Co musisz wiedzieć:

• Do Kancelarii Prezydenta trafiło niemal 40 tys. podpisów pod apelem o zawetowanie ustawy włączającej Polskę do unijnego programu zbrojeniowego SAFE. Podpisy przekazali przedstawiciele Instytutu Ordo Iuris podczas spotkania w Pałacu Prezydenckim.
• Program SAFE to mechanizm finansowania zbrojeń w Unii Europejskiej, oparty na wieloletnich pożyczkach udzielanych państwom członkowskim na modernizację armii i rozwój zdolności obronnych.
• Autorzy petycji ostrzegają przed możliwymi konsekwencjami programu, wskazując m.in. na ryzyko zadłużenia, mechanizm warunkowości oraz potencjalny wpływ instytucji unijnych na decyzje dotyczące finansowania wydatków obronnych.

Instytut Ordo Iuris przekazał prezydentowi RP niemal 40 tys. podpisów pod apelem o zawetowanie ustawy włączającej Polskę do systemu SAFE. W spotkaniu zorganizowanym w Pałacu Prezydenckim uczestniczyli Jerzy Kwaśniewski – prezes Instytutu Ordo Iuris i Marcin Perłowski – wiceprezes Instytutu.

Karola Nawrockiego reprezentował Mateusz Kotecki – podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta. Przedstawiciele Instytutu przekazali podsekretarzowi swoje uwagi dotyczące zagrożeń wynikających z programu SAFE. Wcześniej do Kancelarii Prezydenta trafiły przygotowane przez ekspertów Ordo Iuris analizy na ten temat. Petycję wciąż można podpisywać na stronie wetodlasafe.pl. Pozostałe podpisy również zostaną przekazane prezydentowi.

Apel o weto ws. SAFE

W Pałacu Prezydenckim miało miejsce dziś rano spotkanie przedstawicieli Zarządu Instytutu Ordo Iuris z Mateuszem Koteckim – podsekretarzem stanu w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Podczas spotkania prezes Instytutu Ordo Iuris adw. Jerzy Kwaśniewski i wiceprezes Instytutu Marcin Perłowski przekazali niemal 40 tys. podpisów pod apelem o zawetowanie ustawy włączającej Polskę w unijny program SAFE. Spotkanie odbyło się w tej samej sali, w której 10 marca o rozporządzeniu SAFE dyskutowali prezydent Karol Nawrocki, premier Donald Tusk, minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz i prezes Narodowego Banku Polskiego Adam Glapiński.

Ponad miesiąc temu Instytut Ordo Iuris przekazał też Kancelarii Prezydenta ekspertyzy na ten temat, na podstawie których doradcy prezydenta przygotowali notatki dla Karola Nawrockiego. Apel wciąż można podpisywać na stronie wetodlasafe.pl. Kolejne podpisy również zostaną przekazane prezydentowi.

Czym jest SAFE?

Ordo Iuris wskazuje, że SAFE może ograniczyć suwerenność państwa, ponieważ uzależnia finansowanie wydatków obronnych od decyzji instytucji Unii Europejskiej, takich jak Komisja Europejska i Rada UE. Oznacza to możliwość wpływu organów unijnych na sprawy bezpieczeństwa państwa. Program ten może także prowadzić do bezpośredniej ingerencji UE w sprawy wojska. Zgodnie z Konstytucją RP siły zbrojne powinny podlegać demokratycznej kontroli organów wybranych przez obywateli, natomiast w SAFE decyzje dotyczące finansowania armii mogłyby zależeć od instytucji unijnych.

SAFE wiąże się również z mechanizmem warunkowości. Wypłata środków może zostać wstrzymana, jeśli Komisja Europejska uzna, że dane państwo nie spełnia określonych kryteriów, np. dotyczących praworządności, co stwarza możliwość wywierania presji politycznej. Kolejnym problemem jest ryzyko finansowe. Program opiera się na wieloletnim zadłużeniu (nawet do około 45 lat), a pożyczka jest w euro, co może zwiększyć koszty jej spłaty w przypadku osłabienia złotego.

Uzależnienie polityczne od UE

W ocenie Instytutu Ordo Iuris, istnieje także niepewność dotycząca wykorzystania środków. Państwo może zostać zobowiązane do spłaty długu, mimo że nie ma pełnej gwarancji, na jakich dokładnie zasadach pieniądze będą mogły zostać wykorzystane i czy plan ich wydania zostanie zaakceptowany przez instytucje UE. Niezależnie od wymogu spłaty długu, zgodnie z art. 12 Rozporządzenia SAFE, kraj członkowski, korzystający z tego kredytu zaciąganego za pośrednictwem UE, dwa razy do roku będzie składać „uzasadnione wnioski” o wypłatę transzy pożyczki. Komisja Europejska może wstrzymać część lub całość transzy, jeżeli wniosek jest „niezadowalający”, a kryteria „zadowolenia” Komisji nie zostały określone.

– SAFE to nie tylko podwójna warunkowość, to nie tylko uzależnienie polityczne od Europy, to nie tylko oddanie naszych przyszłorocznych wyborów parlamentarnych jako zakładnika Ursuli von der Leyen, ale to także po prostu pochopna decyzja rządu, który brnie w ten błąd, pomimo tego, że zaczęła się poważna dyskusja nad możliwością krajowego finansowania zbrojeń. Mam nadzieję, że cała praca analityczna, te podpisy, za które w Pałacu Prezydenckim usłyszeliśmy ogromne wyrazy wdzięczności, doprowadzą do decyzji, która otworzy drogę ku bardziej zdrowej dyskusji krajowej nad środkami na uzbrojenie polskiej armii i na polskie bezpieczeństwo.

– podkreśla adw. Jerzy Kwaśniewski.

[Tytuł, lead, sekcje "Co musisz wiedzieć", "Dlaczego to ważne", FAQ i śródtytuły od Redakcji]

Dlaczego to ważne?

• Decyzja prezydenta w sprawie ewentualnego weta może wpłynąć na udział Polski w programie SAFE, który zakłada finansowanie modernizacji armii poprzez wieloletnie pożyczki na poziomie Unii Europejskiej.
• Debata wokół SAFE pokazuje szerszy spór o model finansowania zbrojeń, czyli czy powinny one być finansowane głównie z mechanizmów unijnych, czy z krajowych programów inwestycyjnych.
• Program może mieć długoterminowe skutki dla polityki bezpieczeństwa i finansów publicznych, ponieważ zakłada wieloletnie zobowiązania finansowe oraz określone warunki wykorzystania środków przez państwa członkowskie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym jest program SAFE w Unii Europejskiej? SAFE to unijny mechanizm finansowania modernizacji armii państw członkowskich. Zakłada udzielanie wieloletnich pożyczek na inwestycje w przemysł obronny i zakup sprzętu wojskowego w celu zwiększenia zdolności obronnych Europy.

Dlaczego w Polsce pojawił się apel o weto wobec ustawy dotyczącej SAFE? Część organizacji i ekspertów obawia się, że udział w programie może wiązać się z dodatkowymi zobowiązaniami finansowymi oraz z mechanizmami warunkowości, które mogą wpływać na sposób wykorzystania środków przez państwa członkowskie.

Ile podpisów trafiło do Kancelarii Prezydenta w sprawie weta? Do Kancelarii Prezydenta RP przekazano niemal 40 tysięcy podpisów pod apelem o zawetowanie ustawy dotyczącej włączenia Polski do systemu SAFE. Podpisy zostały przekazane podczas spotkania przedstawicieli Instytutu Ordo Iuris z przedstawicielem kancelarii.

Jaką rolę w tej sprawie może odegrać prezydent? Prezydent RP może podpisać ustawę, skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego lub zawetować. Decyzja ta zdecyduje, czy Polska będzie uczestniczyć w mechanizmie SAFE w zaproponowanej formie.

Jakie mogą być skutki udziału Polski w programie SAFE? Według zwolenników program może przyspieszyć modernizację armii i zwiększyć inwestycje w obronność. Krytycy wskazują natomiast na potencjalne ryzyko zadłużenia, warunkowości wypłat środków oraz wpływu instytucji unijnych na sposób finansowania wydatków obronnych.