„Mamy to, czego chcieliśmy”. Dziś mija 42. rocznica rejestracji NSZZ „Solidarność”

„W Polsce pełne rozpasanie kontrrewolucji” – mówił zmartwiony Leonid Breżniew w październiku 1980 roku. W kraju trwał właśnie spór dotyczący kształtu, w jakim ma zostać zarejestrowany Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Do porozumienia udało się dojść dopiero na początku listopada, co zaowocowało legalizacją pierwszego niezależnego od rządu i partii związku zawodowego w bloku wschodnim.
 „Mamy to, czego chcieliśmy”. Dziś mija 42. rocznica rejestracji NSZZ „Solidarność”
/ fot. Archiwum Historyczne KK NSZZ "S"

„Wokół budynków Sądu zgromadziły się tysiące ludzi. Do środka wpuszczono tylko członków KKP i pełnomocników. […] Gdy [Sąd – przyp. B.M.] ogłosił postanowienie o zarejestrowaniu Związku, zapanował entuzjazm. Po twarzy sekretarki Sądu leciały łzy, gdy z ulicy dobiegły potężne okrzyki: „Niech żyje Sąd Najwyższy!”. Tak 10 listopada zapamiętał Wiesław Chrzanowski. Tego dnia Sąd Najwyższy zarejestrował NSZZ „Solidarność” w kształcie wypracowanym wcześniej w toku rozmów związkowców ze stroną rządową.

Od podpisania porozumień sierpniowych minęły ponad dwa miesiące. Był to czas niełatwej walki o legalizację, ale także dyskusji o tym, jaki kształt ma przybrać Solidarność.

Struktura federacyjna czy centralistyczna

Porozumienia podpisane w sierpniu i wrześniu 1980 roku w Gdańsku, Szczecinie, Jastrzębiu-Zdroju i Dąbrowie Górniczej nie odnosiły się do tego, jaką strukturę mają mieć nowe związki.

„Silna była koncepcja tworzenia struktur branżowych, skupiających pracowników wykonujących określone zawody. [...] Coraz więcej zwolenników zjednywał sobie jednak pomysł tworzenia struktur regionalnych związku zawodowego, organizowanych według kryterium terytorialnego, a nie zawodowego. Zastanawiano się także nad stopniem hierarchizacji struktur, zadawano sobie pytanie, czy MKZ powinny być zrzeszone w ramach organizacji federacyjnej czy centralistycznej” – pisze w pracy pt. „Droga do rejestracji” Tomasz Kozłowski.

Koncepcję jednej, ogólnopolskiej struktury lansował m.in. Jan Olszewski, który jednak przekonywał podczas zjazdu delegacji MKZ 17 września 1980 r. w Gdańsku, że nie powinna ona przypominać struktury CRZZ. Zwolennikiem tej koncepcji był również Karol Modzelewski, który właśnie wtedy przekonał, że tę drogę powinien obrać nowy związek, oraz zaproponował jego nazwę: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Wtedy też powstała Krajowa Komisja Porozumiewawcza, na której czele stanął Lech Wałęsa.

Walka o „kierownicę”

24 września do Sądu Wojewódzkiego w Warszawie złożono Statut Związku. „Władze postanowiły zastosować taktykę przeczekania. Z jednej strony odwlekano rejestrację. Z drugiej – starano się hamować organizowanie się regionalnych struktur związkowych: odmawiano przyznawania lokali i sprzętu do prowadzenia działalności, starano się marginalizować związkowców przez blokowanie negocjacji na szczeblu wyższym niż zakładowy, nałożono na związki blokadę medialną” – opisuje Tomasz Kozłowski. Wobec zwłoki w procesie rejestracji KKP podczas posiedzenia 29 września postanowiła zorganizować jednogodzinny ogólnopolski strajk ostrzegawczy. Przeprowadzono go w wybranych zakładach 3 października między godz. 12 a 13.

Dwa dni wcześniej z Sądu Wojewódzkiego przesłano do władz związkowych uwagi do Statutu. Pośród innych zastrzeżeń sędzia upominał się o zapis na temat kierowniczej roli PZPR w państwie. „Spór o Statut «Solidarności» miał w rzeczywistości charakter polityczny. Decyzję w tej sprawie podejmowało Biuro Polityczne. [...] [Stanisław – przyp. B.M.] Kania był nawet skłonny zasięgać fachowej opinii, pytając gen. Mirosława Milewskiego «Czy odrzucić wniosek o rejestrację, jakie jest stanowisko MSW?»” – pisze Tomasz Kozłowski.

24 października Sąd Wojewódzki zarejestrował NSZZ „Solidarność”. Sędzia bez zgody występujących o rejestrację wykreślił jednak ze Statutu Związku m.in. zapisy dotyczące strajku, a dodał te o kierowniczej roli partii.
„W dniu dzisiejszym Sąd Wojewódzki w Warszawie po jawnej rozprawie wydał postanowienie, mocą którego orzekł rejestrację naszego Związku, jednocześnie dokonując w arbitralny i jednostronny sposób zmian w naszym statucie. […] W naszej pracy kierować się będziemy uchwalonym przez nas statutem bez wniesionych przez Sąd poprawek. Jednocześnie zaskarżamy orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w części wnoszącej zmiany w naszym Statucie. Oświadczamy, że ich nie przyjmujemy” – napisali w reakcji na taki obrót spraw w oświadczeniu oburzeni członkowie Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Wyrok zaskarżono do Sądu Najwyższego.

„Mamy to, czego chcieliśmy”

Emocje wśród kierownictwa Solidarności były duże. Ostatecznie jednak zdecydowano się na rozmowy z rządem na temat kształtu Statutu. Podczas spotkań w Warszawie stronie rządowej przewodniczył premier Józef Pińkowski. Związkowej – rzecz jasna – Lech Wałęsa. Ale to zakulisowe rozmowy z przedstawicielami rządu prowadzone przez Karola Modzelewskiego i Tadeusza Mazowieckiego, a także Andrzeja Gwiazdę (podczas trzeciego spotkania) doprowadziły do przerwania impasu. Ustalono, że do Statutu dołączony będzie załącznik. Zawarto w nim umowy, w których kierownicza rola partii została uwzględniona. Za to miał zostać uchylony wyrok Sądu Wojewódzkiego. 10 listopada Sąd Najwyższy wreszcie zarejestrował Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” w kształcie wypracowanym podczas wcześniejszych ustaleń. „Mamy wszystko, czego chcieliśmy” – powiedział wówczas, wychodząc z budynku Sądu, Lech Wałęsa.

– Strajk w Gdańsku zaczął się w rocznicę Bitwy Warszawskiej, a zakończył rejestracją w przeddzień 11 listopada, czyli Święta Niepodległości – mówił po latach na antenie Polskiego Radia Andrzej Gwiazda i dodawał: – Mieliśmy 3 mln 400 tys. członków, a po rejestracji ich liczba skoczyła do 9 mln 200 tys. Rejestracja dołączyła tych wszystkich, którzy bali się narazić komunie.

Historycy do dziś podkreślają też, że fundamentalny dla dalszego funkcjonowania Solidarności był fakt, że 10 listopada 1980 roku został zarejestrowany jako jedna ogólnopolska organizacja.

*

Pisząc tekst, korzystałam m.in. z publikacji T. Kozłowskiego pt. „Droga do rejestracji” („Biuletyn IPN” nr 9-10/2010) oraz ze źródeł zgromadzonych w ramach projektu „Preludium wolności” przygotowanego przez Ośrodek KARTA.

Tekst pochodzi z 44. (1763) numeru „Tygodnika Solidarność”.


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Udało się. Premier o polskim obrazie, który usiłowano sprzedać w Niemczech Wiadomości
"Udało się". Premier o polskim obrazie, który usiłowano sprzedać w Niemczech

Szokujące są doniesienia o próbie sprzedaży akwareli Wassilego Kandinsky’ego na aukcji w Berlinie – pomimo że sytuacja prawna tego dzieła jest jasna: zostało one skradzione z MNW w 1984 r. – napisał w piątek wieczorem premier Mateusz Morawiecki na portalu Facebook.

Apel Michniewicza. Nie dajmy sobie wmówić, że coś zrobiliśmy źle Wiadomości
Apel Michniewicza. "Nie dajmy sobie wmówić, że coś zrobiliśmy źle"

Reprezentacja Polski już w niedzielę zagra z Francją. Przed meczem w jednym z wywiadów głos zabrał selekcjoner Czesław Michniewicz, który zaapelował do piłkarzy.

Putin spadł ze schodów? Wiadomości
Putin spadł ze schodów?

Władimir Putin doznał niefortunnego upadku ze schodów we własnej rezydencji - utrzymuje rosyjski kanał na serwisie Telegram o nazwie Generał SWR, który w przeszłości był źródłem cytowanych, choć niepotwierdzonych informacji o chorobach gospodarza Kremla.

Zakrwawione przesyłki w konsulatach i ambasadach Ukrainy. Wiadomo, skąd je wysłano Wiadomości
Zakrwawione przesyłki w konsulatach i ambasadach Ukrainy. Wiadomo, skąd je wysłano

Służby analizują przesyłki, które trafiły do ukraińskich placówek dyplomatycznych. Policja przekazuje materiały prokuraturze, która będzie prowadziła śledztwo - podkreślił w piątek wiceszef MSWiA Błażej Poboży. Jak zaznaczył, w przypadku incydentów w Polsce przesyłki zostały nadane z Niemiec.

Limit ceny za ropę z Rosji. Jest decyzja polskich władz Wiadomości
Limit ceny za ropę z Rosji. Jest decyzja polskich władz

W piątek Polska zaakceptowała pułap cenowy dotyczący rosyjskiej ropy naftowej, która jest transportowana za pomocą drogi morskiej na poziomie 60 dolarów za baryłkę.

Bezwzględne dożywocie i konfiskata aut. Prezydent podpisał ustawę Wiadomości
Bezwzględne dożywocie i konfiskata aut. Prezydent podpisał ustawę

Prezydent Andrzej Duda podpisał w piątek obszerną reformę Kodeksu karnego m.in. zaostrzającą kary za najcięższe przestępstwa, wprowadzającą tzw. bezwzględne dożywocie oraz konfiskatę aut pijanych kierowców – poinformowała Kancelaria Prezydenta.

Biały Dom: Rosja jest zdeterminowana, by nadal zabijać cywilów w Ukrainie Wiadomości
Biały Dom: Rosja jest zdeterminowana, by nadal zabijać cywilów w Ukrainie

Działania Rosji wskazują, że jest zdeterminowana, by w dalszym ciągu zabijać ukraińskich cywilów - powiedział w piątek rzecznik Rady Bezpieczeństwa Narodowego USA John Kirby. Jak dodał, pokazuje to, że Rosja nie jest gotowa do rozmów w sprawie zakończenia wojny. Pozytywnie odniósł się do postępów w wyznaczeniu pułapu ceny rosyjskiej ropy.

Zabawna wymiana zdań podczas meczu na mundialu. Komentatorzy TVP wybuchli śmiechem Wiadomości
Zabawna wymiana zdań podczas meczu na mundialu. Komentatorzy TVP wybuchli śmiechem

Podczas trwania meczu Portugalia - Korea Południowa na antenie TVP doszło do zabawnej sytuacji za sprawą komentatorów Macieja Iwańskiego oraz Sebastiana Mili.

Zieliński przed meczem z Francją: Do kościoła z rana, pomodlić się i będzie dobrze Wiadomości
Zieliński przed meczem z Francją: "Do kościoła z rana, pomodlić się i będzie dobrze"

Reprezentacja Polski już w niedzielę zagra z Francją w ramach 1/8 mundialu w Katarze. Przed tym spotkaniem do kibiców reprezentacji Polski zwrócił się Piotr Zieliński.

Znana prokurator przekazywała informacje ze śledztwa Trzaskowskiemu? Prezydent Warszawy zabrał głos Wiadomości
Znana prokurator przekazywała informacje ze śledztwa Trzaskowskiemu? Prezydent Warszawy zabrał głos

Wiedzę o naruszających prawo kontaktach dyrektora Biura Bezpieczeństwa w warszawskim ratuszu Michała D. i prokurator Ewy W. uzyskano w toku szerokiego śledztwa; sugestie prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego są nieuprawnione - czytamy w oświadczeniu Prokuratury Regionalnej w Szczecinie przekazanym PAP - Swoje stanowisko w tej sprawie Rafał Trzaskowski będzie miał okazję przedstawić w realiach procesowych zeznając w charakterze świadka - dodano.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe