Konferencja

Prowadzący konferencję Paweł Kęska zaznaczył na początku, że "nie byłoby tego raportu, gdyby nie było kultu". Dodał, że "kult to ludzie, dla których ks. Popiełuszko jest ważny".

Katarzyna Soborak, założycielka i kierownik Ośrodka Dokumentacji Życia i Kultu Błogosławionego Księdza Jerzego Popiełuszki w Warszawie i jedna z autorek raportu, opowiedziała o początkach kultu, który rozwinął się natychmiast po męczeńskiej śmierci ks. Popiełuszki w 1984 roku. "Śmierć ks. Popiełuszki była dla nas ogromnym przeżyciem. Pogrzeb był ogromnym wydarzeniem". Podkreśliła, że wierni byli przekonani o świętości ks. Jerzego i jego męczeństwie, zwracając się z tym do ks. Boguckiego, który potwierdzał istniejący kult. Od śmierci ks. Popiełuszki "podjeżdżały pod kościół liczne autokary", a "po pogrzebie kult był intensywny". Ks. Bogucki zlecił opisywanie tego kultu, co zaowocowało powstaniem grupy osób, która tworzyła kościelną służbę informacyjną.

Praca tej grupy, składającej się z godnych zaufania osób posiadających zaświadczenia od swoich proboszczów, szybko się rozwijała. "Po trzy osoby były na dyżurze, żeby nadążać spisywać gości, którzy przyjeżdżali do grobu". Prowadzono rejestry grup - parafialnych, młodzieżowych, zakładowych, zagranicznych. Powstała również osobna księga dla wyjątkowych gości, np. prezydentów, premierów, wśród których najważniejszy był Jan Paweł II, miejsce odwiedził też kard. Ratzinger. Opracowano także "program do liczenia indywidualnych osób, które modliły się przy grobie", co również pozwoliło na "udowodnienie kultu prywatnego".

Katarzyna Soborak podkreśliła dobrą współpracę z władzami kościelnymi oraz kluczową rolę ks. prałata Teofila Boguckiego, który był głównym inspiratorem i opiekunem. Mimo wielu przeciwników, którzy "próbowali udowadniać, że ks. Popiełuszko był politykiem, że beatyfikacja nie ma sensu", starano się "zawsze kulturalnie udowadniać swoje racje". Praca ta zaowocowała dokumentem wydanym 10 lat po śmierci ks. Jerzego, który "dał asumpt, by pracować nad procesem beatyfikacyjnym".

Dr Milena Kindziuk, autorka publikacji o męczenniku, zaznaczyła, że obecny raport nie powstałby bez wcześniejszego opracowania Katarzyny Soborak, które było "konieczne do procesu beatyfikacyjnego". Podkreśliła, że "ten kult aż do dnia dzisiejszego się rozwija". Przy grobie ks. Popiełuszki było już ponad 23 miliony ludzi, z całego świata, co podkreśla ogromny kult oddolny. Dr Kindziuk przywołała wypowiedzi osób, które mówiły jej, jak ważne było być przy grobie, ile cudów i łask otrzymali. Zapowiedziała, że obecny raport jest raportem wstępnym, a szerszy raport o charakterze naukowym, który ukaże się w tym roku, jest w przygotowaniu.

Z raportu wynika, że kult ks. Popiełuszki rozwija się w Polsce i na świecie. Świadczą o tym m. in. prośby o relikwie przychodzą z różnych stron świata, powstają parafie i szkoły imienia ks. Jerzego, jego imię otrzymują ulice, powstają pomniki i tablice pamiątkowe, a także publikacje w wielu językach, nawet koreańskim czy chorwackim. Podsumowując, dr Kindziuk stwierdziła, że "ks. Jerzy przemawia do współczesnego człowieka", a raport "dowodzi, że kult jest żywy, bo żywe jest przesłanie ks. Jerzego", ponieważ "ludzie chcą tych wartości, które są spoza tego, co niesie współczesny świat".

Dr Grzegorz Szczecina, historyk, wspominając początki swojego zainteresowania ks. Popiełuszką, podkreślił popularność jego postaci i nauczania w latach 80., o czym świadczyły np. kasety magnetofonowe z kazaniami ks. Jerzego. Jego kazania "drogą podziemną dochodziły w każdy zakątek", a także "pojawiały się setki publikacji poświęconych ks. Jerzemu". Zaznaczył, że kult rozwijał się dynamicznie, obejmując "wydawnictwa zagraniczne, spektakle, filmy". Do 2009 roku "udało się ustalić 195 publikacji poświęconych ks. Jerzemu". Po beatyfikacji, czyli po roku 2010 r., zidentyfikowano "207 pozycji wydawniczych, które zaklasyfikować można jako wydawnictwa źródłowe, biografie, wspomnienia, wydawnictwa wspomnieniowo-śledcze, literaturę religijną itd.". Ponadto powstało 126 artykułów naukowych oraz setki tekstów popularnonaukowych i prasowych, których liczba zwielokrotniła się wraz z rozwojem mediów internetowych. Odnotowano również co najmniej 124 prace dyplomowe, w tym 6 doktorskich, z pierwszą pracą dyplomową z 1988 roku analizującą nauczanie ks. Popiełuszki. Dr Szczecina podkreślił, że po 2010 roku badacze mają dostęp do "nowych źródeł archiwalnych", co czyni prace powstałe po tym czasie szczególnie wartościowymi.

Na zakończenie konferencji, Paweł Kęska podziękował autorom raportu. Katarzyna Soborak podzieliła się swoimi przeżyciami z czasu beatyfikacji, opisując ją jako "wielkie przeżycie i spełnienie naszych marzeń i nadziei", które towarzyszyły im w pracy przy grobie ks. Jerzego. Podkreśliła, że nie chcieli "dać zapomnieć takiego kapłana, który ma być przykładem dla naszego Kościoła i narodu". Milena Kindziuk wspomniała również o matce ks. Jerzego, która uczestniczyła w beatyfikacji.

Powstały w 15. rocznicę beatyfikacji raport stanowi podsumowanie rozwoju kultu kapłana, który stał się ikoną walki o godność i wolność w czasach komunistycznych. Z opublikowanego raportu wynika, że pamięć o ks. Popiełuszce i jego przesłaniu nie słabnie, a wręcz przeciwnie – dynamicznie się rozwija, przekraczając granice Polski. Zamordowany w 1984 roku, stał się symbolem sprzeciwu wobec reżimu. Jego homilie, w których nawoływał do niezłomności w walce o prawdę i miłość, rezonują do dziś. Proroczy fragment homilii z 11 października 1982 roku, cytowany w raporcie, oddaje jego wizję przyszłości i wiarę w zwycięstwo wartości, za które oddał życie: „Następne pokolenie przeżyje niejedną kanonizację tych, którzy obecnie zostali wymordowani; zabici dlatego, że chcieli być solidarni, że chcieli służyć prawdzie i miłości. Kościół będzie dawał ich jako wzór osobowości następnym pokoleniom, a w świątyniach będziemy mogli śpiewać "Gaude Mater Polonia" - 'Ciesz się, Matko Polsko', która wydałaś synów gotowych rzucić wszystko na ołtarzu prawdy i wolności".

• Arcybiskup Sydney: w Australii trwa „druga wiosna” wiary katolickiej
• W sobotę spotkanie "Jezus na Stadionie Legii"
• Papież odbył rozmowę z Władimirem Putinem
• Arnold Schwarzenegger zagrał na wielkich organach w katedrze św. Szczepana w Wiedniu
• W sobotę rozpoczyna się Jubileusz Ruchów, Stowarzyszeń i Wspólnot. Intensywny program
• Zespół The Sun na papieskiej audiencji - historia nawrócenia rockmanów

Rozwój Kultu w Polsce i na świecie

Celem raportu jest prezentacja współczesnego stanu kultu bł. ks. Jerzego Popiełuszki w Polsce i za granicą. Dokument zbiera, porządkuje i przedstawia aktualne dane dotyczące miejsc i zjawisk społecznych związanych z jego osobą.

Raport podkreśla, że kult ks. Jerzego Popiełuszki rozwija się nieprzerwanie od jego śmierci. Kluczową rolę w gromadzeniu informacji na temat wszelkich przejawów pamięci o duchownym odgrywa Ośrodek Dokumentacji Życia i Kultu Księdza Jerzego Popiełuszki w Warszawie. To dzięki jego pracy możliwe jest monitorowanie i dokumentowanie zakresu, w jakim postać błogosławionego jest obecna w świadomości społecznej.

Kult ten przejawia się na wielu płaszczyznach – od licznych pielgrzymek do miejsc związanych z jego życiem i męczeństwem, poprzez powstające w Polsce i za granicą ośrodki jego kultu, po niezliczone inicjatywy edukacyjne i artystyczne. To świadectwo, że przesłanie Księdza Popiełuszki wciąż inspiruje i stanowi moralny drogowskaz dla wielu ludzi, nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. W ciągu dziesięciu lat od męczeńskiej śmierci, grób ks. Popiełuszki przy kościele św. Stanisława Kostki w Warszawie odwiedziło ponad 11,34 miliona pielgrzymów, w tym 2,25 miliona z 110 krajów. 

Od beatyfikacji kult nabrał nowego impetu. Do 2014 r. grób odwiedziło ponad 23 miliony pielgrzymów, a liczba ta wciąż rośnie, mimo że zaprzestano systematycznego liczenia. Sąsiadujące muzeum przyciągnęło między 2010 a 2024 rokiem 445 926 zwiedzających, w tym ponad 40 tysięcy z 78 krajów. Inne miejsca, takie jak Multimedialne Muzeum im. ks. Jerzego Popiełuszki w Górsku – gdzie doszło do porwania kapłana – odwiedziło 107 282 osób od 2014 roku, a rodzinna Suchowola zgromadziła około 8700 uczestników wydarzeń upamiętniających od 2014 roku.

Relikwie błogosławionego rozprzestrzeniły się szeroko: 1367 znajduje się w 794 polskich miejscowościach, a 583 w 67 krajach na sześciu kontynentach. Ten globalny zasięg świadczy o uniwersalnym oddziaływaniu kapłana. Ks. prof. dr hab. Józef Naumowicz, notariusz procesu kanonizacyjnego, podkreśla w raporcie: "Ogromny rozwój kultu bł. ks. Jerzego Popiełuszki stanowi świadectwo nieustannego oddziaływania tego męczennika w Polsce i na świecie".

Wpływ ks. Popiełuszki wykracza poza miejsca pielgrzymkowe. Jego relikwie, modlitwy i nauczanie zainspirowały 623 udokumentowane łaski i cuda, z czego 43 pochodzi z Francji, a inne z odległych miejsc, takich jak Martynika czy Wybrzeże Kości Słoniowej. W raporcie przytoczono wybrane świadectwa.  Dziewięć parafii w Polsce i Polska Misja Katolicka w Marburgu w Niemczech noszą jego imię, a ponad 50 szkół i 225 ulic oraz placów upamiętnia jego dziedzictwo. 40. rocznica śmierci w 2024 roku przyniosła bezprecedensową falę upamiętnień. 

W raporcie wskazano na aktualność i atrakcyjność nauczania ks. Popiełuszki. Przywołano badanie „Edukacja dla pamięci” z 2023 roku, w którym 91 proc. Polaków powyżej 21. roku życia i 45 proc. uczniów szkół średnich rozpoznało fotografie ks. Popiełuszki, czyniąc go pomostem między pokoleniem „Solidarności” a współczesnymi poszukiwaczami duchowej prawdy.

W raporcie wymieniono również grono osób i instytucji, które aktywnie uczestniczą w pielęgnowaniu pamięci o ks. Jerzym Popiełuszce i jego dziedzictwie, udostępniono liczne dane statystyczne (np. dotyczące relikwii czy miejsc pamięci), ikonografiki, mapy. Raport jest ilustrowany archiwalnymi zdjęciami.

dg