[Felieton „TS”] Tadeusz Płużański: Powstanie zamojskie

Gehenna Polaków z Zamojszczyzny zaczęła się w nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. Pierwszym celem niemieckich oddziałów wysiedleńczych stała się wioska Skierbieszów.
 [Felieton „TS”] Tadeusz Płużański: Powstanie zamojskie
/ Fundacja Łączka

Chodziło o stworzenie, zgodnie z rozkazem Heinricha Himmlera, niemieckiego pasa wzdłuż ówczesnej granicy III Rzeszy ze Związkiem Sowieckim i bazy wypadowej dla germanizacji Ukrainy i Białorusi. W przejściowych obozach Polacy byli segregowani do pracy przymusowej, eksterminacji w obozach koncentracyjnych, część została zakwalifikowana do rasy panów (należało posiadać niemieckie cechy rasowe) i zgermanizowana. Dotyczyło to również polskich dzieci, które trafiały do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Łodzi (wówczas Litzmannstadt).

Polacy oczywiście stawili opór. Pierwsze starcie żołnierzy Armii Krajowej z grupą pacyfikacyjną nastąpiło już 29 listopada, dwa dni po nalocie na Skierbieszów. Tego samego dnia inna grupa AK zaatakowała niemieckich nasiedleńców we wsi Udrycze. Kolejarze informowali o transportach śmierci do Auschwitz, Majdanka, Łodzi. Na trasie przejazdu mieszkańcy z narażeniem życia wykupywali szczególnie małoletnie ofiary. Opór przybrał charakter masowy i zbrojny. Polegał na samoobronie, przeciwdziałaniu ekspedycjom wysiedlającym. Wielka w tym rola komendanta głównego Batalionów Chłopskich Franciszka Kamińskiego. Partyzanci różnych formacji skutecznie walczyli z kolonizatorami, paląc zasiedlone przez nich wsie i uwalniając represjonowanych Polaków. 1 lutego 1943 r. Polacy stoczyli zwycięską bitwę pod Zaborecznem, która zapobiegła pacyfikacji tej wsi i powstrzymała na pół roku wysiedlenia Zamojszczyzny. Pokonany major Ernst Schweiger, dowódca I Zmechanizowanego Batalionu Żandarmerii, w swoim raporcie mówił o ataku 700–800-osobowego oddziału (naprawdę partyzantów było 250), używając terminu „powstanie”. Kolejni niemieccy dowódcy też pisali o „powstaniu zamojskim”, które zagraża nie tylko pacyfikacjom i wysiedleniom, ale całej III Rzeszy. W ciągu kilku miesięcy 1942 r. i 1943 r. z ok. 300 wsi Zamojszczyzny Niemcy wywieźli ponad 100 tys. mieszkańców, w tym ok. 30 tys. dzieci częściowo przeznaczonych do germanizacji. Na miejsce Polaków chcieli osiedlić ok. 60 tys. etnicznych Niemców z innych krajów, głównie z Besarabii, Bośni, Serbii, Słowenii, ZSRS oraz Ukrainy. Wszystko pod hasłem „Heim ins Reich” (Do domu w Rzeszy) i tworzenia na Wschodzie „przestrzeni życiowej” (Lebensraum). Z Ukrainy Niemcy przesiedlali nie tylko swoich etnicznych obywateli, lecz także Ukraińców (Ukraineraktion).

Gdyby nie powstanie zamojskie, ofiar byłoby znacznie więcej. I gdyby nie Elna Gistedt-Kiltynowicz, szwedzka śpiewaczka operowa, która we wrześniu 1939 r. zdecydowała się pozostać w podbitej Warszawie. Z ambasady neutralnej Szwecji wypożyczyła ciężarówkę, którą pojechała na Zamojszczyznę i wykupywała od Niemców polskie dzieci. Zmuszona do wyjazdu w 1949 r. przez komunistów Elna polskim sierotom zapisała przed samotną śmiercią w domu opieki w Szwecji cały swój majątek.

 

 

 


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
78. lat temu sowieci wkroczyli do niemieckiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau Wiadomości
78. lat temu sowieci wkroczyli do niemieckiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau

Auschwitz-Birkenau kojarzy się światu jako największe cmentarzysko i symbol eksterminacji europejskich Żydów, choć obóz powstał jako miejsce kaźni Polaków. To tutaj, w widłach rzek Wisły i Soły, z dala od berlińskich i paryskich kawiarenek, naziści postanowili utworzyć sztandarowy ośrodek niemieckiego terroru skierowanego przeciwko narodom Europy. 78 lat temu, bramę z cynicznym napisem „Arbeit macht frei” przekroczyli żołnierze 60. Armii Pierwszego Frontu Ukraińskiego. Tym samym oświęcimski kombinat śmierci został wyzwolony.

Zmasowany atak Rosji na Ukrainę. Podano liczbę zabitych Wiadomości
Zmasowany atak Rosji na Ukrainę. Podano liczbę zabitych

W ciągu ostatniej doby w wyniku rosyjskiego ataku z powietrza na terenie całej Ukrainy śmierć poniosło 11 osób – poinformowały ukraińskie służby.

Naukowy wieczór z dr Kaweckim: Polski dron Prometheus. Jedyny taki na świecie Wiadomości
Naukowy wieczór z dr Kaweckim: Polski dron "Prometheus". Jedyny taki na świecie

Polacy stworzyli pierwszego cywilnego drona, którym można sterować zdalnie na odległość nawet międzykontynentalną!

Nowelizacja Kodeksu wyborczego. Sejm zdecydował Wiadomości
Nowelizacja Kodeksu wyborczego. Sejm zdecydował

Podczas czwartkowego posiedzenie Sejmu przyjęto nowelizację Kodeksu wyborczego. Teraz ustawą zajmie się Senat.

Gwałciciel, który zmienił płeć, nie trafi do kobiecego więzienia. Premier Szkocji zabrała głos Wiadomości
Gwałciciel, który zmienił płeć, nie trafi do kobiecego więzienia. Premier Szkocji zabrała głos

Transseksualna osoba, która będąc mężczyzną zgwałciła dwie kobiety, po czym dokonała prawnej zmiany płci, nie będzie odsiadywać wyroku w kobiecym więzieniu – oświadczyła w czwartek szefowa szkockiego rządu Nicola Sturgeon.

Kandydat na prezydenta Czech nie żyje? To fake news i robota hakerów Wiadomości
Kandydat na prezydenta Czech nie żyje? To fake news i robota hakerów

„Tak, żyję. Nigdy nie myślałem, że będę musiał to napisać w sieci” – przekazał w czwartek na Twitterze kandydat na prezydenta Czech generał Petr Pavel.

Zmiany w rachunkach za ciepło. Jest decyzja Sejmu Wiadomości
Zmiany w rachunkach za ciepło. Jest decyzja Sejmu

Sejm uchwalił w czwartek nowelizację ustawy wprowadzającą mechanizm ograniczenia wzrostu cen dla odbiorców ciepła do 40 proc. Teraz ustawa trafi do dalszych prac w Senacie.

To byłby hit! Takiego meczu reprezentacja Polski nie grała od dawna Wiadomości
To byłby hit! Takiego meczu reprezentacja Polski nie grała od dawna

Według informacji Interii władze PZPN przygotowują dużą niespodziankę. W czerwcu podopieczni Fernando Santosa mogą zmierzyć się z reprezentacją Niemiec – wynika z nieoficjalnych informacji serwisu Interia.

Media: Niemiecki potentat dostarczał ważny komponent Rosji Wiadomości
Media: Niemiecki potentat dostarczał ważny komponent Rosji

Z informacji niemieckich dziennikarzy wynika, że rosyjskie samoloty wykorzystywane w wojnie na Ukrainie miały być tankowane niemieckimi komponentami.

Jaką wersję czołgów Abrams dostanie Ukraina? Nieoficjalne informacje Wiadomości
Jaką wersję czołgów Abrams dostanie Ukraina? Nieoficjalne informacje

Ukraina otrzyma od USA nowszą wersję czołgów Abrams, w wersji M1A2 z ulepszoną optyką i systemem zarządzania polem walki – podał w czwartek portal Politico. Problemem może być jednak czas dostaw, bo fabryka Abramsów w Ohio jest zajęta wytwarzaniem pojazdów M1A2 dla Polski i Tajwanu.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe