Bunt, który buntem nie był

Październik 1920 r. był burzliwym miesiącem dla rodzącej się II Rzeczpospolitej. To w tym czasie rozstrzygały się losy naszej wschodniej granicy, a przeprowadzony, na polecenie marszałka Józefa Piłsudskiego, przez generała Lucjana Żeligowskiego pozorowany bunt zdecydował o włączeniu Wileńszczyzny w granice Polski. 
Polscy żołnierze na placu Ratuszowym w Wilnie Bunt, który buntem nie był
Polscy żołnierze na placu Ratuszowym w Wilnie / domena publiczna

Październik 1920 r. był burzliwym miesiącem dla rodzącej się II Rzeczpospolitej. To w tym czasie rozstrzygały się losy naszej wschodniej granicy, a przeprowadzony, na polecenie marszałka Józefa Piłsudskiego, przez generała Lucjana Żeligowskiego pozorowany bunt zdecydował o włączeniu Wileńszczyzny w granice Polski. 

W 1920 r. było już jasne, że prysły nadzieje Józefa Piłsudskiego na stworzenie federacji państw, które będą nawiązywać do idei Polski Jagiellońskiej i będą stanowiły potężny bufor między Polską a Rosją. Niestety w okresie wojny polsko-bolszewickiej Litwini złamali zasadę neutralności i współdziałając z bolszewikami, zajęli Toki, a także już po bolszewickiej porażce pod Warszawą wkroczyli do Wilna, które otrzymali od Sowietów w zamian za dotychczasowe wsparcie. 

W tym czasie wszystkie stronnictwa i siły polityczne w Polsce obstawały przy przyłączeniu Wileńszczyzny do Polski. Szczególnie jasno wyraził to w późniejszym czasie sprzyjający Piłsudskiemu „Kurier Poranny”: „Należy stwierdzić w sposób kategoryczny, wbrew wszelkim odmiennym twierdzeniom, że nie było nikogo w Polsce, ktoby nie żywił pragnienia, aby Wilno mogło wejść organicznie w skład odrodzonego państwa polskiego”. 

Aby zdobyć Wilno, Piłsudski zamierzał sięgnąć po fortel polityczny, pozorując bunt części armii. Na jej czele miał stanąć urodzony w okolicach Wilna Lucjan Żeligowski, w przeszłości oficer armii rosyjskiej, uczestnik wojny rosyjsko-japońskiej, członek Związku Walki Czynnej, w wojnie polsko-bolszewickiej dowódca grupy operacyjnej w rejonie Mińska Mazowieckiego. Sam Żeligowski o planach Piłsudskiego został poinformowany 1 października w pociągu naczelnego wodza Józefa Piłsudskiego stacjonującym w Białymstoku. Żeligowski początkowo nie odpowiedział na propozycję Marszałka, obawiając się, że ten proponuje zbyt skromne siły (1,5 tys. ochotników), ostatecznie zwiększono je do około 14 tysięcy żołnierzy 1. Dywizji Litewsko-Białoruskiej i ochotników, na co zainteresowany przystał. 

Oficerowie o akcji zostali poinformowali 7 października, co spowodowało jednak pewne zamieszanie, część z nich nie chciała się zgodzić na formalne zerwanie kontaktów z dowództwem i tego typu „niesubordynacje”. Sam Żeligowski przeżył chwilowy kryzys, rozkazy odwołał i przekazał Piłsudskiemu, że dysponuje zbyt małym posłuchem wśród oficerów. Piłsudski postanowił skierować na miejsce dowódcę 3. Armii gen. Władysława Sikorskiego, co zmobilizowało Żeligowskiego do działania. Górę wzięły ambicje i strach przed kompromitacją. Ostatecznie 8 października odczytano odezwę do żołnierzy, w której Żeligowski zapowiadał wyzwolenie Wilna i powołanie Sejmu Ustawodawczego w mieście, który zdecyduje o dalszych jego losach. Wymarsz nastąpił o godz. 6.00 rano 8 października. Do przebycia pozostawało 50 kilometrów. 

Siły litewskie, będące w mniejszości wobec Polaków, stale wycofywały się na północ. Do pierwszych potyczek doszło na skraju Puszczy Rudnickiej, do większego starcia nad rzeką Mareszczanką, gdzie podczas jej forsowania odbyła się dwugodzinna potyczka, w której Polacy wzięli kompanię jeńców. Jednak sam Żeligowski nie chciał okazywać Litwinom wrogości, wypuszczając jeńców na wolność, równocześnie odmawiał rozmowy z litewskimi parlamentarzystami. Ostatecznie 8 października władze litewskie zdecydowały o ewakuacji z Wilna i przekazaniu władz przedstawicielowi Ententy, szefowi misji francuskiej, płk. Constantinowi Reboulowi, co miało uniemożliwić przejęcie miasta bez jawnego wystąpienia przeciwko Entencie. Jak pisało w 1920 r. czasopismo „Czas”: „Gdy wojska jenerała Żeligowskiego zbliżały się do Wilna, poseł francuski Reboul przysłał gońca z żądaniem, aby jenerał Żeligowski wstrzymał swoje wkroczenie do Wilna ze względu na to, że on (Reboul), jako przedstawiciel Ententy, sprawuje obecnie w Wilnie władzę gubernatora i jemu oddały się do dyspozycyj oddziały wojska litewskiego (kowieńskiego). Jen. Żeligowski odpowiedział, że propozycyi tej przyjąć nie może i że p. Reboul właśnie, jako przedstawiciel Ententy, nie powinien był otrzymać zwierzchnictwa wojsk litewskich”.

Żeligowski spodziewał się silnego oporu w Wilnie, jednak strategiczne punkty w opustoszałym przez Litwinów mieście zdobyli polscy powstańcy, którzy nie musieli czekać na regularną armię. Do wieczora 9 października kolejne oddziały defilowały na ulicach Wilna. 

W Wilnie w budynku Taryby, parlamentu litewskiego, doszło do spotkania Żeligowskiego z przedstawicielami państw obcych przy litewskim rządzie. Żeligowski pytany o to, jakim prawem zajął Wilno, odpowiedział, że po to, by bronić ludności i dać jej możliwość wypowiedzenia swojej woli. Na słowa te odparł przedstawiciel Ententy, mówiąc, że to jego rola, jednak Żeligowski nie zgodził się z nim. Generał pozwolił również ujść z miasta około 200 urzędnikom rządu litewskiego. 12 października gen. Lucjan Żeligowski wydał dekret dotyczący organizacji władzy na Litwie. Obwołał się w nim naczelnym dowódcą Litwy Środkowej, jako niezależnego państwa. Jednocześnie zapowiedział utworzenie Tymczasowej Komisji Rządzącej. 20 lutego 1922 roku Sejm wileński przegłosował przyłączenie miasta do Polski.


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Ukraińcy testują bojowego drona o ładowności do 75kg. W jego zasięgu znajduje się Moskwa! Wiadomości
Ukraińcy testują bojowego drona o ładowności do 75kg. W jego zasięgu znajduje się Moskwa!

Ukraiński portal Defense Express informuje, że państwowy koncern Ukroboronprom przeprowadził szereg udanych testów ukraińskiego drona bojowego o zasięgu rażenia nawet tysiąca kilometrów.

Nie żyje dwóch Polaków, którzy walczyli w Legionie Cudzoziemskim na Ukrainie Wiadomości
Nie żyje dwóch Polaków, którzy walczyli w Legionie Cudzoziemskim na Ukrainie

Media obiegła informacja o śmierci dwóch Polaków, którzy walczyli w Legionie Międzynarodowym na ukraińskim froncie. O szczegółach poinformował Mateusz Lachowski - korespondent Polsat News. Jeden ze zmarłych mężczyzn to Janusz Szeremeta ps. "Kozak".

Już myślałam, że TVN zmądrzał. Burza po występie Małgorzaty Rozenek Wiadomości
"Już myślałam, że TVN zmądrzał." Burza po występie Małgorzaty Rozenek

Kolejny odcinek "Dzień Dobry TVN" z udziałem Małgorzaty Rozenek i... kolejna burza w sieci. Niestety, ale to nie jest łatwy czas dla celebrytki.

Niemcy idą do sądu przeciw Gazpromowi. Chodzi o niedostarczony gaz Wiadomości
Niemcy idą do sądu przeciw Gazpromowi. Chodzi o niedostarczony gaz

Niemiecki koncern gazowy RWE wszczął procedurę arbitrażu przeciw Gazpromowi w związku z niedostarczeniem przez rosyjskiego giganta zamówionego gazu - podał w poniedziałek dziennik gospodarczy "Handelsblatt", powołując się na rzecznika firmy.

Zmasowany rosyjski atak rakietowy na Ukrainie: Odessa bez wody, w obwodzie sumskim wyłączony prąd Wiadomości
Zmasowany rosyjski atak rakietowy na Ukrainie: Odessa bez wody, w obwodzie sumskim wyłączony prąd

Jeśli chodzi o bojkot głosowania w Sejmie nad projektem uchwały uznającej Rosję za państwo sponsorujące terroryzm, mogę powiedzieć tylko, że zdanie parlamentu wyraża się poprzez głosowanie, a nie poprzez brak udziału w nim - powiedział w poniedziałek rzecznik rządu Piotr Müller.

„Dziennikarze Onetu przekazali jej pieniądze za informacje, które mnie obciążą”. Były prezes Polskiego Związku Tenisowego odpowiada na zarzuty Wiadomości
„Dziennikarze Onetu przekazali jej pieniądze za informacje, które mnie obciążą”. Były prezes Polskiego Związku Tenisowego odpowiada na zarzuty

Były prezes Polskiego Związku Tenisowego Mirosław Skrzypczyński opublikował na Facebooku obszerny wpis, w którym odniósł się do stawianych mu zarzutów dot. molestowania i napaści seksualnych. 

Lewandowski zawieszony. Odwołanie odrzucone Wiadomości
Lewandowski zawieszony. Odwołanie odrzucone

Dla Polaków mistrzostwa świata w Katarze już się zakończyły. Wszystko za sprawą przegranego meczu z Francją (1:3). Nasi piłkarze rozpoczęli pierwsze powroty do kraju. Okazuje się, że przed Robertem Lewandowskim najdłuższy odpoczynek, z racji tego, że komisja ligi podtrzymała karę trzech meczów wykluczenia.

Kaczyński przystał na debatę z Tuskiem. Podał konkretny warunek [WIDEO] Wiadomości
Kaczyński przystał na debatę z Tuskiem. Podał konkretny warunek [WIDEO]

Prezes PiS Jarosław Kaczyński powiedział, że zgodzi się na wyborczą debatę z przewodniczącym PO Donaldem Tuskiem, jeżeli debata odbędzie się na uczciwych warunkach.

Donald Tusk wściekły na trzech posłów… Koalicji Obywatelskiej Wiadomości
Donald Tusk wściekły na trzech posłów… Koalicji Obywatelskiej

Donald Tusk miał zagrozić trzem posłom Platformy brakiem miejsca na przyszłych listach wyborczych.

Nauczyciel udostępniał uczniom „książki queer” m.in. o zaletach środowiska sado-maso Wiadomości
Nauczyciel udostępniał uczniom „książki queer” m.in. o zaletach środowiska sado-maso

W Stanach Zjednoczonych w szkole średniej San Juan Hills doszło do skandalu. Transpłciowy nauczyciel języka angielskiego pochwalił się, że prowadzi bibliotekę „książek queer”. Mogą z nich korzystać uczniowie, co wywołało oburzenie wśród rodziców.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe