Pandemia koronowirusa obnażyła bezwład Unii Europejskiej jako pewnego ideowo-dyplomatycznego konglomeratu. Reaktywność tego sojuszu była testowana najpierw we Włoszech a potem, kraj po kraju, na obszarze całej UE. Słuszna idea multilateralnej współpracy wygląda dzisiaj jak odbicie w krzywym lustrze. To nie przypadek, że Włosi palą unijne flagi lub względnie wyrzucają je na śmietnik. Poczuli się osamotnieni i zignorowani. W trakcie kryzysu każda stolica ratowała swoje podwórko i ciężko nawet mieć o to pretensje do tych wszystkich rządów. Geopolityka. Wygląda to jednak kabotyńsko gdy przypomni się słowa szefów europejskich rządów krytykujące „egoizm narodowy” i prące do integracji, zastąpienia sojuszu państw narodowych w bezpłciową zupę jednego unijnego superpaństwa. Okazało się, że nie utworzono żadnego państwa a tym bardziej nie jest ono „super”. W tym pierwszym aspekcie to akurat dobrze, gdyż same fundamenty idei były dystopijne ale zachowanie w postaci szabru maseczek pokazało in minus oblicze nie tyle mitycznej „solidarności europejskiej” ale braku ludzkich odruchów. I nawet to nie jest najgorsze. Zamiast siedzieć cicho po tej marcowej kompromitacji i spuścić nos na kwintę odświeżono stary sprawdzony worek bokserski w postaci ataków na rząd w Budapeszcie. To znowu Węgry są lejtmotywem nieustannej krytyki płynącej od strony europejskich elit.

Brytyjczycy mawiają za Henrym Temple, że państwa nie mają przyjaźni tylko interesy. Irracjonalna dla nich, więc będzie polsko-węgierska przyjaźń a więzy między naszymi państwami temu powiedzeniu po prostu zaprzeczają. Maksyma „Polak Węgier dwa bratanki” jest dla mnie podwójnie fenomenalna bo zaprzecza ona też determinizmowi geograficznemu, o tej przyjaźni nie decyduje przecież położenie na mapie. Niby bliskie, historycznie prawie sąsiedzkie ale jednak geostrategicznie odmienne, Węgry są w końcu bramą na Bałkany a Polska między młotem a kowadłem w sąsiedztwie Rosji i Niemiec. Chciałoby się powiedzieć gdzie Rzym a gdzie Krym. Jest, więc Victor Orban mimo tych wszystkich determinizmów „bratankiem” Polaków ale też „bratankiem” konserwatystów, ponieważ to Fidesz był wzorcem z Sevres dla konserwatywnej rewolucji, która przeszła przez Europę i Amerykę a socliberalne rządy zastąpiły kontestujące polityczną poprawność władze. Głosy na prawicy krytykujące Orbana – a takich nie zabraknie – nie zaprzeczą, że to właśnie Fidesz przecierał szlaki. Z miejsca stał się głównym obiektem większych lub mniejszych nieprzyjemności ze strony Brukseli. Jak widać pandemia nie jest powodem by takie ataki zawiesić. Warto przypomnieć o historii tego burzliwego romansu na linii Budapeszt - Bruksela bo odnoszę wrażenie, że gdyby Orban nie postawił na izolacjonistyczne tory w walce z COVID-19 zaatakowano by go z równą mocą, iż rozsiewa wirusy i wyłamuje się z – już dzisiaj – zgodnego nurtu, w którym państwa europejskie ograniczają poruszanie się swoich obywateli. Orban jest dla salonu czymś w rodzaju upiora wyciągniętego z szafy, którym straszy się neoliberalne dzieci. Dzisiaj po raz kolejny strzygę przezwano dyktatorem. 

Nie planuję bronić Fideszu we wszystkim. Jestem krytycznie nastawiony do wielowektorowej polityki Orbana, której dowodem są atomowe relacje z Władimirem Putinem. To już Orban musi sam odpowiedzieć Węgrom jak w kontekście niezabliźnionych ran z powstania 1956 roku spójna jest jego dzisiejsza polityka zagraniczna. Inaczej dzisiaj Budapeszt i Warszawa patrzą na Ukrainę – gdzie dla wielu Polaków jest to ostrzeżenie przed działaniami Rosji a dla Fideszu pierwsze skrzypce gra sprawa mniejszości węgierskiej. Chociaż oba bratnie narody funkcjonują w środku Europy to geopolityczna perspektywa nas w kilku miejscach różni. To nasza nadzieja, trochę zapatrywanie, że dobrze byłoby mieć Węgrów po swojej stronie w wielkiej geopolitycznej grze, na każdym odcinku. Udało się to niestety osiągnąć tylko połowicznie. Kuriozalnie brzmi, jednak analogiczna krytyka Madziarów ze strony Brukseli. To przecież unijne kręgi wymyśliły perpetuum mobile w postaci nieustannego kopania Węgrów po głowie aż Budapeszt zaczął się rozglądać za innymi sojuszami, za co oczywiście jest nadal bity. Węgrzy, co piszę z ubolewaniem, nie robią nic nadzwyczajnego, jeśli spojrzymy na relacje Niemiec i Rosji w kontekście Gazpromu. To istna geopolityczna kwadratura koła ale obiektywnie patrząc: na Orbanie i węgierskim rządzie nie ciąży nic co nie ciążyłoby na zachodnich rządach i unijnych władzach, zwłaszcza teraz, w obliczu działań przeciwko pandemii. Nie jest, więc Orban demokratą mniejszym niż unio-komisarze a dyktatorem większym niż euro-kanclerze. 

Oprócz znienawidzonego Orbana jest też drugi chochoł, wokół którego tańczą europejskie elity. To „niedobór liberalizmu”. Zastanawiające jest to jak osoby projektujące dzisiejszą Unię Europejską nie potrafią – lub nie chcą publicznie – dostrzec co stało za opisywaną w kontekście pandemii kompromitacją. Cały czas biję się z myślami czy europejskie elity scharakteryzować jako wytrawnych oszustów zakładających maski czy też po prostu głupców, którzy kwalifikują się jako reprezentatywna grupa z badań nad Efektem Dunninga-Krugera. To teoria w psychologii opisująca stan, w której osoby niekompetentne żyją święcie przekonane, iż są ekspertami. Być może sumarycznie to mieszanka tych dwóch światów. Gdy słyszę dzisiaj, że problemy Unii Europejskiej i jej porażka w dobie pandemii koronawirusa to efekt „niedoborów liberalizmu” zastanawiam się w co grają wypowiadający takie słowa. Zwłaszcza, że bez zająknięcia są w stanie na jednym wdechu pochwalić jak z problemem poradziła sobie Chińska Republika Ludowa. Samo słowo „liberalizm” co raz częściej pojawia się jako lek na koronawirusa, często mieszane z „demokracją”. Serum na chorobę ma być więcej „liberalnej demokracji” a jej niedobór stoi za problemami z pandemią. W taki sam sposób marksiści stworzyli swego czasu słownego potworka demoludów czyli „demokrację ludową”. Z republikanizmem opartym na głosie suwerena w postaci narodu nie ma to oczywiście nic wspólnego. To znany mechanizm, iż krytyka podróbki demokracji czyli demoludów czy libeludów oznacza w istocie, że krytyk niby to stanął w jednym szeregu z wszelkiej maści zamordystami. Krytykujesz liberalną demokrację czyliś kto? Dyktator i faszysta, bo każdy dyktator to faszysta by sparafrazować kultowy dialog z filmu Barei. Pal licho, że republikanizm będący tej podróbki zaprzeczeniem opiera się właśnie na esencji demokracji. Salonowe trendy na szczęście nad Wisłą nie znalazły poparcia. Samo słowo „liberalizm” jest nie do odwojowania w Polsce, ma pejoratywne znaczenie i kojarzy się naszym rodakom z upadającymi zakładami pracy. Nie jest to też mylna ocena. Polacy wbrew powszechnym opiniom mają dobre ucho do politycznych nowinek. Z liberalizmem jako takim jest jak z Yeti, wielu o nim głośno mówi ale mało kto jest w stanie ten obraz udokumentować. Inny liberalizm śnił się Adamowi Smithowi a inny śni się dzisiaj Donaldowi Tuskowi. Z hasła wiązanego z wolnościami prawnymi czy handlowymi opartymi przecież na zasadach chrześcijańskich wykoślawiono termin liberalizmu do obyczajowej samodestrukcji i gospodarczej parodii. Sam w tym felietonie użyłem słowny kalambur w postaci „socliberalizmu”, który jest w powszechnym użyciu w świecie naukowym definiującym polityczne doktryny. Mamy tych liberalizmów w różnych wariacjach zatankowanych pod korek. Żyjemy, więc w świecie, w którym za problemem z koronawirusem ma stać rzekomo węgierski dyktator oraz brak „liberalnej demokracji”. Wzorem i deską ratunkową w walce z COVID-19 ma być jednak chiński rząd śmiejący się zarówno z „liberalizmu” jak i z „demokracji”. Czego nie rozumiecie? 

Michał Bruszewski