Opinia i propozycje zmian projektu zostały przyjęte decyzją prezydium KK z 7 grudnia 2016 r. Solidarność zastrzegła jednak, że są to jedynie uwagi wstępne – ze względu na brak uwag poszczególnych resortów do propozycji MRPiPS. Szczególnie istotne są tu np. różnice w stanowiskach członków rządu do konkretnych elementów systemu emerytalnego, np. co do przyszłości Otwartych Funduszy Emerytalnych. Przegląd nie odnosi się też do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, brakuje w nim kompleksowej analizy świadczeń finansowanych z Funduszu Pracy, do których należą świadczenie i zasiłek przedemerytalny. A jest to kwestia bardzo istotna dla osób zbliżających się do wieku emerytalnego.

Jak zwiększyć fundusze FUS
NSZZ Solidarność przypomina również o złożonym przez związek w Sejmie projekcie nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mowa w nim o tym, że poprawa sytuacji finansowej FUS powinna nastąpić wskutek działań mających na celu zwiększenie jego przychodów „poprzez stosowanie w miarę jednolitych zasad ponoszenia kosztów ubezpieczenia społecznego, bez względu na podstawę prawną świadczenia pracy przez ubezpieczonego”. Ta zasada ma znaczenie szczególne wobec szerokiego stosowania na polskim rynku pracy różnych nietypowych form zatrudnienia. Jak zaznaczono w opinii, osoby pobierające zasiłek i świadczenia przedemerytalne nie płacą składek emerytalno-rentowych, co obniża wysokość ich późniejszej emerytury. Według Solidarności należy to zmienić.

Związek pozytywnie zaopiniował wprowadzenie zasady kumulacji różnych tytułów ubezpieczeniowych. Za istotne uznał objęcie obowiązkiem ubezpieczenia emerytalnego i rentowego osób uczących się i pracujących do 26. roku życia. Wysokość ich przyszłej emerytury będzie przecież przede wszystkim uzależniona od wartości zgromadzonego kapitału. Niemniej ważne jest stworzenie tym osobom możliwości dobrowolnego przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego oraz objęcie ich obowiązkiem ubezpieczenia wypadkowego. Nie dotyczyłoby to osób pracujących, do 18. roku życia, i uzyskujących bardzo niskie dochody.

Solidarność akceptuje uzależnienie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych od minimalnego okresu podlegania ubezpieczeniom, który wynosi nie mniej niż 5 lat lub od zebranego kapitału, którego wysokość powinna wystarczyć na wypłatę co najmniej 25 proc. emerytury minimalnej. Przy mniejszej kwocie świadczenie byłoby wypłacane jednorazowo.
Kolejna kwestia dotyczy systematycznego badania stanu zdrowia ubezpieczonych. Zdaniem związku powinno odbywać się to jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, a nie jedynie w przypadku osób w wieku 60-67 lat, jak proponuje się w Przeglądzie. Istotne jest bowiem, by przy stworzeniu odpowiednich warunków zdrowotnych ubezpieczeni mogli jak najdłużej być aktywni zawodowo.

Praca i emerytura
Solidarność zauważa, że obecnie liczba osób łączących pracę zawodową z emeryturą pobieraną w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego jest niewielka, co oznacza, że zaproponowane w Przeglądzie ograniczenia wysokości możliwych zarobków przyniosą nieznaczne oszczędności FUS. Jednocześnie widzi potrzebę „wypracowania elastycznych zasad łączenia aktywności zawodowej z pobieraniem świadczenia emerytalnego, które odpowiadałoby na wyzwania rynku pracy w określonym czasie”.
Związek zaznaczył w swojej opinii, że projekt Przeglądu nie odnosi się do postulowanej przez związki zawodowe i deklarowanej przez ówczesnego kandydata, a obecnego prezydenta Andrzeja Dudę, tzw. emerytury stażowej, czyli powiązania uprawnień emerytalnych ze stażem składkowym – 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, bez względu na wiek. Solidarność po raz kolejny postuluje to rozwiązanie.
Inne zastrzeżenie odnosi się do podnoszenia kwalifikacji zawodowych starszych pracowników. Utworzenie Krajowego Funduszu Szkoleniowego nie jest wystarczające do realizacji efektywnych działań mogących realnie wpłynąć na lepsze dostosowanie pracowników w starszym wieku do zmieniającej się specyfiki rynku pracy.

Według związku „projekt niewystarczająco koncentruje się na zmianie warunków technicznych i psychospołecznych pracy, które pozwolą efektywnie wydłużyć aktywność zawodową ubezpieczonych”. Wskazano przy tym na zalecenie nr 162 MOP. Chodzi w nim o podejmowanie na wszystkich etapach życia zawodowego środków umożliwiających pracownikom w starszym wieku kontynuowanie zatrudnienia w zadowalających warunkach. Wymaga to rzetelnej analizy funkcjonowania funduszu prewencyjnego, jeśli chodzi o ubezpieczenie wypadkowe. W efekcie powinny powstać programy służące tworzeniu warunków do wydłużania aktywności zawodowej osób starszych. Brakuje też wytycznych do polityk prozdrowotnych wobec osób w wieku 50+.

W kwestii relacji między mobilnością zawodową pracowników a przejmowaniem przez osoby starsze opieki nad wnukami NSZZ Solidarność zauważa, że należy zaproponować rozwiązania systemowe wspierające rodziny w opiece nad małymi dziećmi oraz osobami niesamodzielnymi. Rzecz w tym, by możliwy był realny wybór między opieką a kontynuacją zatrudnienia.

„Przedstawiona analiza w ograniczony sposób podnosi kwestię istoty zmian w systemie emerytur rolniczych. Przejęcie zadań KRUS przez ZUS jest daleko niewystarczającym rozwiązaniem ograniczenia wysokich kosztów działania systemu ubezpieczeń społecznych rolników. NSZZ Solidarność oczekuje rozwiązań przynoszących odpowiedź na brak solidarnego obciążenia kosztami funkcjonowania systemu przez najlepiej uposażonych rolników”

– czytamy w opinii.

Otwarte Fundusze Emerytalne
Jeśli chodzi o rozwiązania dotyczące OFE, to zdaniem Solidarności propozycje zawarte w Projekcie są „niekompletne i trudne do oceny”. Brakuje informacji, jak mają być inwestowane środki Funduszu Rezerwy Demograficznej, jak będzie zabezpieczona wartość przekazywanych tam środków.
Związek postuluje również odstąpienie od wygaszania emerytur pomostowych, z których korzystają osoby wykonujące pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wymaga to zdefiniowania na nowo tego rodzaju prac i przeanalizowania ich wykazu. W szczególności należy powrócić do dyskusji dotyczącej uwzględnienia niektórych warunków pracy, np. nadmiernego hałasu, jako warunków uprawniających do emerytury pomostowej.

W Przeglądzie proponuje się zagwarantowanie minimalnej kwotowej waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych na określonym z góry poziome. Według NSZZ Solidarność to krok w dobrym kierunku, ale nie gwarantuje on utrzymania siły nabywczej najniższych świadczeń na godziwym poziomie w dłuższym czasie. Z tego względu, związek wnioskuje o dodatkową indeksację minimalnych świadczeń emerytalno-rentowych „o co najmniej wysokość średniorocznego wskaźnika wzrostu minimum egzystencji dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, wyliczanego corocznie przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w przypadku, kiedy wskaźnik ten byłby wyższy od wskaźnika inflacji, przyjętego do wyliczenia waloryzacji w danym roku, o którym mowa w art. 89 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS”.

Co do dodatkowego oszczędzania na emeryturę, to Solidarność uważa, że zachęty do takiego zachowania powinny być skierowane przede wszystkim do pracodawców, by chcieli tworzyć pracownicze programy oszczędnościowe.„Przy nadal niskim poziomie wynagrodzeń oraz małej skłonności Polaków do oszczędzania na starość, nierealne wydaje się szybkie odwrócenie trendów” – oceniła w swojej opinii Solidarność, dodając jednak, że rozwiązania dotyczące indywidualnego oszczędzania zawsze powinny być dobrowolne.   

Anna Grabowska

Artykuł pochodzi z najnowszego numeru "TS" (51/2016) dostępnego też w wersji cyfrowej tutaj