Co musisz wiedzieć
- Podczas dyskusji plenarnej w Sejmie nad projektem ustawy wdrażający program SAFE poseł PiS Andrzej Śliwka złożył poprawki związane m.in. z kontrolą wydawania pieniędzy z programu.
- Projekt wraca więc do komisji.
- W dyskusji minister finansów Andrzej Domański zapewnił, że pożyczki nie będą spłacane z budżetu MON.
W czwartek Sejm zajmuje się przygotowanym w MON i przyjętym w środę przez rząd projektem ustawy. Umożliwi ona powołanie specjalnego, zarządzanego przez BGK, funduszu, za pośrednictwem którego będą mogły być wydawane pieniądze z unijnego programu SAFE.
Program SAFE przewiduje zaciągnięcie niskooprocentowanych pożyczek, które umożliwią państwom członkowskim szybkie inwestycji we własną obronność, przede wszystkim poprzez zakupy sprzętu wojskowego u europejskich producentów. Polska ma być największym beneficjentem programu - ma otrzymać ok. 43,7 mld euro z puli 150 mld euro (tyle środków ma być w programie).
Rządowi się spieszy
Przedstawiciele rządu podkreślają, że szybkie przyjęcie ustawy jest kluczowe, gdyż już na połowę marca planowane jest podpisanie umowy pożyczkowej i wypłata pierwszej transzy środków w wysokości 15 proc. całej kwoty. Te pieniądze mają trafić do Finansowego Instrumentu Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE - czyli funduszu, który ma powstać na mocy procedowanej ustawy. Pieniędzmi, które trafią do funduszu na projekty związane ze wzmocnieniem bezpieczeństwa, dysponować będzie przede wszystkim minister obrony, ale także MSWiA i resort infrastruktury.
Wątpliwości co do programu SAFE
W środę wieczorem projekt ustawy został przyjęty przez połączone sejmowe komisje obrony narodowej i finansów publicznych. Wzbudził on jednak wątpliwości ze strony opozycji, a także - o czym dyskutowano m.in. na środowym posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego - prezydenta Karola Nawrockiego i BBN. Wątpliwości dotyczą te przede wszystkim kwestii przejrzystości wydawania środków z SAFE, a także obaw, że unijny program może zostać w przyszłości wykorzystany jako element politycznego nacisku UE na Polskę - według polityków prawicy w ten sposób został już wykorzystany fundusz KPO i związane z nim tzw. kamienie milowe.
Poprawki PiS
Podczas czwartkowej dyskusji w Sejmie poseł PiS Andrzej Śliwka złożył poprawki mające - jego zdaniem - minimalizować te ryzyka; w związku z tym projekt wraca do połączonych komisji, które mają się zająć poprawkami na posiedzeniu w czwartek o 18.30.
Śliwka wyraził też obawę, że zastrzyk europejskich pieniędzy spowoduje, że rząd zmniejszy budżetowe wydatki na obronność; zapowiedział poprawkę w tej sprawie, która ma spowodować, by - jak mówił - zabezpieczy przed ryzykiem "zastąpienia polskiego pieniądza europejskim". Poseł PiS podkreślał również, że lista projektów, które rząd zamierza sfinansować z SAFE, powinna być jawna. Ponadto zarzucił rządzącym, że chcą "wygasić" Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, z którego obecnie finansuje się wiele polskich kontraktów zbrojeniowych.
Lista projektów zostanie ujawniona?
Wiceminister obrony Cezary Tomczyk zapowiedział, że lista projektów finansowanych z SAFE zostanie przekazana opinii publicznej, co ma być uzgadniane z wojskiem i Biurem Bezpieczeństwa Narodowego.
"W interesie rządu, prezydenta jako zwierzchnika sił zbrojnych i nas wszystkich jest to, żeby cała Polska wiedziała, że środki, które są przekazywane na uzbrojenie, to są środki, które działają na rzecz polskiego bezpieczeństwa"
- podkreślił.
Odnosząc się do zarzutów, jakoby to firmy niemieckie miały w szczególny sposób skorzystać na programie SAFE, podkreślił, że w ciągu ostatnich dwóch lat rząd nie zawarł żadnego poważnego kontraktu ze stroną niemiecką, o czym - dodał - zdecydowało wojsko. Poinformował też, że tym razem to Niemcy zgłosiły się po zakup polskcih zestawów przeciwlotniczych Piorun.
Pełnomocniczka rządu do spraw SAFE Magdalena Sobkowiak-Czarnecka wskazała, że każdy parlamentarzysta ma dostęp do listy projektów i może się z nią zapoznać.
"Jeśli ktoś przeczytał, co jest na tej liście i wychodzi na tę mównicę, i mówi, że tam są firmy niemieckie, kłamie"
- powiedziała.
Co dalej z FWSZ?
Podczas debaty głos zabrał również minister Domański, który podkreślał, że pożyczki z SAFE będą dużo korzystniejsze dla polskiego podatnika niż zawarte w jakikolwiek inny sposób. Według niego ze względu na korzystne oprocentowanie pożyczki te pozwolą zaoszczędzić nawet do kilkudziesięciu miliardów złotych. Szef resortu finansów zwracał też uwagę, że środki z SAFE "uwolnią" część środków z innych źródeł finansowania modernizacji wojska - tj. budżetu MON oraz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych - co pozwoli np. na ewentualne dalsze zakupy w USA czy Korei Południowej. Zapewnił też, że rząd nie dąży do likwidacji FWSZ.
Posłowie wobec SAFE
Posłanka Joanna Kluzik-Rostkowska z KO podczas swojego wystąpienia podkreśliła zaś, że seria kontraktów zbrojeniowych, które w szybkim tempie zostały zawarte w obliczu rosyjskiej inwazji na Ukrainę, w dużej mierze opierają się na kupowaniu zagranicznego sprzętu "z półki".
Jak zauważyła, do zagranicznych producentów trafia nawet 80 proc. z przeznaczonych na tamte kontrakty polskich pieniędzy, a w wielu przypadkach nawet serwis zakupionego sprzętu przez wiele lat będzie odbywał się za granicą. Według Kluzik-Rostkowskiej SAFE pozwoli na odwrócenie tego trendu. Spowoduje, że więcej pieniędzy popłynie do polskich zakładów.
Poparcie dla projektu wyrazili przedstawiciele ugrupowań koalicyjnych - PSL, Polski 2050 i Lewicy; sprzeciw wyrażali m.in. politycy Konfederacji i KKP, jak również Jarosław Sachajko i Marek Jakubiak według których SAFE to zagrożenie dla suwerenności budowy polskiego bezpieczeństwa, a także olbrzymi dług zaciągany przez państwo polskie.
