Lepsze międzynarodowe negocjacje zbiorowe

14 września 2017 r. w Warszawie odbyła się międzynarodowa konferencja podsumowująca i promująca rezultaty projektu "Europejskie Rady Zakładowe jako platforma wsparcia dla ponadnarodowych układów ramowych (TCA)" prowadzonego przez NSZZ Solidarność. Konferencja odbywa się z udziałem krajowych i zagranicznych ekspertów projektu oraz przedstawicieli Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych i Europejskich Federacji Branżowych z sektora metalowego, spożywczego i handlu.

W dialogu z korporacjami
TCA, czyli transnational company agreements, a po polsku - ponadnarodowe układy ramowe to specyficzne porozumienia zbiorowe. Ich celem - jak czytamy w raporcie - jest tworzenie dwustronnej, tj. między pracownikami i pracodawcą, regulacji stosunków pracy na miarę epoki globalizacji i zwiększają- cej się roli wielkich ponadnarodowych korporacji. TCA nazywane są czasem także European framework agreements (europejskie układy ramowe, EFA), international framework agreements (mię- dzynarodowe układy ramowe, IFA) czy global framework agreements (globalne układy ramowe GFA). Urozmaicenie nazw ma charakter nie tylko kosmetyczny, ale też kryją się za nim zasadnicze odmienności. Treść porozumień odnosi się przede wszystkim do zasięgu terytorialnego porozumienia - zwracają uwagę autorzy raportu. W ramach projektu zakładano przygotowanie członów Europejskich Rad Zakładowych z wytypowanych branż do zadań umożliwiających skuteczne stworzenie warunków w korporacjach międzynarodowych w zakresie rozpoczynania negocjacji mających na celu podpisanie TCA a potem monitorowanie wdrażania tych już istniejących i podpisanych. Żeby sprawdzić jak to działa w ramach projektu zostały przeprowadzone badania empiryczne nad funkcjonowaniem TCA w praktyce. Zrealizowano 13 studiów przypadku w Chorwacji, Polsce, Rumunii, Wielkiej Brytanii i Włoszech.

Siła korpo
Autorzy raportu zwracają uwagę że opisując obecną pozycję firm ponadnarodowych, a następnie szacując ich perspektywy w nadchodzących latach, należy skoncentrować się na kwestii jak bardzo znacząca jest pozycja wielkich firm o zasięgu ponadnarodowym w gospodarce światowej, poszczególnych regionach globalnej Triady (a przede wszystkim w Europie) oraz na poziomie krajowym. Po wybuchu światowego kryzysu przed 10 laty zmieniła się rola i p ozycja ponadnarodowych korporacji w światowej gospodarce. Nastąpił wyraźny zwrot. Dotyczył on przede wszystkim relacji korporacje-państwo. Z jednej strony okazało się bowiem, że zagrożone w swym istnieniu korporacje (przede wszystkim reprezentujące sektor finansowy) nie wzdragają się przed przyjmowaniem pomocy publicznej, z drugiej, że państwo uznaje ryzyko (ekonomiczne, polityczne i społeczne) skutków ewentualnej upadłości wielkich firm za zbyt duże, aby pozostawać wobec niego bezczynne (zbyt wielcy, by upaść)- zwracają uwagę autorzy raportu. Warto także zwrócić uwagę na pewną współzależność korporacji ponadnarodowych i państw. Wiele wielkich, międzynarodowych korporacji to przedsiębiorstwa z większym lub mniejszym udziałem kapitałowym konkretnego państwa. Mimo że ostatnie dekady upływały pod znakiem malejącej ogólnej liczby przedsiębiorstw państwowych na świecie, to w pewnych (strategicznych) sektorach, jak np. surowce naturalne, czy telekomunikacja, państwo dbało o utrzymanie kontroli, a firmy o takiej strukturze własnościowej z powodzeniem podejmowały ekspansję na rynki światowe- czytamy w raporcie.

Wzmocnienie układów
Wielkim wyzwaniem pozostaje negocjowanie i podpisywanie TCA w sytuacji w której ponadnarodowe układy podpisywane przez zarządy korporacji z reprezentacją pracowników (europejskimi federacjami branżowymi i krajowymi związkami zawodowymi) zawierane są bez podstaw prawnych. Projekt prowadzony przez NSZZ Solidarność miał zwrócić uwagę m.in. na ten problem. Jest to o tyle istotne, że jak zauważają autorzy raportu przygotowanego w ramach projektu: ponadgraniczne negocjacje zbiorowe stają się jednym z instrumentów, za pomocą których związki zawodowe próbują przywrócić właściwą równowagę w relacjach z zarządami korporacji. Aby rozwiązać ten problem trwają także rozmowy na poziomie europejskim. Rozważa się czy kwestia przyszłości TCA może zostać uregulowana w ramach mechanizmu europejskiego dialogu społecznego. Póki co odpowiedź na to pytanie jest jednoznaczna. BUSINESSEUROPE, główna europejska reprezentacja prywatnych przedsiębiorców od samego początku debaty na ten temat zdecydowanie sprzeciwia się powstaniu ram prawnych dla zawierania EFA, nawet gdyby miały one charakter opcjonalny. To tym trudniejsze, że w ostatnich latach europejski dialog społeczny napotyka coraz większe przeszkody.

Projekt VS/2015/0405
"Europejskie Rady Zakładowe jako platforma wsparcia dla ponadnarodowych układów ramowych (TCA)"
dofinansowany ze środków Unii Europejskiej