Stereotypy kontra Obóz Narodowy

Stereotypy kontra Obóz Narodowy

Gdyby ktoś spytał mnie, jaki jest podstawowy kanon lektur ukazujący dorobek ideowo-polityczny Obozu Narodowego, na pewno wskazałbym prace Romana Dmowskiego „Polityka polska i odbudowanie państwa” oraz „Myśli nowoczesnego Polaka”, ale też Mariana Seydy „Polska na przełomie dziejów”, Stanisława Kozickiego  „Historia Ligi Narodowej ( okres 1887-1907”), a także wydawnictwo źródłowe opracowane przez Mariusza Kułakowskiego: „Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień”. Jakby to nie zabrzmiało paradoksalnie, ale również w okresie PRL-u ukazywały się prace, które poza rytualnym bełkotem ideologicznym starały się, lepiej czy gorzej, pokazać dorobek narodowców. Należy zaliczyć do tego zbioru monografię J. Maraczewskiego o działalności Narodowej Demokracji w Wielkopolsce, Mariana Orzechowskiego o endecji na Górnym Śląsku, Teresy Monasterskiej o Narodowym Związku Robotniczym, Mariana Leczyka o Komitecie Narodowym Polskim, Romana Wapińskiego o endecji na Pomorzu oraz „Narodowa Demokracja 1893-1939. Ze studiów nad dziejami myśli nacjonalistycznej” i tegoż autora „Endecka koncepcja granic Polski w latach 1918-1921”, „Miejsce Narodowej Demokracji w życiu politycznym II Rzeczpospolitej” oraz Karola Kozłowskiego o Kole Międzypartyjnym, inspirowanym przez Endecję w czasie I wojny światowej.

Polski nacjonalizm nie oznaczał szowinizmu

Gdy czyta się o Lidze Narodowej, Stronnictwie Demokratyczno-Narodowym, Związku Młodzieży Polskiej „Zet”,ZwiązkuLudowo-Narodowym, Obozie Wielkiej Polski, Stronnictwie Narodowym – każdy kto chce może – i powinien – zrozumieć, jak olbrzymi wpływ na politykę polską – godną tego miana – miały te organizacje i struktury. Formacje te wyrażały ideę polskiego nacjonalizmu w anglosaskim rozumieniu tego pojęcia , które sytuuje go  bynajmniej nie w jednej szufladzie  z szowinizmem.

Znając historię Narodowej Demokracji  czy też po prostu Obozu Narodowego widzimy, jak historyczna rzeczywistość zderza się z tendencyjnymi, często aintelektualnymi stereotypami na temat narodowców.

Na przykład częste było w  historiografii podkreślanie „antyindywidualizmu” myśli narodowej. Zupełnie abstrahowano – i było to ahistoryczne – od bardzo mocno podkreślanego przez endeków chrześcijańskiego rodowodu polskiego nacjonalizmu, a więc tych korzeni, które  w sposób znaczący, jeśli nie kluczowy, zaważyły na jego istocie. Z całą pewnością nie może być to traktowane jako „antyindywidualizm”, lecz najprostsze stwierdzenie faktu: „Nie będziesz wolny bez wolności swojego Narodu, nie będziesz miał warunków do godnej, osobistej samorealizacji bez tych samych warunków dla Narodu, którego częścią jesteś”.

Dmowski: „Miarą jest pożytek polskości”…

Drugim stereotypem używanym przez historyków (na przykład przez Romana Wapińskiego w wydanej przez Ossolineum „Narodowej Demokracji 1893-1939….”), było twierdzenie, że narodowcy traktowali konspirację o masowym charterze jako „zło konieczne, determinowane brakiem swobód politycznych” (tamże, s. 33). Tymczasem program Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego dla zaboru rosyjskiego z roku 1897 stwierdza coś zupełnie innego, ze wszelka działalność polska pod zaborami  powinna być przystosowana do potrzeb i warunków. Zatem tam, gdzie może rozwijać się oficjalnie, powinna być legalna. Tam, gdzie nie może – powinna być nielegalna. I taka była praktyka: w czasie, gdy legalnie wychodziły gazety, tygodniki, periodyki opanowane przez narodowców, gdy poprzez istniejące oficjalnie  instytucje usiłowali oni nieformalnie naciskać na carską Rosję, jednocześnie działały związane z narodowcami konspiracyjne biblioteki ludowe, tajne czytelnie, a także koła samokształceniowe – przecież mocno represjonowane.  Ba, ukazywało się również, założone i redagowane przez Jana Ludwika Popławskiego pismo dla polskich chłopów ze wszystkich trzech zaborów –  „Polak”.

Długi żywot stereotypów

Kolejnym stereotypem są propagandowe zarzuty, iż endecy uważali, na różnych etapach ich historycznej dzielności, iż „cel uświęca środki”. Tymczasem ludzie szeroko rozumianego Obozu Narodowego uznawali, że nacjonalizm bez humanitaryzmu zaprzecza samemu sobie. Tak pisał o tym w 1901 roku  Roman Dmowski: „Dla mnie – miarą jest pożytek polskości. Wszystko, co prowadzi do jej podniesienia, wzbogacenia jej treści, rozszerzenia jej wpływu, jest dobrym, a jedynym hamulcem są moje  instynkty moralne cywilizowanego człowieka, poszanowanie samego siebie i swego narodu, które mi nie pozwalają, w jego nadto imieniu niskich używać środków”. Co więcej, w „Przeglądzie Wszechpolskim” Roman Dmowski stawiał „kropkę nad i”, pisząc: „Kwalifikowanie taktyki politycznej jest uprawnione  jedynie z etycznego punktu widzenia (…) Right orWrong – my country – brzmi hasło polityki angielskiej, wobec wymagań interesu narodowego lekceważącej nawet godziwość lub niegodziwość etyczną stosowanej taktyki. My nie stawiamy tak radykalnie kwestii. Chcemy tylko, żeby nasza polityka narodowa była zupełnie swobodna w stosowaniu odpowiedniej do okoliczności taktyki, a w wyborze środków i sposobów działania nie była krępowana dogmatycznymi wskazaniami ugodowego czy rewolucyjnego doktrynerstwa”.   

Wymieniłem tylko parę, pierwszych z brzegu, stereotypów przez pryzmat których forsowano fałszywe oceny działalności  narodowców. Nawet dziś, w niepodległej Polsce można dostrzec głębokie ślady owych antyendeckich stereotypów w myśleniu ludzi nawet z definicji niechętnych lewicy czy liberałom.

 Warto te stereotypy obalać.

 

*tekst ukazał się na portalu idmn.pl (07.07.2020)


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Elon Musk zdecydował kogo poprze w walce o fotel prezydencki Wiadomości
Elon Musk zdecydował kogo poprze w walce o fotel prezydencki

Miliarder Elon Musk powiedział w piątek, że jeśli Ron DeSantis, który zapewnił sobie drugą kadencję gubernatora Florydy, będzie się ubiegał o prezydenturę w 2024 roku, otrzyma jego poparcie.

PiS zdecydowanym liderem. Zyskują Lewica i Koalicja Obywatelska [SONDAŻ] Wiadomości
PiS zdecydowanym liderem. Zyskują Lewica i Koalicja Obywatelska [SONDAŻ]

Gdyby wybory do polskiego parlamentu odbywały się w najbliższą niedzielę głos na PiS oddałoby 38 proc. badanych - wynika z sondażu pracowni Social Changes dla portalu wPolityce.pl.

Eksperci: Korea Płn. wyraźnie opowiada się po stronie Chin i Rosji; ponownie grozi światu wojną atomową Wiadomości
Eksperci: Korea Płn. wyraźnie opowiada się po stronie Chin i Rosji; ponownie grozi światu wojną atomową

Korea Północna nasiliła w tym roku próby rakietowe i groźby nuklearne. W czasie wojny na Ukrainie i rywalizacji mocarstw Pjongjang wyraźnie opowiada się po stronie Rosji i Chin, a jednocześnie zacieśnia relacje z Moskwą, by równoważyć swoje uzależnienie od Pekinu – oceniają w rozmowie z PAP eksperci.

Tadeusz Płużański: Wiceszef bezpieki na Powązkach Wiadomości
Tadeusz Płużański: Wiceszef bezpieki na Powązkach

Od 1 sierpnia 1948 roku do 30 listopada 1954 roku był wiceministrem Bezpieczeństwa Publicznego. Już wcześniej Konrad Świetlik dał się poznać jako szef Głównego Zarządu Politycznego WP i dowódca Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. 14 grudnia 1945 roku awansowany na generała brygady – był wówczas najmłodszym generałem w „ludowej” armii.

Wiadomości
[Nowy rysunek Krysztopy] "Mentalny zbieracz szparagów"

Ten i inne rysunki znajdziesz w nadchodzącym numerze Tygodnika Solidarność.

Polska nie wpuściła Ławrowa. Niemcy niezadowoleni Wiadomości
Polska nie wpuściła Ławrowa. Niemcy niezadowoleni

W Łodzi w grudniu będzie miało miejsce spotkanie Rady Ministerialnej Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Pojawią się na nim ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich. Polska nie wyraziła jednak zgody na wjazd do kraju szefowi rosyjskiego MSZ Siergieja Ławrowa.

Warszawa-Berlin. Ważna deklaracja Niemiec w sprawie nauki języka polskiego Wiadomości
Warszawa-Berlin. Ważna deklaracja Niemiec w sprawie nauki języka polskiego

Bundestag zatwierdził dodatkowe środki na wsparcie języka polskiego w Niemczech; teraz ważne jest, aby strona polska też opowiadała się za wielojęzycznością, w tym za niedyskryminującym wsparciem języka niemieckiego jako języka mniejszości - podkreślił w piątek ambasador Niemiec w Polsce Thomas Bagger.

Szef Pentagonu rozmawiał z minister obrony Niemiec o pomocy Ukrainie i wzmacnianiu NATO. Jest komunikat Wiadomości
Szef Pentagonu rozmawiał z minister obrony Niemiec o pomocy Ukrainie i wzmacnianiu NATO. Jest komunikat

Minister obrony USA Lloyd Austin rozmawiał w piątek ze swoją niemiecką odpowiedniczką Christine Lambrecht o pomocy dla Ukrainy i wzmocnieniu bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO - przekazał Pentagon.

Rząd przyjął projekt zamrażający ceny gazu Wiadomości
Rząd przyjął projekt zamrażający ceny gazu

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o szczególnej ochronie odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu. Celem ustawy jest zamrożenie cen gazu dla gospodarstw domowych na poziomie z 2022 r. – podał KPRM w piątkowym komunikacie.

To już pewne. Dramat Neymara na mundialu w Katarze Wiadomości
"To już pewne". Dramat Neymara na mundialu w Katarze

To już pewne: kontuzja kostki, której Neymar doznał w meczu z Serbią wyklucza lidera Brazylijczyków z dwóch pozostałych meczów w fazie grupowej mundialu - informuje sport.tvp.pl.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe