych i politycznych między państwami Europy środkowowschodniej i południowej. Duda podkreślił, że na warszawskim szczycie z Inicjatywą Trójmorza – której członkami są tylko państwa członkowskie UE – zrzeszyły się dwa aspirujące do UE państwa bałkańskie, czyli Czarnogóra i Albania. Poza tym dwa państwa spoza regionu – Turcja i Hiszpania – dołączył do grona partnerów strategicznych Inicjatywy, dołączając do grona takich państw jak USA, Niemcy czy Japonia.

Duda przypomniał, że obecnie w ramach Inicjatywy realizowanych jest już 140 różnych projektów, z których najważniejsze dotyczą transportu i energetyki – to m.in. interkonektory gazowe pomiędzy poszczególnymi państwami, a także rozbudowa sieci drogowych i kolejowych, w tym w ramach inicjatyw takich Via Carpatia, Via Baltica czy Rail Baltica.

Prezydent podkreślił też obecność na szczycie amerykańskiego sekretarza ds. energii Chrisa Wrighta i podpisanej w poniedziałek umowy pomostowej ws. budowy pierwszej polskiej elektrowni atomowej. Duda wyraził nadzieję, że projekt ten będzie realizowany terminowo i bez przeszkód.

Prezydent Litwy zabiera głos

Prezydent Litwy - gospodarz ubiegłorocznego szczytu Trójmorza - podkreślał z kolei znaczenie geopolityczne projektów podejmowanych w ramach Trójmorza. Jak powiedział, w ciągu 10 lat funkcjonowanie inicjatywy zmienił się jej kontekst polityczny, zwłaszcza w obliczu rosyjskiej agresji na Ukrainę. Wskazywał m.in. na znaczenie realizowanych inwestycji drogowych i kolejowych dla mobilności wojskowej na wschodniej flance NATO.

Zwracał uwagę na projekty zwiększające niezależność energetyczną regionu od Rosji, w tym ukończony przed kilku laty terminal gazowy w Kłajpedzie oraz niedawne odłączenie sieci energetycznych państw bałtyckich od systemu rosyjskiego i ich synchronizację z siecią europejską.

Jak wskazał, kraje takie jak Litwa muszą zastanawiać się nad nowymi źródłami bezpiecznej energii, m.in. w obliczu niestabilności energetyki słonecznej czy wiatrowej. Przypomniał, że do 2010 roku Litwa dysponowała własną elektrownią jądrową w Ignalinie. "Tę tradycję możnaby w przyszłości odnowić" – stwierdził Nauseda.

Chorwacja gospodarzem następnego szczytu

Premier Chorwacji – który będzie gospodarzem przyszłorocznego szczytu Trójmorza – ocenił, że inicjatywa ma charakter strategiczny i wyraził wolę jej kontynuowania. Podkreślił, że Trójmorze to ok. 25 proc. mieszkańców UE, a sama inicjatywa cieszy się zaangażowaniem USA, szczególnie w obszarze energetyki.

Jednocześnie Plenkovic podkreślał, że Trójmorze nieustannie wspiera broniącą się przed Rosją Ukrainę, która "odważnie walczy o swoją wolność i przestrzeganie prawa międzynarodowego, a także o bezpieczeństwo Europy i wszystkich państw, które są w naszej inicjatywie". "Mamy nadzieję, że dojdzie do pokoju honorującego prawo międzynarodowe, nie zaś - nagradzającego agresję" – dodał.

Premier Chorwacji zaznaczył, że liderzy Trójmorza chcą także "uaktywnić współpracę parlamentarną" i "przybliżyć w ten sposób Inicjatywę wszystkim partiom i ludziom tworzącym prawo". "Chcemy, żeby Inicjatywa była bardziej dynamiczna i bardziej żywa" - dodał.

Powołanie Inicjatywy Trójmorza

Powołanie Inicjatywy Trójmorza zainicjowali prezydenci Polski Andrzej Duda i Chorwacji Kolinda Grabar–Kitarovic podczas spotkania przywódców państw regionu na marginesie Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku w 2015 roku. Rok ten jest uznawany za początek współpracy trójmorskiej, natomiast inauguracyjny szczyt Inicjatywy odbył się w Dubrowniku w 2016 r.

Inicjatywa początkowo skupiała 12 państw członkowskich UE: Austrię, Bułgarię, Chorwację, Czechy, Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę, Rumunię, Słowację, Słowenię i Węgry. W 2023 r. grono to powiększyło się o Grecję i liczy obecnie 13 państw uczestniczących. Partnerami strategicznymi Inicjatywy Trójmorza są: Stany Zjednoczone, Japonia, Komisja Europejska i Niemcy.(PAP)