Co musisz wiedzieć:

• Były syryjski dyktator Baszar al-Asad, ścigany za zbrodnie wojenne, trafił do szpitala pod Moskwą. Według doniesień próbowano go otruć.
• Asad przyżył
• Asad przebywa w Rosji od ucieczki z Syrii w grudniu 2024 roku
• Rodzina dyktatora miała ukryć majątek wart miliardy dolarów

W światowych mediach głośno ostatnio było o próbie zamordowania byłego dyktatora Syrii. Baszar al-Asad miał zostać otruty, trafił w ciężkim stanie do szpitala. Ale przeżył.

Co ciekawe, mniej więcej w tym samym czasie nowy rząd w Damaszku złożył formalny wniosek o wydanie Asada, a do Moskwy przyjechała syryjska delegacja wojskowa wysokiego szczebla. Rosja wciąż gra o utrzymanie militarnej obecności w Syrii. Z drugiej strony, Putin nie zwykł wystawiać do wiatru wiernych sprzymierzeńców. Nawet tak niewygodnych jak Asad.

Próba zamachu na Baszara Asada

Syryjskie Obserwatorium Praw Człowieka (SOHR), niezależna organizacja z siedzibą w Londynie, kilka dni temu ujawniło, że obalony prezydent Syrii Baszar al-Asad cudem przeżył próbę zamachu w Rosji – gdzie w grudniu ub.r. bezpiecznego (?) schronienia udzielił mu Władimir Putin po efektownym zwycięstwie w Syrii islamistów z HTS. Były dyktator został wypisany ze szpitala we wtorek 30 września rano, a jego stan określono jako stabilny. Źródło poinformowało Obserwatorium, że dostęp do Asada podczas jego pobytu w szpitalu był ściśle ograniczony, a odwiedzać go mogli tylko jego brat Mahir al-Asad i były sekretarz generalny ds. prezydenckich Mansour Azzam.

Próba kompromitacji Kremla?

SOHR twierdzi, że Asad był celem zamachu z użyciem trucizny w ramach operacji, która miała rzekomo skompromitować Kreml. To jedna teoria – faktycznie, śmierć Asada w takich okolicznościach pokazałaby światu, a przede wszystkim sojusznikom Putina, że obowiązująca od wielu lat żelazna zasada, iż Kreml nie zostawia przyjaciół w biedzie, przestaje obowiązywać. Do tej pory było tak, że jeśli jakiś przywódca państwa współpracował lojalnie z Moskwą, a miał to nieszczęście stracić władzę w kraju, mógł zawsze liczyć na bezpieczny azyl. Wystarczy wspomnieć byłych liderów Kirgistanu i Abchazji, nie wspominając o Wiktorze Janukowyczu. Oczywiście natychmiast pojawia się pytanie, kto miał takie możliwości, by próbować otruć Asada?

• Jedna opcja to jego syryjscy wrogowie – przez kogoś z otoczenia dyktatora lub w inny sposób. Obecny reżim w Damaszku od początku żąda od Moskwy wydania Asada, bo chce go osądzić. Czy w tej sytuacji zabicie byłego prezydenta rozwiązuje sprawę? Niekoniecznie. Syrii zależy na pokazowym procesie krwawego przywódcy. Poza tym, Damaszkowi zależy na dobrych relacjach z Moskwą (o czym później).
• Inna opcja? No właśnie, tu pojawia się wiele znaków zapytania. Może chcieli się go pozbyć dotychczasowi współpracownicy?
• A może służby obcego państwa, którym zależało na skompromitowaniu Putina, a zabójstwo Asada – tak jak każdego innego ważnego azylanta w Rosji - byłoby tylko środkiem, by osiągnąć cel?

A może to Rosjanie?

Jest też inne wytłumaczenie. Może to sami Rosjanie chcieli pozbyć się kłopotliwego gościa? Wszak modus operandi, jeśli chodzi o zamachy z użyciem trucizny mają dopracowany. Asad jest bowiem dużym problemem dla Putina. To główna przeszkoda na drodze do normalizacji relacji z nowym syryjskim reżimem, na czym Moskwie bardzo zależy. Chodzi o utrzymanie choćby częściowo dotychczasowej obecności militarnej w Syrii (zwłaszcza strategiczne baza morska w Tartus i baza powietrzna w Chmejmim), ważnej dla projekcji wpływów na całym Bliskim Wschodzie i na Morzu Śródziemnym oraz współpracę gospodarczą. Rosjanie na różne sposoby nęcą nową władzę w Damaszku, ale ta jest nieugięta: chce głowy Asada. A skoro wydać go Putin nie może, bo to by zaprzeczało całej dotychczasowej polityce ochrony sojuszników, to z punktu widzenia Kremla najwygodniej by było, gdyby problem sam się rozwiązał, czyli żeby Asad po prostu odszedł z grona żywych.

Warto zwrócić uwagę, że zaledwie dzień po pojawieniu się doniesień o zamachu na Asada, do Moskwy przybyła oficjalna delegacja syryjskiego Ministerstwa Obrony, na czele z Alim Abbasem, szefem sztabu armii syryjskiej. Delegację przyjął Junus-Biek Jewkurow, rosyjski wiceminister obrony odpowiedzialny za działania w Afryce i na Bliskim Wschodzie. To nie pierwsze tego typu spotkanie rosyjsko-syryjskie na wysokim szczeblu w ostatnich miesiącach. Pod koniec lipca delegacja pod przewodnictwem ministra spraw zagranicznych Asaada Szibaniego i ministra obrony Marhafa Abu Qasry udała się do Rosji, gdzie przeprowadziła szeroko zakrojone rozmowy z rosyjskimi urzędnikami i dowódcami. We wrześniu z wizytą w Damaszku była natomiast delegacja rosyjska z wicepremierem Aleksandrem Nowakiem na czele. Rozmawiano nie tylko o sprawach wojskowych, ale też współpracy gospodarczej, z naciskiem na ropę i gaz.

Asad nie jest już bezpieczny w Rosji?

Warto również pamiętać, że na dobrych relacjach zależy nie tylko Putinowi, ale też prezydentowi Syrii Ahmedowi al-Szarze. Ten drugi podkreśla, że obalenie Asada służyło przede wszystkim zniszczeniu wpływów Iranu w Syrii. Do Rosji podchodzi zupełnie inaczej – choć rosyjskie lotnictwo dokonywało krwawych nalotów na kontrolowane przez HTS tereny. Niedawno Szara przypomniał, że podczas grudniowych walk o Hamę i Homs Rosja wycofała się z działań wojskowych na mocy porozumienia wynegocjowanego z opozycją, co stanowiło punkt zwrotny w upadku Asada.

- Oni podjęli zobowiązania, my podjęliśmy zobowiązania i obie strony je wypełniły

– powiedział Szara, potwierdzając decydującą rolę Moskwy w upadku reżimu. Można zaryzykować tezę, że już tylko Asad stoi na przeszkodzie w nawiązaniu współpracy Damaszku z Moskwą. A to by oznaczało, że nawet jeśli teraz wyszedł z życiem z zamachu, to nie może czuć się bezpiecznie w Rosji.

[Aleksandra Fedorska jest dziennikarką Tysol.pl oraz licznych polskich i niemieckich mediów]

[Sekcje "Co musisz wiedzieć" i FAQ, a także śródtytuły i lead od Redakcji]

Najczęściej zadawane pytania - FAQ

Czy informacje o otruciu Baszara al-Asada zostały potwierdzone? Nie, jak dotąd nie ma oficjalnego potwierdzenia doniesień o otruciu prezydenta Syrii. Informacje pochodzą głównie z mediów arabskich i źródeł opozycyjnych, dlatego są traktowane z ostrożnością przez zachodnie agencje informacyjne.

Kim jest Baszar al-Asad? Baszar al-Asad to prezydent Syrii w latach 2000-2024. Przejął stanowisko po swoim ojcu, Hafizie al-Asadzie, i jest jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci na Bliskim Wschodzie.

Jakie źródła informują o możliwym otruciu syryjskiego przywódcy? Pierwsze doniesienia pojawiły się w syryjskich mediach opozycyjnych i na kanałach społecznościowych związanych z Syryjskim Obserwatorium Praw Człowieka (SOHR).

Jak reagują światowe media i społeczność międzynarodowa? Większość dużych mediów traktuje informacje o otruciu Asada z dystansem, oczekując na potwierdzenie. Rządy państw zachodnich nie wydały oficjalnych komunikatów w tej sprawie.