Co musisz wiedzieć: 

• W czasie debaty sejmowej wywiązał się spór ws. projektu upamiętnienia setnej rocznicy śmierci kard. Dalbora;
• Zwolennicy akcentowali wsparcie hierarchy dla działań niepodległościowych i kształtowania się państwa polskiego;
• Krytycy przypominali kontrowersje związane m.in. ze stosunkiem do obecności nuncjusza i reakcji purpurata po zamordowaniu prezydenta Narutowicza.

Uzasadnienie projektu upamiętnienia kard. Dalbora

Uzasadnienie projektu przedstawił poseł Bartłomiej Wróblewski (PiS). Podkreślił, że kard. Dalbor - arcybiskup gnieźnieński i poznański oraz prymas Polski w latach 1915–1926 - odegrał istotną rolę w okresie odbudowy państwa po 1918 r., wspierał działania niepodległościowe w Wielkopolsce, angażował się w plebiscyty na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach, a także współtworzył Konferencję Episkopatu Polski, której był przewodniczącym od 1919 r. do śmierci w 1926 r.

Projekt podkreśla również działalność charytatywną kard. Dalbora, dzięki której zyskał on przydomek „wielkiego jałmużnika całej Polski”. Hierarcha urządzał m.in. pomoc dla głodujących mieszkańców Wołynia, Podola i Kijowa.

Poseł Wróblewski zaznaczył, że projekt uchwały ma charakter syntetyczny w swojej treści i służy przypomnieniu postaci ważnej w skali ogólnopolskiej.

Poparcie dla inicjatywy wyraził poseł Szymon Giżyński (PiS), postulując uzupełnienie uchwały o dodatkowe fakty, m.in. powitanie Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu w grudniu 1918 r. oraz wsparcie dla powstania wielkopolskiego. 

Głos przeciwny 

Ekspert komisji Krzysztof Król wskazał na trzy zasadnicze wątki z biografii kard. Edmunda Dalbora, które - w jego ocenie - podważają tezę o jednoznacznie jednoczącej roli hierarchy: spór o prymasostwo po 1918 r., konflikt z nuncjuszem Achillem Rattim oraz postawę kardynała po zabójstwie prezydenta Gabriela Narutowicza.

Król przypomniał konflikt kard. Dalbora z kard. Aleksandrem Kakowskim o tytuł prymasa Polski po odzyskaniu niepodległości. Jak podkreślał, był to - jego zdaniem - „gorszący spór”, który nie sprzyjał jedności odradzającego się państwa ani Kościoła.

Ekspert mówił też o napięciach między kard. Dalborem a nuncjuszem apostolskim Achillem Rattim (późniejszym papieżem Piusem XI). Według Króla, podczas jednego ze spotkań biskupów miały paść słowa kwestionujące potrzebę obecności „włoskiego biskupa” na obradach polskiego episkopatu. W jego interpretacji, mogło to być odczytywane jako przejaw postawy zbyt narodowej w kontekście powszechnego charakteru Kościoła.

Najpoważniejszy zarzut dotyczył zachowania kard. Dalbora po zamordowaniu prezydenta Gabriela Narutowicza w 1922 r. Król wskazywał, że prymas - mimo apeli premiera Władysława Sikorskiego - nie zareagował stanowczo wobec duchownych odmawiających odprawiania mszy za zmarłego prezydenta oraz że nie wziął udziału w jego pogrzebie. W ocenie eksperta osłabia to tezę, że kard. Dalbor był postacią integrującą naród w krytycznym momencie II RP.

Ekspert zaznaczył przy tym, że nie występuje przeciwko samej uchwale, lecz chce uzupełnić debatę o mniej znane, kontrowersyjne elementy biografii hierarchy.

• 95. rocznica pierwszych objawień Jezusa Miłosiernego. Dziś przypomniał o niej Papież
• Leon XIV na rekolekcjach: Gdy wołamy do nieba i nie otrzymujemy odpowiedzi
• Dzień Walki z Depresją. Ks. Tomasz Trzaska: to choroba, która wymaga leczenia
• Wielki Post na Jasnej Górze: Przedstawienia Męki Pańskiej na specjalnej trasie
• Niemieccy biskupi wybrali nowego przewodniczącego episkopatu. Czy to nowy kierunek dla Kościoła w Niemczech?
• Leon XIV odpowiada na list ateisty: problemem nie jest wiara lub jej brak, ale gotowość do poszukiwania
• Jeden z najbardziej nieoczekiwanych fenomenów filmowych - rozmowa z twórcami filmu „Sacre Coeur"
• Wybitny anglikański teolog i rektor seminarium w Oksfordzie przyjęty do Kościoła katolickiego
• Podano miejsca i daty najbliższych podróży apostolskich Leona XIV. Niektóre to wydarzenia przełomowe
• Niemieccy biskupi przyjęli statut konferencji synodalnej. Podniosły się głosy ostrej krytyki

Polemika

W odpowiedzi posłanka Joanna Lichocka (PiS) oceniła, że przywoływane w dyskusji spory historyczne nie przekreślają dorobku hierarchy.

Z argumentacją eksperta polemizował też poseł i b. minister kultury Piotr Gliński, który podkreślił, że wiele wybitnych postaci historycznych budziło kontrowersje, jednak kluczowe jest ich znaczenie dla państwa. Wskazał, że kard. Dalbor odegrał ważną rolę w procesie integracji odradzającej się Polski.

W trakcie debaty kilkakrotnie nawiązywano do kolejnego punktu obrad – projektu uchwały w sprawie 100. rocznicy urodzin Andrzeja Wajdy. Posłowie wskazywali, że podobnie jak w przypadku wybitnego reżysera, którego biografia również zawiera okresy oceniane krytycznie, ocena postaci historycznych powinna uwzględniać całokształt dorobku.

Sprawozdawcą projektu na posiedzeniu Sejmu będzie poseł Szymon Giżyński.

lk