Wnioski w tej sprawie złożyły Krajowa Rada Sądownictwa oraz Prezydent RP. Oba dotyczyły uprawnień Ministra Sprawiedliwości do wprowadzania w drodze rozporządzenia wyjątków od ustawowych reguł przydziału spraw. W ocenie wnioskodawców takie rozwiązanie naruszało konstytucyjną zasadę niezawisłości sędziowskiej oraz zasadę trójpodziału władz.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego
Trybunał orzekł, że:
- § 1 pkt 5 i 7, § 5 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 29 września 2025 r. są niezgodne z art. 41 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych w związku z art. 92 ust. 1 i art. 7 Konstytucji RP,
- § 1 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia naruszają art. 47a ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych,
- § 1 pkt 5 lit. b również jest sprzeczny z art. 47b tej ustawy.
Postępowanie w pozostałym zakresie zostało umorzone. Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
Uzasadnienie Trybunału Konstytucyjnego
W komunikacie opublikowanym na stronie http://trybunal.gov.pl TK podkreślił, że:
- "W zakresie upoważnienia Ministra Sprawiedliwości nie mieści się regulacja w drodze rozporządzenia odstępstw od zasady losowego przydziału spraw, wprowadzania innych zasad podziału spraw ani określania sytuacji, w których możliwe jest wyłączenie sędziego w konkretnej sprawie."
Trybunał przypomniał, że:
- osobowy przydział spraw jest elementem gwarancji niezawisłości sędziowskiej,
- wszelkie wyjątki od tej zasady mogą być ustanawiane wyłącznie w ustawie,
- minister nie ma kompetencji do modyfikowania ustrojowych reguł postępowania sądowego rozporządzeniem.
W ocenie Trybunału rozwiązania przyjęte w zakwestionowanym rozporządzeniu naruszały konstytucyjny rozdział władz oraz zasadę działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji).
Znaczenie orzeczenia
Wyrok potwierdza wcześniejsze stanowisko TK, że organ władzy wykonawczej nie może tworzyć "odstępstw" od ustawowych gwarancji procesowych. Oznacza to, że sposób przydzielania spraw sędziom - jako istotny element niezawisłości i bezstronności sądu - musi wynikać wprost z ustawy, a nie z rozporządzenia ministerialnego.
Trybunał tym samym utrwalił linię orzeczniczą, że regulacje dotyczące ustroju i organizacji sądów mogą być określane jedynie przez ustawodawcę.
[Sędzia Kamila Borszowska-Moszowska, zastępca rzecznika dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w Świdnicy, wykładowca KSSiP i Akademii Nauk Stosowanych im. Angelusa Silesiusa]
[Tytuł, sekcje "Co musisz wiedzieć", "Co to oznacza w praktyce" i FAQ, a także śródtytuły od Redakcji]
Co to oznacza w praktyce?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że Minister Sprawiedliwości nie może samodzielnie - poprzez rozporządzenie - zmieniać zasad losowego przydziału spraw sędziom. Takie uprawnienie przysługuje wyłącznie ustawodawcy, czyli Sejmowi i Senatowi.
Losowy przydział spraw jest jednym z najważniejszych elementów gwarancji niezawisłości sędziowskiej, ponieważ chroni przed sytuacjami, w których określony sędzia mógłby otrzymać sprawę "na zamówienie" lub według decyzji władzy wykonawczej.
W praktyce orzeczenie oznacza, że:
- żadne ministerialne rozporządzenie nie może wprowadzać wyjątków od zasady losowości, nawet z przyczyn organizacyjnych;
- sądy muszą nadal stosować systemy losowego przydziału spraw określone w ustawie i utrwalone w dotychczasowych przepisach;
- ewentualne zmiany w tym zakresie mogą być wprowadzone tylko ustawą, po debacie parlamentarnej;
- Minister Sprawiedliwości nie ma kompetencji do ingerowania w proces przydzielania spraw poszczególnym sędziom.
Wyrok potwierdza więc, że podział władz i niezależność sądów są chronione konstytucyjnie, a wszelkie próby ich modyfikacji w drodze aktów wykonawczych są sprzeczne z zasadą państwa prawa.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego Trybunał Konstytucyjny zajął się zasadą losowego przydziału spraw? Trybunał rozpatrzył wnioski Krajowej Rady Sądownictwa i Prezydenta RP, które kwestionowały uprawnienia Ministra Sprawiedliwości do zmiany zasad przydzielania spraw sędziom. Wskazywano, że takie zmiany mogłyby naruszać konstytucyjną zasadę niezawisłości sędziowskiej i trójpodziału władz.
Co dokładnie orzekł Trybunał Konstytucyjny? TK uznał, że Minister Sprawiedliwości nie ma prawa wprowadzać w rozporządzeniu wyjątków od ustawowej zasady losowego przydziału spraw. Takie zmiany mogą być wprowadzane wyłącznie ustawą, czyli decyzją parlamentu.
Co oznacza wyrok dla sędziów i sądów? Od teraz żadne wewnętrzne regulacje resortu sprawiedliwości nie mogą wpływać na to, który sędzia otrzyma konkretną sprawę. Systemy losowego przydziału muszą działać wyłącznie według zasad określonych w ustawie.
Czy ten wyrok ma wpływ na toczące się postępowania? Wyrok nie unieważnia spraw już rozpoznanych, ale potwierdza, że przyszłe postępowania muszą być przydzielane w pełni losowo. Ma to zwiększyć zaufanie obywateli do bezstronności sądów.
Co zmienia to dla Ministra Sprawiedliwości? Minister traci możliwość modyfikowania reguł przydziału spraw w drodze rozporządzenia. Oznacza to ograniczenie wpływu władzy wykonawczej na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości i wzmocnienie niezależności sądów.
