Zanim podpiszesz umowę - przeczytaj bardzo uważnie!

Niemal codziennie spotykamy się z różnego rodzaju umowami. Kuszeni jesteśmy w sklepach, bankach, przed telewizorami, przez telefon. Bardzo często przypisujemy poszczególnym zwrotom zawartym w umowach potoczne znaczenie. Niestety, ich znaczenie w języku prawniczym jest zupełnie inne.
Stajemy się coraz bardziej wyedukowani, wiemy więc, że należy czytać drobny druczek, że mamy prawo odstąpić od umowy, wreszcie, że najwięcej informacji jest w ogólnych i szczególnych warunkach umów czy regulaminach, które bezwarunkowo musimy zaakceptować. Jednak czy na pewno jesteśmy świadomi, jakie znaczenie mają z pozoru "bezpieczne" zdania zawarte w umowach, które podpisujemy?
Logika w powszechnym rozumieniu to umiejętność przekonania do swoich racji za pomocą argumentów. Perfekcyjnie posługiwali się nią jako nauką już ponad dwa tysiące lat temu greccy sofiści. Dziś także jest jedną z podstawowych nauk studiów prawniczych. Ta tak zwana "logika prawnicza" zajmuje się językiem, nadając określonym zwrotom określone znaczenie. Zasady te bardzo często stosowane są w umowach.
Zwrotami najczęściej stosowanymi są: "i", "lub", "albo", "bądź". Trudno sobie wyobrazić jakąś dłuższą konstrukcję zdaniową bez wykorzystywania tych zwrotów, dlatego często wydaje się nam, iż nie mają większego znaczenia. Jednak w logice zwroty te mają swoją nazwę. To "funktory", a ich zastosowanie ma duże znaczenie w języku prawniczym i w umowach powszechnie zawieranych.
"I"
Ten funktor nazywany w logice prawniczej "koniunkcją" nie nastręcza poważnych problemów. Do koniunkcji zalicza się też funktory "lecz", "ale", "oraz". Należy jednak pamiętać, że kiedy w umowie znajdujemy zapis: "Wypowiedzenie umowy uważa się za skutecznie doręczone, jeżeli zostanie sporządzone na piśmie i doręczone przez Pocztę Polską, lecz po zarejestrowaniu się na stronie Biura Obsługi Klienta i wypełnieniu formularza zamieszczonego na stronie internetowej oraz załącznika b12, ale nie później niż w dniu złożenia wypowiedzenia…", to oznacza to dla nas, że aby wypowiedzenie było skuteczne, musimy spełnić wszystkie te czynności, a dodatkowo zrobić wszystko tego samego dnia. Oczywiście to skrajny przykład nieprawidłowego zapisu umownego, jednak bardzo często zdarza się, że podobnie brzmiące zapisy, z pozoru nieznaczące, spędzają nam sen z powiek, w momencie kiedy następuje konieczność egzekwowania określonych zapisów umownych, czy też dopełnienia procedur związanych z dokonaniem z pozoru prostej czynności prawnej w związku z podpisaną umową.
"Lub", "albo", "bądź"
W przypadku tych funktorów sytuacja wygląda już trochę inaczej.
Dla przeciętnego człowieka nie istnieje różnica pomiędzy spójnikami "lub", "albo", "bądź". Jednak z punktu widzenia wykładni prawniczej, która ma istotne znaczenie w interpretacji zapisów umowy, różnice w znaczeniu tych zwrotów są fundamentalne.
Najlepiej będzie zobrazować je na konkretnym przykładzie. Wyobraźmy sobie, że podpisujemy umowę na korzystanie z usług sieci telewizji satelitarnej. Jeden z zapisów umowy brzmi: " W ramach zakupionej usługi abonentowi przysługuje prawo do wyboru dodatkowego pakietu filmowego lub sportowego…". Spójnik "lub" w logice prawniczej występuje jako "funktor alternatywy nierozłącznej" - oznacza to, że możemy wybrać jeden z dwóch pakietów, ale równie dobrze możemy wybrać oba. Gwarantuje nam to bowiem umowa, a raczej spójnik "lub". Co się stanie natomiast, jeżeli zamiast funktora "lub" pojawi się "albo"? W świetle języka prawniczego zapis ten nabiera zupełnie innego znaczenia. Funktor "albo" to bowiem "alternatywa rozłączna", która wskazuje nam, że możemy wybrać tylko jeden z dwóch zaproponowanych nam pakietów, a nie oba.
A spójnik "bądź"? Po jego wprowadzeniu do umowy dowiadujemy się, że przysługuje nam prawo bądź do wyboru pakietu filmowego bądź sportowego. Zastanawiamy się więc nad wyborem, sprawa wydaje się oczywista. Niestety, nie z punktu widzenia języka prawniczego. "Bądź" to w logice prawniczej "dysjunkcja". Zgodnie z definicją dysjunkcja jest fałszywa, kiedy oba zwroty wchodzące w jej skład są prawdziwe. Co to dla nas oznacza? Dysjunkcja fałszywa to znaczy taka, która nie jest prawdziwa. Dla nas oznacza to tyle, że na pewno nie możemy wybrać dwóch pakietów, jak w przypadku "lub". I to jedyne ograniczenie. Możliwe są natomiast wszystkie pozostałe rozwiązania, czyli możemy wybrać sobie tylko jeden z dwóch pakietów, ale, co gorsza, w przypadku, kiedy nie dostaniemy żadnego, nie będziemy mogli mieć pretensji o niewywiązanie się z warunków umowy.
Po pierwsze - czytaj
Powyższe przykłady pokazują, jak ważne jest rozumienie znaczenia słów zawieranych w umowach. Dopiero w sytuacji spornej okazuje się, że to, co braliśmy za gwarancję, wcale nią nie jest. Wtedy często jest już jednak za późno. Specjaliści przygotowujący tego typu umowy doskonale zdają sobie z tego sprawę i jeśli mają nieczyste intencje, na pewno nie zawahają się przed wprowadzaniem takich zapisów.
W przeciwieństwie do niedozwolonych klauzul umownych, które są zakazane, a więc łatwiej dochodzić roszczeń, w przypadku stosowania funktorów, które są przecież zwykłymi spójnikami, żadnych roszczeń nie mamy. Warto więc przed podpisaniem dokładnie przeczytać umowę, a w razie wątpliwości skontaktować się z prawnikiem.
Tomasz Oleksiewicz
Wersja cyfrowa artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze "TS" (43/2016). Cały numer do kupienia tutaj
Logika w powszechnym rozumieniu to umiejętność przekonania do swoich racji za pomocą argumentów. Perfekcyjnie posługiwali się nią jako nauką już ponad dwa tysiące lat temu greccy sofiści. Dziś także jest jedną z podstawowych nauk studiów prawniczych. Ta tak zwana "logika prawnicza" zajmuje się językiem, nadając określonym zwrotom określone znaczenie. Zasady te bardzo często stosowane są w umowach.
Zwrotami najczęściej stosowanymi są: "i", "lub", "albo", "bądź". Trudno sobie wyobrazić jakąś dłuższą konstrukcję zdaniową bez wykorzystywania tych zwrotów, dlatego często wydaje się nam, iż nie mają większego znaczenia. Jednak w logice zwroty te mają swoją nazwę. To "funktory", a ich zastosowanie ma duże znaczenie w języku prawniczym i w umowach powszechnie zawieranych.
"I"
Ten funktor nazywany w logice prawniczej "koniunkcją" nie nastręcza poważnych problemów. Do koniunkcji zalicza się też funktory "lecz", "ale", "oraz". Należy jednak pamiętać, że kiedy w umowie znajdujemy zapis: "Wypowiedzenie umowy uważa się za skutecznie doręczone, jeżeli zostanie sporządzone na piśmie i doręczone przez Pocztę Polską, lecz po zarejestrowaniu się na stronie Biura Obsługi Klienta i wypełnieniu formularza zamieszczonego na stronie internetowej oraz załącznika b12, ale nie później niż w dniu złożenia wypowiedzenia…", to oznacza to dla nas, że aby wypowiedzenie było skuteczne, musimy spełnić wszystkie te czynności, a dodatkowo zrobić wszystko tego samego dnia. Oczywiście to skrajny przykład nieprawidłowego zapisu umownego, jednak bardzo często zdarza się, że podobnie brzmiące zapisy, z pozoru nieznaczące, spędzają nam sen z powiek, w momencie kiedy następuje konieczność egzekwowania określonych zapisów umownych, czy też dopełnienia procedur związanych z dokonaniem z pozoru prostej czynności prawnej w związku z podpisaną umową.
"Lub", "albo", "bądź"
W przypadku tych funktorów sytuacja wygląda już trochę inaczej.
Dla przeciętnego człowieka nie istnieje różnica pomiędzy spójnikami "lub", "albo", "bądź". Jednak z punktu widzenia wykładni prawniczej, która ma istotne znaczenie w interpretacji zapisów umowy, różnice w znaczeniu tych zwrotów są fundamentalne.
Najlepiej będzie zobrazować je na konkretnym przykładzie. Wyobraźmy sobie, że podpisujemy umowę na korzystanie z usług sieci telewizji satelitarnej. Jeden z zapisów umowy brzmi: " W ramach zakupionej usługi abonentowi przysługuje prawo do wyboru dodatkowego pakietu filmowego lub sportowego…". Spójnik "lub" w logice prawniczej występuje jako "funktor alternatywy nierozłącznej" - oznacza to, że możemy wybrać jeden z dwóch pakietów, ale równie dobrze możemy wybrać oba. Gwarantuje nam to bowiem umowa, a raczej spójnik "lub". Co się stanie natomiast, jeżeli zamiast funktora "lub" pojawi się "albo"? W świetle języka prawniczego zapis ten nabiera zupełnie innego znaczenia. Funktor "albo" to bowiem "alternatywa rozłączna", która wskazuje nam, że możemy wybrać tylko jeden z dwóch zaproponowanych nam pakietów, a nie oba.
A spójnik "bądź"? Po jego wprowadzeniu do umowy dowiadujemy się, że przysługuje nam prawo bądź do wyboru pakietu filmowego bądź sportowego. Zastanawiamy się więc nad wyborem, sprawa wydaje się oczywista. Niestety, nie z punktu widzenia języka prawniczego. "Bądź" to w logice prawniczej "dysjunkcja". Zgodnie z definicją dysjunkcja jest fałszywa, kiedy oba zwroty wchodzące w jej skład są prawdziwe. Co to dla nas oznacza? Dysjunkcja fałszywa to znaczy taka, która nie jest prawdziwa. Dla nas oznacza to tyle, że na pewno nie możemy wybrać dwóch pakietów, jak w przypadku "lub". I to jedyne ograniczenie. Możliwe są natomiast wszystkie pozostałe rozwiązania, czyli możemy wybrać sobie tylko jeden z dwóch pakietów, ale, co gorsza, w przypadku, kiedy nie dostaniemy żadnego, nie będziemy mogli mieć pretensji o niewywiązanie się z warunków umowy.
Po pierwsze - czytaj
Powyższe przykłady pokazują, jak ważne jest rozumienie znaczenia słów zawieranych w umowach. Dopiero w sytuacji spornej okazuje się, że to, co braliśmy za gwarancję, wcale nią nie jest. Wtedy często jest już jednak za późno. Specjaliści przygotowujący tego typu umowy doskonale zdają sobie z tego sprawę i jeśli mają nieczyste intencje, na pewno nie zawahają się przed wprowadzaniem takich zapisów.
W przeciwieństwie do niedozwolonych klauzul umownych, które są zakazane, a więc łatwiej dochodzić roszczeń, w przypadku stosowania funktorów, które są przecież zwykłymi spójnikami, żadnych roszczeń nie mamy. Warto więc przed podpisaniem dokładnie przeczytać umowę, a w razie wątpliwości skontaktować się z prawnikiem.
Tomasz Oleksiewicz
Wersja cyfrowa artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze "TS" (43/2016). Cały numer do kupienia tutaj

Treść redakcyjna
Komentarzy: 0
Udostępnij:
Data publikacji: 21.10.2016 14:13
Komentarze
Rosja miała planować krwawą prowokację przy granicy z Polską
19.11.2026 08:08

Komentarzy: 0
Rosyjskie służby miały przygotowywać prowokację w rejonie granicy Polski z obwodem królewieckim – wynika z ustaleń „Rzeczpospolitej”. Według rozmówców dziennika scenariusz przewidywał atak z licznymi ofiarami, za który odpowiedzialnością próbowano by obciążyć Ukrainę. Minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak potwierdził wcześniej, że Polska otrzymała poważne ostrzeżenia dotyczące możliwych działań dywersyjnych i podjęła środki zapobiegawcze. Szczegóły domniemanego planu nie zostały publicznie potwierdzone.
Czytaj więcej
Czeka nas ochłodzenie. IMGW wydał komunikat
19.11.2026 07:36

Komentarzy: 0
Po czwartku, w którym temperatura na południu Polski może osiągnąć 13°C, piątek przyniesie ochłodzenie. Według prognozy IMGW 20 listopada termometry pokażą od około 4°C na północnym zachodzie do 11°C na południowym wschodzie kraju. W wielu regionach wystąpi deszcz, a w wyższych partiach Tatr i Sudetów śnieg oraz silny wiatr, który może powodować zawieje i zamiecie.
Czytaj więcej
Pilny komunikat dla klientów banku PKO BP
19.11.2026 07:35
Dwukadencyjność wywróci samorządy. Ponad połowa może stracić możliwość startu
19.11.2026 07:24

Komentarzy: 0
Przyszłość wielu samorządowców zależy od tego, jakie decyzje zapadną w Sejmie. Jeśli ograniczenie liczby kadencji zostanie utrzymane, w jednym tylko województwie większość obecnych wójtów, burmistrzów i prezydentów miast nie będzie mogła ponownie ubiegać się o swoje stanowiska. Eksperci wskazują, że część z nich może wówczas spróbować swoich sił w ogólnopolskiej polityce.
Czytaj więcej
Cyberzagrożenia w polskich szpitalach. Niemal 1400 incydentów w dziewięć miesięcy
19.11.2026 07:22

Komentarzy: 0
Cyberprzestępcy stanowią coraz większe zagrożenie dla polskiej ochrony zdrowia. W 2025 roku CSIRT Centrum e-Zdrowia obsłużył 1441 incydentów cyberbezpieczeństwa, a od stycznia do końca września 2026 roku odnotowano już 1379 kolejnych. Zagrożone są nie tylko dane medyczne pacjentów, ale także ciągłość pracy szpitali. Eksperci ostrzegają, że poważny cyberatak może zakłócić diagnostykę, leczenie i funkcjonowanie kluczowych systemów informatycznych.
Czytaj więcej

