Co musisz wiedzieć?

• Poradnik Ordo Iuris pokazuje, jak cywile mogą legalnie pomagać służbom na pograniczu.
• Obrona granicy to obowiązek konstytucyjny, ale zakres działań cywilnych wyznaczają przepisy karne.
• Nadużycie siły lub podszywanie się pod funkcjonariusza grozi więzieniem do trzech lat lub wyższą karą.
• Kontrole na granicy z Niemcami i Litwą potrwają od 7 lipca do 5 sierpnia 2025 r.

Pełny poradnik znajdziesz tutaj.

Poradnik od Ordo Iuris

"Polacy w obronie granic. Poradnik dla obywateli broniących polskich granic" to odpowiedź organizacji Ordo Iuris na sytuację migracyjną na granicy z Niemcami. Autorzy dokumentu tłumaczą, jak wspierać Straż Graniczną, Policję i Wojsko Polskie, nie narażając się na odpowiedzialność karną czy cywilną.

Konstytucyjny obowiązek

Dokument przypomina art. 85 ust. 1 Konstytucji, który czyni obronę Ojczyzny obowiązkiem każdego obywatela.

Umowa z Niemcami a kompetencje służb

Autorzy tekstu zwracają uwagę:

W sytuacji tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej przez rząd polski na granicy z Niemcami oraz Litwą, jeśli punkty kontroli granicznej znajdują się na terytorium Polski, z wyjątkiem pilnych i nagłych sytuacji, o których mowa w art. 10 umowy dwustronnej, nie ma podstaw do bezpośredniej interwencji niemieckich służb, która nie byłaby poprzedzona wnioskiem i zgodą odpowiednich organów

• PKP Intercity wydał pilny komunikat
• Komunikat dla mieszkańców Poznania
• Komunikat dla mieszkańców i turystów woj. zachodniopomorskiego
• Pilny komunikat RCB. Zakaz dla mieszkańców i turystów w woj. opolskim
• Komunikat dla mieszkańców woj. świętokrzyskiego
• Komunikat dla mieszkańców Podkarpacia
• Ważny komunikat dla mieszkańców Warszawy
• "Bezczelny lobbing". Koniec styropianu w polskim budownictwie
• Nowy komunikat IMGW. Oto co nas czeka
• "Co to za chory pomysł". Burza po programie TVN
   

Co wolno?

• Ordo Iuris pisze, że obywatel może zatrzymać sprawcę nielegalnego przekroczenia granicy złapanego na gorącym uczynku lub w bezpośrednim pościgu, jeśli ten podejmuje działania zmierzające do ucieczki.

"W razie próby ucieczki osoby, która przekroczyła granicę nielegalnie, gdy zachodzi obawa jej ukrycia się lub nie
można ustalić jej tożsamości, nic nie stoi na przeszkodzie, by świadek przestępstwa dokonał obywatelskiego zatrzymania sprawcy do czasu przybycia Straży Granicznej bądź Policji. Nie ulega wątpliwości, że w celu ujęcia sprawcy nieunikniona jest często potrzeba zastosowania siły fizycznej i tym samym naruszenia nietykalności cielesnej osoby, a nierzadko niezbędne jest obezwładnienie ujmowanego czy jego przytrzymanie" – czytamy w dokumencie.

• "Jeżeli czyn już popełniono, wówczas należy złożyć zawiadomienie o jego popełnieniu. Zawiadomienie można złożyć telefonicznie, ustnie lub pisemnie najbliższemu funkcjonariuszowi Straży Granicznej bądź Policji" – podkreślono.

Organizacja powołuje się na art. 243 k.p.k.:

§ 1. Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości.

§ 2. Osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji.

• Wolno rejestrować dźwięk i obraz przebiegu czynu zabronionego w miejscu publicznym.

• Wolno także fotografować/filmować infrastrukturę graniczną tylko jeśli nie jest oznaczona zakazem fotografowania wynikającym z uznania jej za infrastrukturę krytyczną. W przeciwnym razie potrzebne jest zezwolenie właściwego organu.

Czego absolutnie nie wolno?

• Nie wolno przetrzymywać zatrzymanego dłużej niż to absolutnie konieczne do przekazania służbom albo zatrzymywać, gdy można łatwo ustalić tożsamość i nie ma ryzyka ucieczki.

"Zatrzymanie obywatelskie niespełniające wymogów (w sytuacji, gdy można ustalić tożsamość osoby popełniającej przestępstwo lub nie zachodzi obawa ukrycia się tej osoby) może pociągać za sobą odpowiedzialność cywilną za wyrządzoną szkodę, a także odpowiedzialność karną. Istnieje bowiem możliwość zakwalifikowania takiego działania jako bezprawnego pozbawienia wolności lub jako zmuszanie innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia poprzez zastosowanie wobec niej przemocy bądź groźby bezprawnej" – zwrócono uwagę.

• Autorzy dokumentu ostrzegają przed podszywaniem się pod funkcjonariusza publicznego – art. 227 k.k.

Narażają się bowiem wtedy na możliwość popełnienia czynu z art. 227 kodeksu karnego, czyli przywłaszczenia funkcji publicznej

– czytamy.

• W dokumencie czytamy, że nie wolno nagrywać lub publikować materiały z obiektów oznaczonych zakazem fotografowania albo ujawniać wizerunek/dane osób bez podstawy prawnej.

Ordo Iuris deklaruje gotowość pomocy prawnej

Ordo Iuris deklaruje bezpłatną pomoc prawną dla osób, którym w związku z ochroną granicy może grozić odpowiedzialność. Wsparcie obejmuje sporządzanie pism procesowych i reprezentację przed sądem.

Sytuacja na granicy polsko-niemieckiej staje się coraz bardziej napięta. W związku z tym, przygotowaliśmy poradnik prawny dla obywatelskich obrońców granic.

➡ Jak postępować, gdy jesteśmy świadkami nielegalnego przekroczenia granicy?
➡ Czy można użyć siły w celu zatrzymania… pic.twitter.com/6h3u2EwS2F

— Instytut Ordo Iuris (@OrdoIuris) July 8, 2025