59 lat temu zginął Józef Franczak, ps. „Lalek”

Józef Franczak, ps. „Lalek” - żołnierz Wojska Polskiego, Armii Krajowej i Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Ostatni żołnierz podziemia antykomunistycznego, który ukrywał się do 1963 r., zginął z bronią w ręku podczas obławy bezpieki we wsi Majdan na Lubelszczyźnie.
Jóżef Franczak jako kapral żandarmerii w Równem 59 lat temu zginął Józef Franczak, ps. „Lalek”
Jóżef Franczak jako kapral żandarmerii w Równem / jako kapral żandarmerii w Równem

Józef Franczak urodził się 17 marca 1918 r. w Kozicach Górnych na Lubelszczyźnie. W 1935 r. zgłosił się ochotniczo do służby w Wojsku Polskim, ukończył szkołę żandarmerii w Grudziądzu. Walczył w wojnie obronnej, został wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną ale udało mu się zbiec.

Zaangażował się w działalność konspiracyjną, najpierw w Związku Walki Zbrojnej a następnie w Armii Krajowej. Po wkroczeniu w 1944 r. na tereny Lubelszczyzny Rosjan został wcielony do 2 Armii Wojska Polskiego, z której zdezerterował w styczniu 1945 r. Początkowo ukrywał się na Pomorzu i poszukiwał możliwości ucieczki na Zachód. Wobec braku takich możliwości zdecydował się na powrót w rodzinne strony, gdzie włączył się w działalność podziemia antykomunistycznego. Wziął udział w kilku operacjach, 16 czerwca 1946 r. został aresztowany. Podczas przewożenia do więzienia zdołał się uwolnić i rozbroić konwojentów. W walce, jaka się potem wywiązała, zabił kilku funkcjonariuszy i zbiegł.

Związał się ze strukturami Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, w 1947 r. stanął na czele kilkuosobowego patrolu w oddziale WiN dowodzonego przez kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”. Nie skorzystał z ogłoszonej amnestii, nie wierzył że władza komunistyczna zapomni o jego działalności. W kolejnych latach działaniach brał udział w zwalczaniu tajnych współpracowników aparatu bezpieczeństwa i członków Polskiej Partii Robotniczej, którzy swymi donosami wielokrotnie przyczynili się do śmierci żołnierzy podziemia.

Swoją ostatnią akcję w strukturach WiN przeprowadził 10 lutego 1953 r., kiedy to wziął udział w próbie rekwizycji w kasie Gminnej Spółdzielni w Piaskach. Doszło do walki z Milicją Obywatelską, w jej trakcie zginął ostatni dowódca „Lalka” – ppor. Stanisław Kuchciewicz „Wiktor”. Od tego momentu Franczak działał samodzielnie. Stworzył sieć zaufanych osób, dzięki której mógł skutecznie ukrywać się przed funkcjonariuszami bezpieki.

Nie skorzystał z amnestii ogłoszonej w kwietniu 1956 r., nadal obawiał się, że w jego przypadku komuniści nie okażą wyrozumiałości. Bezpieka rozpoczęła szeroko zakrojone poszukiwania „Lalka”, którym nadano kryptonim „Pożar”. W ramach tych działań inwigilacją objęto najbliższą rodzinę Franczaka i jego znajomych. W rejonie jego działania pozyskano szereg tajnych współpracowników, a w kliku budynkach w których spodziewano się pojawienia „Lalka” założono podsłuch.

Te działania długo nie przynosiły rezultatu zgodnego z oczekiwaniami bezpieki. Franczak orientował się w działaniach funkcjonariuszy, część z tajnych współpracowników zdekonspirowała się przed nim i informowała o poczynaniach MO i MBP. Sam „Lalek” wykazywał też daleko posuniętą ostrożność, swoje poczynania ukrywał nawet przed współpracującymi z nim osobami.

Dopiero w 1963 r. Służba Bezpieczeństwa odniosła sukces w poszukiwaniach. Tajny współpracownik SB Stanisław Mazur ps. „Mazur” nawiązał kontakt z Franczakiem i pomógł ustalić jego miejsce pobytu. 21 października grupa operacyjna otoczyła zabudowania gospodarstwa Wacława Becia z Majdanu Kozic Górnych. Po krótkiej walce został zabity.

Ciało Józefa Franczaka poddano sekcji, w jej trakcie pozbawiono je głowy. Tak okaleczone zwłoki pochowano na cmentarzu w Lublinie. Czaszka, po badaniach stomatologicznych, trafiła do zakładu medycyny sądowej Akademii Medycznej w Lublinie (obecnie Uniwersytet Medyczny) i była wykorzystywana w celach dydaktycznych.

Siostra Franczaka dopiero w 1983 r. otrzymała zgodę na ekshumację i złożenie szczątków brata w rodzinnym grobowcu w Piaskach.

Działalność „Lalka” została upamiętniona 1 maja 2007 r. Z inicjatywy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Obszaru Wschodniego w Lublinie oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa odsłonięto w Piaskach pomnik Ostatniego Partyzanta RP – sierż. Józefa Franczaka ps. „Lalek”.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński 17 marca 2008 r. nadał mu pośmiertnie Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Odznaczenie odebrał jego syn Marek Franczak.

Uroczysty pogrzeb Józefa Franczaka odbył się 24 marca 2015 r. w Archikatedrze Lubelskiej. Następnie, w obecności wojskowej asysty honorowej z Dowództwa Garnizonu Warszawa, jego szczątki złożono na cmentarz w Piaskach.

--

Wizerunek Józefa Franczaka znalazł się na znaczku pocztowym wydanym przez Pocztę Polską 1 marca 2022 r., jego prezentacja miała miejsce w Izbie Pamięci „Strzelecka 8” w Warszawie. Znaczek przedstawili zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski oraz wiceprezes Poczty Polskiej Wiesław Włodek.

Więcej informacji o działalności antykomunistycznego podziemia niepodległościowego znajdziecie Państwo w publikacji IPN pt. „Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956”, którego drugie wydanie ukazało się w 2021 r.


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Premier Mateusz Morawiecki przybył do Kijowa Wiadomości
Premier Mateusz Morawiecki przybył do Kijowa

Premier Mateusz Morawiecki przybył w sobotę rano do Kijowa - przekazało PAP Centrum Informacyjne Rządu. Pierwszym punktem wizyty było złożenie kwiatów przed Pomnikiem Ofiar Wielkiego Głodu, następnie szef polskiego rządu spotka się premierem Ukrainy Denysem Szmyhalem oraz prezydentem Wołodymyrem Zełenskim.

Kompromitująca wpadka w Dzień Dobry TVN Wiadomości
Kompromitująca wpadka w Dzień Dobry TVN

W programach na żywo nie trudno o wpadkę. Tak było tym razem w "Dzień Dobry TVN". Prowadzący - Filip Chajzer prawdopodobnie nie wiedział, że jego mikrofon jest włączony. Słowa dziennikarza są szeroko komentowane.

Elon Musk zdecydował kogo poprze w walce o fotel prezydencki Wiadomości
Elon Musk zdecydował kogo poprze w walce o fotel prezydencki

Miliarder Elon Musk powiedział w piątek, że jeśli Ron DeSantis, który zapewnił sobie drugą kadencję gubernatora Florydy, będzie się ubiegał o prezydenturę w 2024 roku, otrzyma jego poparcie.

PiS zdecydowanym liderem. Zyskują Lewica i Koalicja Obywatelska [SONDAŻ] Wiadomości
PiS zdecydowanym liderem. Zyskują Lewica i Koalicja Obywatelska [SONDAŻ]

Gdyby wybory do polskiego parlamentu odbywały się w najbliższą niedzielę głos na PiS oddałoby 38 proc. badanych - wynika z sondażu pracowni Social Changes dla portalu wPolityce.pl.

Eksperci: Korea Płn. wyraźnie opowiada się po stronie Chin i Rosji; ponownie grozi światu wojną atomową Wiadomości
Eksperci: Korea Płn. wyraźnie opowiada się po stronie Chin i Rosji; ponownie grozi światu wojną atomową

Korea Północna nasiliła w tym roku próby rakietowe i groźby nuklearne. W czasie wojny na Ukrainie i rywalizacji mocarstw Pjongjang wyraźnie opowiada się po stronie Rosji i Chin, a jednocześnie zacieśnia relacje z Moskwą, by równoważyć swoje uzależnienie od Pekinu – oceniają w rozmowie z PAP eksperci.

Tadeusz Płużański: Wiceszef bezpieki na Powązkach Wiadomości
Tadeusz Płużański: Wiceszef bezpieki na Powązkach

Od 1 sierpnia 1948 roku do 30 listopada 1954 roku był wiceministrem Bezpieczeństwa Publicznego. Już wcześniej Konrad Świetlik dał się poznać jako szef Głównego Zarządu Politycznego WP i dowódca Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. 14 grudnia 1945 roku awansowany na generała brygady – był wówczas najmłodszym generałem w „ludowej” armii.

Wiadomości
[Nowy rysunek Krysztopy] "Mentalny zbieracz szparagów"

Ten i inne rysunki znajdziesz w nadchodzącym numerze Tygodnika Solidarność.

Polska nie wpuściła Ławrowa. Niemcy niezadowoleni Wiadomości
Polska nie wpuściła Ławrowa. Niemcy niezadowoleni

W Łodzi w grudniu będzie miało miejsce spotkanie Rady Ministerialnej Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Pojawią się na nim ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich. Polska nie wyraziła jednak zgody na wjazd do kraju szefowi rosyjskiego MSZ Siergieja Ławrowa.

Warszawa-Berlin. Ważna deklaracja Niemiec w sprawie nauki języka polskiego Wiadomości
Warszawa-Berlin. Ważna deklaracja Niemiec w sprawie nauki języka polskiego

Bundestag zatwierdził dodatkowe środki na wsparcie języka polskiego w Niemczech; teraz ważne jest, aby strona polska też opowiadała się za wielojęzycznością, w tym za niedyskryminującym wsparciem języka niemieckiego jako języka mniejszości - podkreślił w piątek ambasador Niemiec w Polsce Thomas Bagger.

Szef Pentagonu rozmawiał z minister obrony Niemiec o pomocy Ukrainie i wzmacnianiu NATO. Jest komunikat Wiadomości
Szef Pentagonu rozmawiał z minister obrony Niemiec o pomocy Ukrainie i wzmacnianiu NATO. Jest komunikat

Minister obrony USA Lloyd Austin rozmawiał w piątek ze swoją niemiecką odpowiedniczką Christine Lambrecht o pomocy dla Ukrainy i wzmocnieniu bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO - przekazał Pentagon.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe