Trudna dyskusja i krzepiące wnioski

Debata otworzyła cykl londyńskich spotkań z historią Aleksandra Ładosia i działalności Grupy Berneńskiej. Dyplomaci polskiego poselstwa w Bernie, we współpracy z działaczami organizacji żydowskich, ratowali Żydów w okupowanej Europie poprzez wystawianie im fałszywych paszportów państw Ameryki Łacińskiej. Paszporty te chroniły posiadaczy przed trafieniem do niemieckich obozów zagłady. Ich właścicieli kierowano do obozów internowania, gdzie część z nich doczekała końca wojny. Ocenia się, że członkowie Grupy Ładosia wystawili 8 - 10 tysięcy takich fałszywych paszportów.

W debacie zabrali głos: Rooger Moorhouse — historyk, członek Brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Historycznego; Czesław Bielecki — publicysta, polityk, działacz opozycji w PRL; Eldad Beck — korespondent dziennika "Israel Hajom" oraz Simche Steinberger — wiceprzewodniczący Federacji Konserwatywnej Hackney, radny Springfield Ward. Dyskusję poprowadził George Byczyński, główny doradca Wielopartyjnej Grupy Parlamentar-nej ds. Polski w Parlamencie Wielkiej Brytanii.

Panel dyskusyjny w Pewteres Hall był próbą przyjrzenia się historycznym, politycznym, ale przede wszystkim społecznym uwarunkowaniom olbrzymiej akcji ratunkowej, prowadzonej przez Grupę Ładosia. Zarówno mówcy, jak i zaproszeni goście, podzielili się wieloma osobistymi przeżyciami, które pokazały siłę relacji polsko-żydowskich. Nie tylko w czasie II Wojny Światowej, ale również współcześnie.

Historia nieznanych bohaterów

Kolejnego dnia wydarzenia przeniosły się do Instytutu Królewskiego, gdzie zorganizowano wystawę historyczną, a następnie pokaz spektaklu “Paszporty Życia”. Wystawa autorstwa dr Aleksandry Kmak-Pamirskiej, składała się z 17 plansz, prezentujących historię Żydów przed wybuchem wojny i w czasie jej trwania, aby na tej kanwie opowiedzieć o działalności Grupy Berneńskiej. Wśród zgromadzonych materiałów źródłowych znalazła korespondencja Poselstwa RP w Bernie z MSZ w Londynie w latach 1939-1945 oraz opracowania naukowe, przygotowane w oparciu o zbiory Auschwitz Memorial / Muzeum Auschwitz.

Premiera spektaklu w reżyserii Marka Pasiecznego, gościła na scenie Piotra Adamczyka, wcielającego się w rolę Aleksandra Ładosia oraz odtwórców współpracujących z nim osób: Adolfa Silberscheina (Włodzimierz Dyła), Wawrowa (Tomasz Bielawiec), Konstantego Rokickiego (Paweł Ferens) oraz agenta Abwehry (Marek Pasieczny).

Poruszający scenariusz Rafała Zięby, muzyka Marcina Wernera, a także wydobywające się spod rąk Joachima Mencela dźwięki liry korbowej, dostarczyły widzom wielu emocji i refleksji, którymi dzielili się po zakończeniu spektaklu.

Wydarzenia, które przyciągają

Cyklowi wydarzeń, zorganizowanych w Londynie w ramach Projektu “Paszporty Życia” towarzyszyli przedstawiciele brytyjskich i polskich władz oraz media lokalne, polonijne i żydowskie: reprezentanci Ambasady Polski w Wielkiej Brytanii; Atache Obrony, Wojskowy, Morski i Lotniczy Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej; przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Edukacji i Nauki oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych; reprezentanci społeczności żydowskiej w Parlamencie Brytyjskim; przedstawiciele lokalnych władz samorządowych; liderzy społeczności cypryjsko-tureckiej, a także liczni przedstawiciele diaspory żydowskiej.

.
Wśród mediów relacjonujących debatę, wystawę i spektakl, znalazły się takie rozgłośnie, jak: PRL, Sami Swoi, Full FM, Kicks FM, Wnet i Deon oraz czasopisma: Tysol.pl/ Tygodnik Solidarność, Cooltura, Goniec, Tydzień Polski, Słowo Żydowskie, a także Polska Agencja Prasowa. Wydarzenia komentowały również TVP Kultura, TVP Polonia oraz TVP Info.

Sponsorem Spektaklu „Paszporty Życia“ był PKN Orlen.
Projekt w Londynie sfinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu wieloletniego Niepodległa na lata 2017-2022 oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu "Polonia i Polacy za granicą 2021". Partnerem wydarzeń był Instytut Adama Mickiewicza oraz British Poles, przy współpracy z Teatrem im. Juliusza Osterwy w Lublinie. Patronat medialny nad projektem objęła TVP Kultura.