Prezydent (!) Stefan Żeromski – Jakiego nie znamy

Prezydent (!) Stefan Żeromski – Jakiego nie znamy

Jako nastolatek kochałem Żeromskiego. Z dwudziestu paru tomów „Dzieł wszystkich” Pisarza, które stały u mnie w domu przeczytałem naprawdę prawie wszystko, niektóre powieści kilka razy. Miłość do buntownika – romantyka Żeromskiego łączyłem w zaskakujący sposób z wielką atencją dla Bolesława Prusa. Książki Aleksandra Głowackiego - prawdziwe nazwisko autora „Lalki” - stały tuż koło dzieł Żeromskiego. Podziw dla Sienkiewicza przyszedł później...

„Słowacki wielkim poetą był” – powtarzał profesor Bladaczka w „Ferdydurke” Gombrowicza. A ja powtarzać będę "Żeromski wielowymiarowy był". Ten zwolennik sprawiedliwości społecznej był jednocześnie jednym z najgorliwszych krytyków komunizmu, a kolportowane przeze mnie i kolegów w podziemiu jego opowiadanie „Na probostwie w Wyszkowie” to podstawowy kanon literatury. antysowieckiej . Żeromski był antyrosyjski ,a jednocześnie napisał jedną z najbardziej antyniemieckich powieści w dziejach polskiej literatury czyli „Wiatr od morza”. Mógłby pod tym względem licytować się z „Krzyżakami” Sienkiewicza. Mówiono, że ze względu na swoją „antyniemieckość” Żeromski - choć czterokrotnie, rok po roku (1921, 1922, 1923, 1924) zgłaszany był do literackiej nagrody Nobla – nie dostał jej. Był pierwszym z wielkich polskich pisarzy, którzy weszli na panteon mimo krzywdzącego dla nich werdyktu jury  literackiego Nobla. Drugim na pewno był Zbigniew Herbert. „Zamiast” Herberta nagrodę dostała Wisława Szymborska, a „zamiast” Żeromskiego – Władysław Stanisław Reymont. Obaj zgłoszeni byli do nagrody w 1924 roku. Reymontowi za „Chłopów” ta nagroda na pewno się należała, tak jak należała się autorowi „Przedwiośnia” w latach wcześniejszych. Reymont sympatyzował z narodową prawicą, Żeromskiego ubrano w socjalizm. Był z całą pewnością człowiekiem, który wołał o społeczną sprawiedliwość, o równe szanse, o konieczne reformy socjalne i gospodarcze, który marzył o „szklanych domach”. Ale jeśli przeanalizujemy jego poglądy na politykę międzynarodową, geopolitykę, to ku osłupieniu wielu znacznie bliżej mu było do… Romana Dmowskiego niż do Józefa Piłsudskiego. Gdy mieszkający u podnóża Tatr Żeromski zostawał najpierw prezesem Organizacji Narodowej w Zakopanem, później przekształconą w Zakopiańską Radę Narodową, a następnie w Rzeczpospolitą Zakopiańską, to funkcje te otrzymywał dzięki Narodowym Demokratom ,a wbrew Piłsudczykom! Jako Prezydent Rzeczpospolitej Zakopiańskiej, która funkcjonowała przez dwa tygodnie, do czasu przejęcia jej przez powstające niepodległe polskie państwo, autor „Wiernej rzeki” odbierał od lokalnych władz, administracji kolejarzy i żołnierzy przysięgę na wierność odradzającej się Polski. Któż pamięta, że „buntownik” Żeromski był Prezydentem?

Pewnie jak wielu mu współczesnych nasz Stefan Wielki był jednocześnie i antyrosyjski i antyniemiecki. Mało kto wie o jego rodzinnej tragedii: dwie rodzone siostry Żeromskiego wyszły za Rosjan, wyjechały w głąb rosyjskiego imperium, całkowicie się zrusyfikowały i nie utrzymywały kontaktu z bratem – polskim pisarzem…

Kiedy Żeromski postanowił, że będzie pisarzem? Nie znalazłem takiej informacji. Mogę tylko uruchomić wyobraźnię. Może stało się to tego dnia, gdy młody Stefan pracujący jako guwerner w Świętokrzyskim, przyjechał do Pacanowa na pocztę po list. Zastał tam tłum czekającym już od paru godzin chłopów, rzemieślników i czeladników. Na co czekali? Stary chłop w sumiastym wąsem zwrócił się znienacka do młodego inteligenta: „Zdobędą ją, te psubraty, czy nie?” Żeromski zdziwiony: „Kogo?”. Chłop tylko wzruszył ramionami: „No, przecie, Jasną Górę”. Ten tłum przeważnie prostych Polaków, ludzi w różnym wieku, różnych zawodów, ze wsi i z miasteczek, czekał na kolejny numer dziennika „Słowo”, w którym drukowano „Potop”. Gdy w końcu przywieziono gazetę, pocztowy urzędnik zaczął do tego tłumu - który właśnie stawał się Narodem -w całkowitej ciszy powoli czytać o przeorze Kordeckim…Czy właśnie wtedy, na poczcie w Pacanowie narodził się Żeromski – pisarz?

 

*tekst ukazał się w miesięczniku „Nowe Państwo” (luty 2022)


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Trzęsienie ziemi w Pałacu Buckingham. Król Karol III ma poważny problem Wiadomości
Trzęsienie ziemi w Pałacu Buckingham. Król Karol III ma poważny problem

Dużymi krokami zbliża się premiera książki księcia Harry'ego. W Pałacu Buckingham wrze. Wszystko wskazuje na to, że król Karol III ma poważny problem.

Awans Polski możliwy nawet w przypadku porażki z Argentyną [ANALIZA] Wiadomości
Awans Polski możliwy nawet w przypadku porażki z Argentyną [ANALIZA]

Polscy piłkarze mogą zakwalifikować się do 1/8 finału mistrzostw świata w Katarze nawet jeśli przegrają w środę z Argentyną, ale różnicą nie większą niż trzy gole. Będzie to jednak zależało od wyniku meczu Meksyku z Arabią Saudyjską. Remis lub wygrana biało-czerwonych na pewno da im awans.

New York Times: Agresja Rosji na Ukrainę wykazała jednak, że to był błąd Wiadomości
"New York Times": Agresja Rosji na Ukrainę wykazała jednak, że to był błąd

Zachód sądził, że po upadku ZSRR wojna z użyciem artylerii i czołgów w Europie już nigdy się nie powtórzy, stąd zmniejszał zapasy broni. Agresja Rosji na Ukrainę wykazała jednak, że to był błąd – pisze "New York Times".

Śmierć białoruskiego ministra. Mógł zostać otruty Wiadomości
Śmierć białoruskiego ministra. "Mógł zostać otruty"

Szef białoruskiego MSZ Władimir Makiej zmarł w sobotę. Ani MSZ, ani oficjalne media, nie podają na razie więcej szczegółów na temat śmierci ministra. Na Twitterze ministerstwa spraw zagranicznych pojawiła się krótka informacja: „dzisiaj zmarł nagle minister spraw zagranicznych Białorusi Uładzimir Makiej”.

Kurdej-Szatan w Dzień Dobry TVN? Celebrytka poinformowała o swojej decyzji Wiadomości
Kurdej-Szatan w Dzień Dobry TVN? Celebrytka poinformowała o swojej decyzji

W ostatnim czasie głośno było o powrocie Kurdej-Szatan, celebrytki, która straciła wiele lukratywnych kontraktów po tym jak w odrażający sposób zaatakowała Straż Graniczną, na ekrany telewizorów.

Niemcy od 30 lat nie przestrzegają traktatu z Polską Wiadomości
"Niemcy od 30 lat nie przestrzegają traktatu z Polską"

Polityk Solidarnej Polski Janusz Kowalski udzielił wywiadu portalowi Do Rzeczy.

Brutalna Polska. Arabskie media po meczu z Arabią Saudyjską na mundialu w Katarze Wiadomości
"Brutalna Polska". Arabskie media po meczu z Arabią Saudyjską na mundialu w Katarze

Polska pokonała w swoim drugim spotkaniu na mundialu piłkarzy reprezentacji Arabii Saudyjskie 2-0. Mecz poddały ocenie arabskie media.

Śmierć białoruskiego MSZ. Jest reakcja Zacharowej Wiadomości
Śmierć białoruskiego MSZ. Jest reakcja Zacharowej

Dziś media obiegła informacja o śmierci Uładzimira Makieja – ministra spraw zagranicznych Białorusi. Do tej wiadomości odniosła się rzeczniczka rosyjskiego MSZ Maria Zacharowa.

Afery wokół polskiej żywności? Ardanowski: Ktoś psuje jej wizerunek Wiadomości
Afery wokół polskiej żywności? Ardanowski: Ktoś psuje jej wizerunek

Jan Ardanowski wypowiedział się na temat psucia wizerunku polskiej żywności w audycji "Aktualności dnia" na antenie Radia Maryja.

Polacy pod wodzą Czesława Michniewicza wygrali z Arabią Saudyjską. Gwiazda TVN dziękuje... niemieckim trenerom Wiadomości
Polacy pod wodzą Czesława Michniewicza wygrali z Arabią Saudyjską. Gwiazda TVN dziękuje... niemieckim trenerom

Dziś piłkarze polskiej reprezentacji piłki nożnej wygrali mecz fazy grupowej mistrzostw świata w Katarze z Arabią Saudyjską 2:0.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe