Istnienie strategicznego aliansu Rosji i Chin jest faktem. Obie strony są na dzisiaj sobie bardzo potrzebne i w jakimś sensie uzupełniają się. Ale – nie wnikając w szczegóły – nie oznacza to, iż istnieje pełna spójność celów prowadzonej przez oba kraje strategii. Nie wspominając już o historycznych zaszłościach, które siłą rzeczy tworzą przestrzeń do wyrównania rachunków, zwłaszcza przez pamiętliwą stronę chińską.

W opinii większości komentatorów, ale i politycznych liderów, rosyjska agresja miała być od początku wsparta przez Białoruś, włączając w to udział jej jednostek wojskowych w operacjach rosyjskich. Jednocześnie wszakże, właściwie ci sami komentatorzy i politycy oczekiwali, że natychmiast po zakończeniu igrzysk olimpijskich w Pekinie, Chińczycy podejmą równolegle z Rosjanami próbę ataku na Tajwan. I trzeba przyznać, że pierwsze dni po agresji rosyjskiej zdawały się potwierdzać te przypuszczenia. Chiny wsparły Rosję w ramach ONZ i innych organizacji, ostro przeciwstawiły się sankcjom nakładanym na agresorów, ale też faktycznie uznały prawo Rosji do prowadzenie „operacji specjalnej na Ukrainie”. Rosja wzajemnie uznała sprawę Tajwanu, za wewnętrzny problem Chin.

Chińczycy zaczęli zatem eskalować napięcie wokół Tajwanu, co wywołało bardzo nerwowe reakcje Waszyngtonu. Amerykanie mieli świadomość, iż skuteczne przeciwstawienie się dwu równoległym operacjom o wielkiej skali, byłoby dla nich zbyt wielkim wyzwaniem. I kiedy nagle znowu przypomniał o sobie dyktator północnokoreański, którego jak królika z kapelusza wyciągnęli również Chińczycy, pojawił się potencjalnie trzeci front na półwyspie koreańskim. Można było rzeczywiście przypuszczać, iż sojusz rosyjsko – chiński ma potężny potencjał niszczycielski i stoi u progu rozpętania globalnego konfliktu pozostając w przekonaniu, że będzie w stanie tę konfrontację przechylić na swoją stronę.

Rosyjski blamaż

Co powstrzymało ten scenariusz? Czy były to „straszliwe sankcje”? Czy może „zjednoczenie zachodu”? A może spryt J. Bidena i E. Macrona? Oczywiście nic z tych rzeczy. Czynnikiem który spowodował, iż realizację tego scenariusza przynajmniej w części chińskiej powstrzymano, był rosyjski blamaż na Ukrainie.

W zdolność do opanowania przynajmniej połowy świata przez armię czerwoną, wierzyli bowiem nie tylko Putin i „kolektywny zachód”. W tę – jak się okazało mistyfikację – wierzyli również Chińczycy. Z punktu widzenia ich kalkulacji bowiem, rosyjski sojusznik był wartościowy z trzech powodów. Po pierwsze zapewniał możliwość przełamania blokady komunikacyjnej przez flotę amerykańską na szlakach morskich. Dzięki temu, Chiny mają przetrwać nie tracąc zdolności do zaopatrywania świata w swoje towary (tu skądinąd można też zrozumieć znaczenie tego szlaku handlowego do Niemiec i dwuznaczną rolę tych ostatnich). Po drugie Rosja (oraz republiki środkowoazjatyckie) to bezpieczne z tej perspektywy zaplecze surowcowe Chin, w warunkach blokady morskiej. Wreszcie po trzecie, w obliczu oczywistych niedostatków armii chińskiej, właśnie rosyjska siła wojskowa miała stać się głównym narzędziem realizowania celów obu mocarstw, czyli tzw. projekcji siły.

Dla Chińczyków zdemaskowanie armii rosyjskiej jako w istocie papierowego tygrysa (nomen omen w roku tygrysa w chińskim kalendarzu), stało się smutnym odkryciem. Zaszokowani niemniej niż niemal cały świat, musieli natychmiast dokonać rewizji swojej polityki. I oto od dwóch tygodni obserwujemy stopniową rewizję stanowiska chińskiego. Zaczęło się od deeskalacji napięć wokół Formozy, a towarzyszy temu delikatne, ale systematycznie postępujące dystansowanie się od Rosji. Chińczycy nie byliby sobą, gdyby nie wykorzystali sytuacji do kolejnego wyduszenia z Rosjan, przyblokowanych sankcjami, kolejnych korzystnych dla siebie porozumień handlowych (choćby w zakresie dostarczanych przez Rosję węglowodorów). Oczywiście nie jest to jakieś zerwanie z Rosją, ale Chińczycy zorientowali się, że nazbyt ostentacyjne jej wspieranie, wywołuje wiele niekorzystnych dla nich reakcji w świecie i bilans korzyści z tego poparcia oraz szkód jakie ono wywołuje, okazał się być ujemny.

Upada również pewien chiński mit

Trzeba też mieć świadomość, iż właśnie na naszych oczach upada mit szybkiego przegonienia Stanów Zjednoczonych przez Chiny. Chiny wkraczają właśnie w okres potężnych problemów ekonomicznych, które mają bardzo szeroki zakres. Kryzys energetyczny dotknął bardzo silnie ich gospodarkę w drugiej połowie minionego roku. W efekcie przełożyło się to na poważne ograniczenia wydolności przemysłu chińskiego, a w ślad za tym, na kłopoty z eksportem (co wywołuje słynne ogólnoświatowe problemy zaopatrzeniowe). Nałożyły się na te kłopoty turbulencje na chińskich rynkach finansowych, w ponadto trzęsienie ziemi na rynku dewelopersko – nieruchomościowych (upadek firmy EVERGRANDE), odpowiedzialnym za blisko 1/5 dochodu narodowego. Niektórzy eksperci prognozowali, że ewentualny atak na Tajwan, miałby być sposobem „przykrycia” tych problemów. Ale jeśli tak było, Chińczycy musieli sobie szybko uświadomić jedną rzecz. Jeśli „niezwyciężona armia czerwona” nie daje rady armii wystawionej przez obiektywnie słabą Ukrainę, to jak poradzą sobie Chińczycy z Tajwanem? Tajwanem uzbrojonym po zęby w najnowocześniejszą broń amerykańską, a do tego położonym na wyspie, na którą nie dotarłby zapewne żaden okręt chiński. O morskim i lotniczym wsparciu USA nie wspominając.

Innymi słowy, rewizja stanowiska chińskiego miała solidne podstawy. W tej perspektywie widać jednak też wyraźnie, owoce wizyty w Pekinie prezydenta A. Dudy. Jest oczywiste, że dla strony chińskiej stanowisko polskie miało z pewnością istotne znaczenie w programowaniu owej ewolucji stanowiska. I to także skłania do poważniejszej refleksji na przyszłość.

Oto bowiem ewolucja stanowiska Chin doprowadziła również do ewolucji stanowiska Białorusi. Łukaszenka od początku agresji – poza sferą werbalną – nie rwał się do walki z Ukrainą. Oczywiście wygląda na to, że wynikało to głównie z białoruskich uwarunkowań wewnętrznych. Ale niezależnie od tego, każdy dzień „sukcesów” rosyjskich i jego skłaniał do rosnącego dystansu wobec udziału w wojnie. Wydaje się też, że problemy logistyczne Rosjan na Białorusi nie są bynajmniej efektem działania jakiejś partyzantki białoruskiej, ale raczej świadomej obstrukcji. Zgadzam się z tymi komentatorami, którzy dostrzegają w tej postawie Łukaszenki dyskretny palec chińskiej dyplomacji. Dowodzi to skądinąd, po niedawnych doświadczeniach z Kazachstanu, że Chińczycy zaczynają silniej penetrować kraje uważane za wyłączną domenę rosyjską. Z ich perspektywy lepiej aby Kazachstan i Białoruś były związane z bardziej z nimi niż z Rosją. A skoro udało się taką operację przeprowadzić w Kazachstanie, to czemu nie spróbować na Białorusi.

Jak to wpływa na Białoruś?

Trzeba też zwrócić uwagę na fakt, iż w ostatnich tygodniach na Białorusi nie ma już tak silnych ataków medialnych na Polskę. W tym kontekście widzieć też chyba należy, nagłe zwolnienie z więzienia Andżeliki Borys. Daleki jestem oczywiście od stwierdzenia, że Łukaszenka szuka „nowego otwarcia” z Polską, ale warto nie bagatelizować tego co się dzieje również na Białorusi.

Oczywiście opisane sygnały mogą być grą pozorów. Znając naturę porządków panujących w tych krajach, jest to nawet wysoce prawdopodobne. Ale niezależnie od tego, warto się nie tylko przyglądać tym meandrom, ale być może próbować aktywnie je rozgrywać. Polska jest już graczem takiego formatu, iż w obecnej sytuacji nie powinna rezygnować z takich możliwości. Nie trzeba bowiem dodawać, że z naszej perspektywy lepsza jest Białoruś przynajmniej zneutralizowana, niż Białoruś aktywnie wspierająca Rosję przeciw Polsce. Jak również świadomość tego, że dla Polski Chiny mogą być bardzo cennym aliantem przeciwko Rosji. I vice versa. Tym bardziej, że konflikt rosyjsko – chiński jest jedynie kwestią czasu.