Co musisz wiedzieć: 

• 18 listopada br. przypada 60. rocznica  „Orędzia biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym urzędzie pasterskim”, które wystosowano w Rzymie, w związku z kończącymi się obradami Soboru Watykańskiego II oraz zbliżającymi się obchodami Millenium Chrztu Polski;
• Dokument uznawany jest za milowy krok dialogu polsko-niemieckiego i za jeden z najważniejszych etapów pojednania polsko-niemieckiego po II wojnie światowej, zawiera znaną frazę "udzielamy wybaczenia i prosimy o nie";
• W 60. rocznicę tamtych wydarzeń biskupi polscy i niemieccy wydali wspólne oświadczenie zatytułowane "Odwaga wyciągniętych rąk", w którym biskupi odnoszą się do prorockich wydarzeń sprzed 60 lat, kreślą współczesne wyzwania oraz lepują o wspólne przeciwstawienie się przemocy;
• Centralne uroczystości rocznicowe odbyły się dziś we Wrocławiu. Udział w nich wzięli biskupi polscy i niemieccy, z przewodniczącymi episkopatów - abp. Tadeuszem Wojdą SAC i bp. Georgiem Bätzingiem na czele.

Pamięć, która zobowiązuje

W uroczystości wprowadziła konferencja prasowa episkopatów Polski i Niemiec, podczas której gospodarz miejsca abp Józef Kupny mówił o „wizjonerstwie” orędzia z 1965 r., które – jak podkreślił – „uformowało późniejszą zjednoczoną Europę” i nadal może inspirować narody potrzebujące pokoju i dialogu. Hierarcha przypomniał, że „iskra pojednania” wyszła właśnie z Wrocławia, a idea przebaczenia nie jest abstrakcją, lecz możliwą do realizacji postawą codzienności.

Bp Georg Bätzing, przewodniczący Konferencji Episkopatu Niemiec, zauważył natomiast, że współcześnie w relacjach polsko-niemieckich pojawia się „zmęczenie sąsiadem”. Ostrzegł, że czasy są zbyt poważne, by „spocząć na laurach”, zwłaszcza w obliczu wojny w Ukrainie i zagrożeń dla europejskiego projektu. Podkreślił, że oba narody są sobie niezbędne, jeśli Europa ma pozostać przestrzenią pokoju i bezpieczeństwa.

W kolejnych wystąpieniach hierarchowie z obu krajów przypominali o kościelnych inicjatywach, które przez trzy dekady budowały trwałe relacje – od grupy kontaktowej po działalność Fundacji im. Maksymiliana Kolbego. Z kolei abp Tadeusz Wojda, przewodniczący KEP, mówił o listach jako „prorockim geście”, który otworzył narody na Ducha Świętego i dał impuls do duchowej i społecznej odnowy.

Słowa i wspólna obecność w służbie pojednania

Po konferencji uczestnicy przenieśli się przed pomnik kard. Bolesława Kominka – autora historycznego orędzia. Tam abp Kupny ponownie podkreślił, że Kościół ma obowiązek proponować światu Chrystusowe przebaczenie, nawet jeśli współczesna opinia publiczna przyjmuje to z rezerwą. Wskazał, że nie tylko słowa, ale i wspólna obecność przedstawicieli Polski i Niemiec są „czynem w służbie pojednania”.

Swoje przemówienia wygłosili również politycy. Koordynator rządu RFN ds. współpracy polsko-niemieckiej Knut Abraham przypomniał, jak ściśle powiązane są dziś gospodarki obu krajów, a jednocześnie zaapelował, aby historyczne przesłanie listów „wytyczało drogę” współczesnym relacjom. Podsekretarz stanu MSZ Wojciech Zajączkowski mówił, że bez orędzia biskupów trudno byłoby sobie wyobrazić drogę Polski do Unii Europejskiej.

Wspominając wpływ listów na politykę europejską, hierarchowie wskazywali na symboliczne gesty, takie jak uklęknięcie Willy’ego Brandta w 1970 r., i na działania środowisk kościelnych w Niemczech, które również przygotowały grunt pod proces pojednania.

Ewangelia pokonuje nienawiść miłością

Kolejnym etapem obchodów była uroczysta Eucharystia w archikatedrze św. Jana Chrzciciela. Abp Kupny we wstępie do liturgii przypomniał, że to właśnie tutaj – w sercu archidiecezji – wybrzmiewa dziś dziękczynienie za gest odwagi sprzed 60 lat.

Homilię wygłosił bp Georg Bätzing. Odwołując się do powojennych ran, które w 1965 r. były jeszcze świeże, nazwał orędzie polskich biskupów „promieniem światła” i aktem, który poprzedził niemieckie rozliczenie z własną historią. Przypomniał, że przebaczenie może być jednostronne, lecz pojednanie wymaga współdziałania i wzajemnego zaufania. W kontekście dzisiejszej Europy ‒ narażonej na nacjonalizmy i „erupcję nieufności” ‒ hierarcha zaapelował, by wybrać logikę Ewangelii: pokonywanie nienawiści miłością.

Głos na zakończenie zabrał nuncjusz apostolski w Polsce abp Antonio Guido Filipazzi, który podkreślił, że pokój nie jest jednym wydarzeniem, lecz zadaniem na każdy dzień, a współczesny świat znów domaga się odwagi podobnej do tej, którą w 1965 r. wykazali się polscy biskupi.

• Jubileusz Ubogich. Papież: Kościół pragnie być matką ubogich
• Leon XIV zjadł obiad z osobami ubogimi
• Ewangelia na XXXIII Niedzielę Zwykłą z komentarzem [video]
• [Tylko u nas] Aleksandra Jakubiak OV: Beneficjenci nadziei
• Apel kurii i policji ws. zaginionego o. Marka Wodawskiego
• 60. rocznica listu biskupów polskich do niemieckich. Co dziś mówią o nim historycy?
• Oświadczenie biskupów polskich i niemieckich: apel o wzajemne uznanie się za ludzi o tej samej godności...

Odwaga sprzed 60 lat jako zobowiązanie na dziś

Kulminacją obchodów było podpisanie przez przewodniczących obu episkopatów oświadczenia „Odwaga wyciągniętych rąk”. Dokument nawiązuje bezpośrednio do historycznego listu i przypomina, że pojednanie wymaga zarówno pamięci, jak i uczciwego spojrzenia na krzywdy, ale bez wykorzystywania ich w bieżącej polityce. Biskupi przestrzegli przed „politycznymi rozgrywkami opartymi na historycznych ranach” i podkreślili, że ze wspólnej pamięci może wyrastać nowa siła, o ile nie służy ona antagonizowaniu.

W oświadczeniu znalazło się również odniesienie do wojny w Ukrainie. Sygnatariusze piszą o „wspólnej odpowiedzialności za Europę”, wskazując, że pomoc Ukrainie nie może słabnąć. Podkreślają też, że relacje polsko-niemieckie nie polegają na tym, „aby mieć rację, lecz aby zrozumieć sąsiada”.

Dokument kończy się symbolicznym nawiązaniem do odpowiedzi niemieckich biskupów z 1965 r.: „Niech nigdy więcej zły duch nienawiści nie rozdzieli naszych rąk”. To zdanie – wypowiedziane po sześciu dekadach nowej historii Europy – brzmi dziś jak przestroga, ale i deklaracja woli, by trudna praca pojednania była kontynuowana.

Częścią świętowania było otwarcie stałej wystawy „Pojednanie dla Europy” w Muzeum Archidiecezjalnym przy pl. Katedralnym 16. Ekspozycja jest poświęcona procesowi pojednania między narodami polskim i niemieckim po II wojnie światowej. Centralnym punktem ekspozycji jest Orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 roku oraz odpowiedź episkopatu Niemiec. Wystawa ukazuje okoliczności powstania Orędzia, jego międzynarodowy kontekst oraz sylwetkę autora – abp. Bolesława Kominka.

Modlitwa ekumeniczna

Kolejnym punktem obchodów będzie, zaplanowana na godz. 17.00 w kościele NMP na Piasku modlitwa ekumeniczna przy współdziale braci ze Wspólnoty z Taize z udziałem chrześcijan różnych wyznań. Wzięli w niej udział biskupi z Polski i Niemiec oraz wierni świeccy, a także biskupi greckokatoliccy, a ponadto przedstawiciel Kościoła ewangelicko-augsburskiego.

Modlono się psalmem 122 oraz odczytano po polsku, niemiecku i ukraińsku fragment Listu św. Pawła Listu do Efezjan 2,13-20 mówiący o powołaniu do jedności w Chrystusie. Przywoływano słowa urodzonego we Wrocławiu ewangelickiego teologa Dietricha Bonhoeffera: „Kościół jest Kościołem tylko wtedy, gdy jest dla innych”. Także w modlitwie wiernych modlono się po polsku, niemiecku i ukraińsku o dar pojednania ludzi, za sprawujących władzę i biskupów oraz m.in. za kraje ogarnięte wojnami i konfliktami.

Zwieńczeniem całego dnia był wieczorny koncert „Wrocław dla pojednania” w Narodowym Forum Muzyki, poświęcony historii stosunków polsko-niemieckich wpisanych w dzieje Wrocławia.

W ramach wrocławskich obchodów w środę 19 listopada odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa „60. rocznica Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich” na Papieskim Wydziale Teologicznym pt. z udziałem m.in. prof. Normana Daviesa i prof. Hanny Suchockiej.

Współorganizatorem uroczystości jest Ośrodek Pamięć i Przyszłość (Centrum Historii Zajezdnia). Instytucja ta od lat propaguje historię Orędzia Pojednania oraz wizjonerską postawę arcybiskupa wrocławskiego Bolesława Kominka, który zaproponował nowe spojrzenie na relacje polsko-niemieckie.

Obchody 60. rocznicy powstania historycznego listu biskupów polskich do niemieckich trwają przez cały rok 2025. Rada Miejska Wrocławia ustanowiła 2025 Rokiem Pojednania, a okazją do świętowanie jest także 80-lecie polskiego Wrocławia. W mieście realizowane są projekty kulturalne, edukacyjne i naukowe oraz koncerty, widowiska plenerowe i artystyczne.

Pod koniec Soboru Watykańskiego II biskupi polscy wystosowali orędzie do biskupów niemieckich, w których padło słynne zdanie „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Autorem tych słów był arcybiskup wrocławski Bolesław Kominek. Orędzie z 18 listopada 1965 r. stanowiło przełomowy gest pojednania po zniszczeniach II wojny światowej. Wysłane zostało przez 34 polskich hierarchów, w tym prymasa Stefana Wyszyńskiego i abp. Karola Wojtyłę. Adresaci otrzymali zaproszenie do uczestnictwa w obchodach Milenium Chrztu Polski oraz modlitwy o pokój.

Orędzie odczytano w polskich kościołach w dniach 15-16 grudnia 1965 r. na mocy komunikatu Sekretariatu Episkopatu. W kraju spotkało się ono z gwałtowną krytyką ze strony władz komunistycznych, które obawiały się jakiegokolwiek zbliżenia z Zachodem. Ponieważ orędzie w swojej wymowie wkraczało w sferę relacji międzynarodowych, na które komunistyczny rząd chciał mieć monopol, stojący na czele PZPR Władysław Gomułka przypuścił frontalny atak na Kościół katolicki w Polsce.

Obchody rocznicowe

Centralne obchody we Wrocławiu rejestrowała stacja EWTN Polska:

oprac. lk, tk, tom, st, mraj; adg