W środę 27 kwietnia odbyło się seminarium upowszechniające wyniki badania pilotażowego, w którym brali udział przedstawiciele struktur regionalnych i branżowych NSZZ „Solidarność”, a także przedstawiciele organizacji związkowych, które uczestniczyły w badaniu.

- Dzisiejsze seminarium to podsumowanie projektu, który został wdrożony decyzją Prezydium Komisji Krajowej niespełna dwa lata temu w trudnym czasie pandemii COVID-19. Podjęcie się realizacji tego projektu nie było łatwą decyzją. Obawialiśmy się czy osoby, które będą zajmowały się tym projektem dotrą do członków naszych organizacji zakładowych, by porozmawiać o ZFŚS czy porozumieniach antycovidowych. Po trudnych rozmowach podjęliśmy ostatecznie decyzję, że utworzymy zespół badawczy, który zajmie się realizacją tego projektu. Warto podkreślić, że było to badanie pilotażowe, którego realizacją do tej pory nigdy się nie zajmowaliśmy. Wymagało to od nas dużo żmudnej i ciężkiej pracy, ale mam nadzieję, że dzisiejsze podsumowanie tego projektu posłuży w prowadzeniu dialogu partnerów społecznych z pracodawcami. Przypomnę także, że mieliśmy uchwałę Komisji Krajowej z grudnia 2018 roku, gdzie jednym z naszych głównych postulatów było odmrożenie podstawy naliczania ZFŚS. Dzięki Komisji Krajowej NSZZ "S" i rozmowom ze stronom rządową, udało nam się odmrozić podstawę naliczania - mówił Bogdan Kubiak, Zastępca Przewodniczącego KK NSZZ „Solidarność”.

Następnie głos zabrała Monika Dorawa, koordynator projektu z Biura Programów Europejskich KK NSZZ „Solidarność".

- Mieliśmy cztery zadania do zrealizowania w tym projekcie - mówiła Monika Dorawa. - Pierwszym było badanie ankietowe polegające na stworzeniu ankiet i przesłaniu ich do komisji zakładowych w celu ich wypełnienia. Następnie zespół badawczy składający się z dwóch badaczy i trzech ekspertów Komisji Krajowej NSZZ "S" analizował uzupełnione ankiety. Kolejnym krokiem było opracowanie raportu końcowego, z którym można zapoznać się w wersji online. Ostatni punkt projektu to dzisiejsze seminarium upowszechniające wyniki badania pilotażowego - zakończyła.

Kolejnym punktem seminarium była prezentacja przygotowana przez grupę badaczy, studentów z Uniwersytetu Gdańskiego - Julię Adrowską i Jakuba Dorawę, którzy przedstawili metodologie, cel i zakres projektu, jak również płynące z niego wnioski i rekomendacje. Po prezentacji odbyła się dyskusja, w czasie której padały pytania dotyczące głównie funkcjonowania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS).

- Mamy satysfakcję z tego, że mieliśmy rację, gdy jako jedni z negocjatorów i oponentów w zakresie zmiany ZFŚS, mówiliśmy stronie rządowej, że właśnie w czasie pandemii fundusz ten powinien być zwiększany, a nie ograniczany. Oczywiście mając z tyłu głowy, że przedsiębiorstwa będące w trudnej sytuacji mogą ten fundusz ograniczać. Cieszę się na te wnioski i rekomendacje przedstawione przez badaczy projektu. To jest dobra prognoza wskazująca, że takie pilotaże są potrzebne i mogą one wpływać na kształt prawodawstwa. Tak właśnie powinny odbywać się zmiany w prawie. Powinny one być poprzedzone badaniami pilotażowymi, które wskażą czy dana nowelizacja przepisów jest konieczna. To dodatkowa rekomendacja, która narodziła się podczas dzisiejszej dyskusji - powiedziała w podsumowaniu Katarzyna Zimmer-Drabczyk, Kierownik Biura Eksperckiego, Dialogu i Polityki Społecznej KK NSZZ "S". 

Przeprowadzone badanie skupiało się wokół kwestii przyznawania świadczeń socjalnych, funkcjonowaniu układu zbiorowego pracy i możliwości skorzystania z tarczy antycovidowej w sytuacji pandemicznej. W projekcie zbadano funkcjonowanie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) w latach 2018-2020. 

Za pomocą ankiety przeprowadzono badanie przedsiębiorstw działających w branżach najbardziej dotkniętych pandemią COVID-19 (hotelarstwo, usługi publiczne, transport publiczny, handel, oświata), w których funkcjonują organizacje związkowe oraz prowadzona jest przez pracodawców działalność socjalna oparta o ZFŚS. Badaniem ankietowym objęto 57 zakładów pracy z 12 różnych województw, w których działają organizacje związkowe NSZZ „Solidarność”.  

Wyniki badania wykazały, że ZFŚS jest stałym elementem wsparcia pracowników, niezależnie od sytuacji gospodarczej i wpływu na nią pandemii. Badanie okazało się pomocne w diagnozie istotności wprowadzanych rozwiązań w ramach tzw. tarcz antycovidowych w zakresie zwolnień z tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub z odpisów na tenże fundusz.  

Z badania pilotażowego wynika, że w 46,4% badanych przedsiębiorstw, pomiędzy pracodawcą a organizacją związkową został zawarty układ zbiorowy pracy. Największą liczbę respondentów z funkcjonującym UZP stanowią firmy duże (55,6%). Układ zbiorowy pracy obowiązuje w 40% firm małych i w 36,8% firm średnich. W branży hotelarskiej jest to 100%, kolejno transport publiczny (66,7%), usługi publiczne (57,1%), handel (40%), oświata (29,4%). 

W czasie pandemii pracodawcy mieli możliwość zawarcia z organizacją związkową tzw. porozumienia antycovidowego, co było przykładem istnienia dialogu w firmie. Porozumienie zostało zawarte w 30,4% badanych firm. Najczęściej zawierane było w firmach dużych (37%), następnie w firmach średnich (31,6%), natomiast w firmach małych jedynie 10% respondentów zadeklarowało zawarte porozumienia. 

Ciekawe wnioski płyną też z analizy zakładowych funduszy świadczeń socjalnych. Z badania wynika, że aż w 53% przebadanych firm świadczenia z ZFŚS były wypłacane wszystkim pracownikom. Jednakże odsetek beneficjentów Funduszu nie spadał poniżej 80%.  Im większy zakład pracy tym mniejszy procent pracowników otrzymujących wsparcie. Przodowały w tym firmy małe, gdzie 90% z nich wypłacało świadczenia wszystkim pracownikom. W firmach średnich było to 52,6%, a wśród firm dużych odsetek ten wyniósł jedynie 17,9%. Innymi słowy, im większe przedsiębiorstwo tym mniejszy odsetek osób otrzymujących wsparcie z ZFŚS. We wszystkich firmach najpopularniejszym świadczeniem były świadczenia urlopowe. Wśród 15 przebadanych przedsiębiorstw (26% wszystkich respondentów) zaobserwowano obniżkę budżetu ZFŚS na jednego pracownika w 2020 roku. Pandemia COVID-19 nie wpłynęła w znaczący sposób na rodzaj i liczbę wypłacanych świadczeń, do których należą: świadczenia urlopowe, pomoc materialna oraz usługi świadczone na rzecz różnych form wypoczynku. 

Z raportu wynika, że ZFŚS jest wsparciem dla większości pracowników, którzy chętnie z niego korzystają. Większość przebadanych pracodawców, nawet w sytuacji kryzysowej jaką była pandemia COVID-19 nie zdecydowała się na jego zawieszenie bądź redukcję. Z tego względu rekomenduje się utrzymanie funkcjonowania funduszu, odejście od zmian w zakresie zawieszenia obowiązku tworzenia lub funkcjonowania zakładowego funduszu w czasach kryzysu gospodarczego, a także zachęca się do jego rozszerzenia o dodatkowe środki. 

Raport został przygotowany przez Julię Adrowską i Jakuba Dorawę przy współpracy Agaty Baranowskiej-Grycuk i Marzeny Podolskiej-Bojahr, ekspertów Biura Eksperckiego, Dialogu i Polityki Społecznej KK NSZZ „Solidarność”. Wparcia merytorycznego udzielili Jakub Szmit, Katarzyna Zimmer-Drabczyk i Elżbieta Wielg. Koordynatorem projektu była Monika Dorawa. 

Projekt był współfinansowany z Funduszy Europejskich. Z pełną wersją elektroniczną raportu można zapoznać się na TUTAJ.