Jutro, tj. 29 września, w Kościele obchodzone będzie święto Archaniołów Michała, Gabriela i Rafała, z kolei trzy dni później, czyli 2 października, kalendarz liturgiczny przewiduje wspomnienie Aniołów Stróżów. Warto zatem kilka minut poświęcić tym właśnie istotom.

Infantylizacja pięknej rzeczywistości

Pamiętam przeczytaną dawno temu konwersację internetową. Jedna z osób zastanawiała się, jak naprawdę wygląda Archanioł Michał. Druga odpowiedziała:  „Rzecz w tym, że nie wygląda”. W popkulturze różnych epok przyzwyczajeni jesteśmy do bardziej lub mniej infantylnych wyobrażeń aniołów od barokowych cherubinków, podobnych raczej do amorków, niż tego, co pod mianem anioła rozumie przekaz biblijny, po popularne ostatnimi laty, acz kuriozalne, książki o aniołach-ciachach wchodzących w związki, także o charakterze erotycznym, ze śmiertelnikami. Wszystko to jest raczej smutne, bo sprowadza do karykatury rzeczywistość zupełnie niezwykłą - wiarę w płaszczyznę bytów bezcielesnych i potężnych, ale przede wszystkim w ogromną wielorakość i różnorodność stworzonego przez Boga świata. Wiara ta nie jest zarezerwowana tylko dla chrześcijaństwa, występuje ona w różnych religiach.

Święto Archaniołów

Pierwszym z jutrzejszych świętych jest Michał - według tradycji chrześcijańskiej i żydowskiej, ma on jako pierwszy wystąpić przeciwko szatanowi krzycząc: "Któż jak Bóg!". Stąd pochodzi jego imię, bowiem "Któż jak Bóg!" po hebrajsku brzmi  מיכאל [Mîchā’ēl]. Jest on archaniołem przyzywanym do walki z mocami zła. Jest określany zarówno obrońcą Izraela, jak i Kościoła katolickiego. Patronuje bardzo licznym grupom zawodowym, np. policjantom, żołnierzom, oraz niezliczonym miejscowościom, regionom etc. W Polsce święty opiekuje się Małopolską, diecezją łomżyńską, Łańcutem, Bartoszycami, Mszaną Dolną, Białą Podlaską, w której herbie widnieje jego postać, Sanokiem, Żaganiem i Strzelinem. Przedstawiany jest on jako ognisty wojownik, Książę Niebiańskiej Armii.

Archanioł Gabriel jest aniołem "zwiastowania, zmartwychwstania, miłosierdzia, kary, śmierci i objawienia". W tradycji judaistycznej, chrześcijańskiej  i muzułmańskiej jest jednym z najwyższych rangą aniołów. Jego imię oznacza z hebrajskiego גַּבְרִיאֵל, „Bóg jest moją siłą”. W Starym Testamencie pojawia się on w Księdze Daniela, w Nowym Testamencie w Ewangelii według św. Łukasza - w rozdziale dotyczącym Zachariasza oraz w momencie zwiastowania Maryi przyjścia na świat Jezusa. W Kościele katolickim patronuje filatelistom, łącznościowcom, pocztowcom, dyplomatom, radiu i telewizji.

Trzeci z archaniołów - Rafał - znany jest ze starotestamentalnej, deuterokanonicznej Księgi Tobiasza. Przez judaizm, chrześcijaństwo oraz islam uznawany jest za jednego z najwyższych rangą aniołów. Jego imię z hebrajskiego znaczy  רפאל „Bóg uzdrawia”. W Kościele katolickim przypisywany jest mu patronat nad aptekarzami, chorymi, lekarzami, emigrantami, pielgrzymami, podróżnymi, uciekinierami, wędrowcami, żeglarzami, policjantami i terapeutami.

Co ciekawe, w prawosławiu, ale także w anglikanizmie oraz ludowych wierzeniach katolickich na niektórych terenach, czwartym archaniołem jest Uriel - ogień Boży, światło Boga. Jego kult w Kościele katolickim został oficjalnie potępiony w VIII wieku, choć wcześniej (później zresztą też) jego wizerunek wykorzystywano na wielu freskach, obrazach, witrażach etc. Powstawały także świątynie pod jego wezwaniem. Miał być on patronem niosących światło, m.in. misjonarzy, naukowców, pisarzy. Wsparciem dla osób stygnących w wierze i pragnących czystości. Na przełomie wieku XVII i XVIII Kongregacja ds. Świętych Obrzędów ograniczyła kult archaniołów, w tym Uriela. Spośród siedmiu pozostawiono jedynie trzech wyżej wymienionych. Niektóre wizerunki innych archaniołów, w tym Uriela, były zamalowywane. Może się to wiązać m.in. ze zbytnim zainteresowaniem wiernych sprawami dla wiary mało istotnymi, ale także z tym, że postaci niektórych archaniołów zaczęła mocno wykorzystywać literatura ezoteryczna i okultystyczna, a także ich liczne występowanie w literaturze i sztuce nawiązującej do kabały. W Kościołach wschodnich uważany jest on po dziś dzień za patrona sztuki i nauki, a jego wspomnienie przypada 8 listopada kalendarza juliańskiego w dzień święta Soboru Archanioła Michała i innych bezcielesnych mocy. W judaizmie odwołania do Uriela (Ariela) są dość liczne. Niektóre źródła podają np. że Uriel był aniołem, który wyprowadził Abrahama z Ur, sprawdzał odrzwia Izraelitów w Egipcie przed plagą pierworodnych czy też oświecił Ezdrasza.

Data święta trzech archaniołów jest związana z konsekracją rzymskiej bazyliki pw. Świętego Michała.

• Kard. Koch: pilnie potrzebny jest powrót do chrystologicznego centrum wiary chrześcijańskiej
• Kard. Duka: przestrzeń uniwersytecka miejscem totalitaryzmu i terroru
• Dziś rozpoczął się w Watykanie Jubileusz Katechetów
• Abp Fisichella: czym telefon bez zasięgu, tym nasze życie bez Jezusa
•  [wywiad] Bp Ważny: "To rodzina, wspólnota, parafia jest podstawowym miejscem katechezy"
• [wywiad] Marcin Kwaśny o ojcostwie: dzieci potrzebują bliskości codziennie

Anioł jako byt, anioł jako funkcja

Jak słusznie zwrócił uwagę jeden z kaznodziejów, prawie każde spotkanie człowieka z aniołem jest w Biblii okraszone zwrotami typu: „nie bój się”, „nie lękaj się” etc. Trudno sobie zatem wyobrażać aniołów jako istoty przytulaśne. Nie wiadomo, czy na potrzeby spotkania ze śmiertelnikiem aniołowie przybierają jakieś widzialne postaci czy też tak przerażające jest raczej pozazmysłowe doświadczenie mocy, ważne jest to, że anioł przychodzi jako ktoś przekazujący informacje lub udzielający pomocy z woli i zamysłu Boga. Sama nazwa „anioł” pochodzi zresztą od greckiego słowa ἄγγελος (angelos), które oznacza właśnie posłańca.

W tym sensie warto zauważyć, że choć ontologicznie nikt z nas aniołem nie jest, o tyle sami możemy się nimi stawać poprzez działanie, jesteśmy zatem zdolni pełnić funkcję anioła w świecie, czyli przekazywać ludziom informacje od Boga lub pomoc w Jego imieniu. W takim aspekcie aniołami są wszelkiej maści ewangelizatorzy i dzielący się słowem pobłogosławionym przez Boga, ale też osoby żyjące zupełnie normalnie, ale otaczające innych miłością, podnoszące na duchu upadających, wychowujące małych, odprowadzające umierających, opiekujące się biednymi, starymi lub słabymi. Trochę jak ewangeliczni podający innym kubek wody w imię Jezusa. To wszystko są cisi aniołowie przepowiadający Królestwo Boże.

Boży anioł - ty

Patrząc na aniołów z poziomu ich funkcji można powiedzieć, że każdy z nas może stać się aniołem dla innych: smutnych, samotnych, nieumiejętnych, małych, chorych, ubogich etc. etc. etc. Okazji do znalezienia takich osób z pewnością nie brakuje. Czasem nie musi być to nic wielkiego - uśmiech, dobre słowo, zapamiętane imię, innym razem może to wymagać więcej. Mianowanie siebie aniołem nie jest niczym samozwańczym - na mocy sakramentów, szczególnie tych inicjacyjnych, wszyscy jesteśmy zaproszenia do dawania świadectwa o Bożym Królestwie. Oczywiście nie wszyscy mają robić to samo i w identyczny sposób, ale za miłosierdzie i dobroć okazane bliźnim z pewnością nikt nas nie potępi. Można zatem być aniołem niosącym innym słowo o Bożym ojcostwie, Jego miłości i czułości, przekazującym Jego błogosławieństwo i pocieszenie i w ten sposób stawać się Jego współpracownikiem.