Starożytna Nicea - stolica myśli chrześcijańskiej z bazyliką św. Neofita, zatopioną świątynią

 

Miasto ukształtowane przez jezioro

İznik leży na wschodnim brzegu jeziora o tej samej nazwie, z fragmentami murów miasta wyrastającymi wprost z wody. Układ dawnych bram porządkował ruch w mieście, a ponad sto wież strzegło pięciokilometrowego muru. Jezioro pełniło zarazem funkcję przeszkody i drogi, otwierając dostęp do szlaków prowadzących ku Morzu Marmara.

Miejsce dwóch soborów

Starożytna Nicea była stolicą chrześcijańskiej myśli. W 325 roku to właśnie tu sobór nicejski I sformułował tekst Credo, a w 787 roku lokalna Hagia Sophia stała się miejscem soboru nicejskiego II, który położył kres ikonoklazmowi. Dziedzictwo tych wydarzeń przenika tkankę miasta i pamięć Kościoła.

Bazylika św. Neofita

Zatopiona świątynia, odkryta w 2014 r. na zdjęciach lotniczych, powstała około 390 roku w miejscu związanym z męczeństwem św. Neofita. Trójnawowy plan (41,32m długości i 18,61m szerokości) oraz absyda półkolista wewnątrz i kanciasta z zewnątrz odpowiadają architekturze późnej starożytności. Badania wskazują na obecność martyrium oraz U-kształtnej struktury uznanej za baptysterium - dzięki odnalezionemu kanałowi wodnemu i analizie warstw osadów.

• Łacina nie jest już preferowanym językiem urzędowym w Watykanie
• Kard. Grzegorz Ryś został nowym metropolitą krakowskim
• [wywiad] Papież w Turcji, to szansa czy okazja dla propagandy Erdoğana?
• "Ta podróż jest przesłaniem jedności". Leon XIV przybył do Turcji
• "Naruszenie czci należnej NMP Częstochowskiej". Kuria Warmińska wobec sporu o spektakl "Wszyscy jesteśmy Belén"
• Pierwszy dzień papieskiej wizyty w Turcji obfitował w istotne wydarzenia polityczne
• Kim jest patriarcha Bartłomiej I, zwierzchnik światowego prawosławia?
• Na Placu św. Piotra stanęła choinka
• Papież w Izniku: Boskość Chrystusa jest wspólnym fundamentem wszystkich Kościołów chrześcijańskich
• Podano datę ingresu kard. Grzegorza Rysia do katedry na Wawelu

Katastrofa i podwodne struktury

Po trzęsieniu ziemi w 740 r. bazylika runęła. Późniejsze podnoszenie się poziomu jeziora paradoksalnie zachowało jej struktury. Od 2015 roku, mimo trudnych warunków, archeologia podwodna dokumentuje mury, posadzki i elementy liturgiczne. Odkryto liczne pochówki oraz monety potwierdzające późnoantyczną datę budowli. Znalezione groby dzieci i ślady możliwego sanktuarium Apolla tworzą złożony obraz kultu i historii. Źródła późnobizantyńskie wspominają o "kościele Ojców" poza murami Nicei - a charakterystyka odkrytej świątyni odpowiada temu opisowi.

Znaczenie papieskiej wizyty

W miejscu, gdzie świadectwo wczesnochrześcijańskiego kultu "wyrasta" z jeziora, Papież Leon XIV spotkał patriarchę Bartłomieja I. Archeologia, pamięć soborów i świadectwo męczenników tworzą szczególną przestrzeń wspólnej modlitwy Ojca Świętego i patriarchy Konstantynopola. W tym kontekście papieska wizyta staje się gestem powrotu do źródeł Nicei.

Karol Darmoros