„Ukrywał Żyda na parafii”. W serii „Nie tylko Ulmowie” – ks. Edward Tabaczkowski [WIDEO]

We wrześniu 1939 r. Rzesza Niemiecka i Związek Sowiecki dokonały zbrojnej inwazji na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową. W wyniku tej agresji prawie 6 milionów polskich obywateli straciło życie, w tym ok. 3 miliony Polaków żydowskiego pochodzenia. Na okupowanych terenach Polski Niemcy wprowadzili karę śmierci nawet za najmniejszą pomoc Żydom...
Ks. Edward Tabaczkowski  „Ukrywał Żyda na parafii”. W serii „Nie tylko Ulmowie” – ks. Edward Tabaczkowski [WIDEO]
Ks. Edward Tabaczkowski / grafika IPN

Ksiądz Edward Tabaczkowski, był jednym z wielu polskich duchownych katolickich represjonowanych przez Niemców za pomoc udzielaną Żydom na terenie przedwojennego województwa stanisławowskiego w czasie II wojny światowej.

Lokalny społecznik i inicjator dzieł charytatywnych

Urodził się 12 października 1872 r. w Trembowli. Od 1910 r. sprawował funkcję proboszcza parafii św. Anny w Tłumaczu. Był zasłużonym lokalnym społecznikiem i inicjatorem wielu dzieł charytatywnych. Z zachowanych świadectw jednoznacznie wynika, że to jeden z tych księży, którzy w czasie kazań zachęcali swoich parafian do wspierania Żydów. Nie ograniczał się jednak wyłącznie do form pomocy pośredniej. Zaangażował się osobiście.

kościół św. Anny w Tłumaczu, lata 30. XX wieku / Archiwum Ogólnopolskiego Oddziału Tłumaczan

Przede wszystkim wystawiał Żydom fałszywe dokumenty. Metrykę chrztu otrzymali od niego m.in. Leon Harlenstein, Żanetta Knobloch, Berta Opoczyńska oraz Ludwika Czechowicz. Dodatkowo duchowny angażował się w pomoc żywnościową dla tłumackiego getta.

Dzielnica żydowska w Tłumaczu

Dzielnica żydowska funkcjonowała w Tłumaczu od przełomu marca i kwietnia 1942 r. jako getto otwarte, a następnie od maja tegoż roku, jako dzielnica zamknięta. Zlikwidowane zostało przez Niemców w sierpniu lub wrześniu 1942 r. W szczytowym momencie przebywało w nim nie mniej niż 3,5 tys. Żydów. Aby przeżyć, zdani oni byli na pomoc osób znajdujących się po tzw. aryjskiej stronie miasteczka. Na podstawie zachowanego materiału źródłowego nie sposób jednak ustalić skali pomocy żywnościowej, którą świadczył duchowny czy inni Polacy.

Skany niemieckich ogłoszeń o karze śmierci za pomoc Żydom na terenie okupacji niemieckiej w Polsce / IPN


Wiemy natomiast z pewnością, że ks. Tabaczkowski udzielił schronienia na probostwie żydowskiemu studentowi Leonowi Weiserowi. Polski duchowny ochrzcił go i zatrudnił w biurze parafialnym na probostwie w Tłumaczu. 

W opiekę nad Leonem zaangażowana była także niezwykle czynna w życiu parafialnym Maria Kłodnicka. W ciągu dnia ukrywający się student przebywał na probostwie, wieczorami udawał się przeważnie do sąsiedniego gospodarstwa należącego do volksdeutschów Falsingerów. Po pewnym czasie w nieznanych okolicznościach Leon Weiser został przez Niemców aresztowany i stracony w Stanisławowie.

I zjazd absolwentów gimn. z 1925 r. 1935 r. Ks. siedzi trzeci z lewej / Archiwum Ogólnopolskiego Oddziału Tłumaczan

Być może to wydarzenie spowodowało, że proboszcz Edward Tabaczkowski znalazł się w kręgu zainteresowania niemieckiej służby policyjnej – Gestapo. Mimo sugestii ze strony bliskich mu osób nie zdecydował się opuścić parafii, tłumacząc swoją decyzję poczuciem odpowiedzialności za parafian. Wprawdzie na kilka dni przed aresztowaniem poprosił kurię we Lwowie o możliwość opuszczenia parafii w związku z grożącym mu niebezpieczeństwem ze strony Niemców, jednak już następnego dnia odwołał swoją prośbę i potwierdził decyzję pozostania na probostwie.

Aresztowanie i śmierć

Ks. Edward Tabaczkowski został aresztowany przez Gestapo kilka dni po straceniu wspomnianego Leona Weisera, prawdopodobnie 1 października 1942 r. Przyczyną zatrzymania mógł być donos. Jak wynika z relacji świadków, w czasie pobytu w stanisławowskim więzieniu był torturowany. Zmarł w nieznanych okolicznościach najprawdopodobniej 20 października 1942 r.

Śmierć duchownego w niemieckim więzieniu potwierdziła pochodząca z Tłumacza więźniarka Maria Korneluk-Petrus. W trakcie odbywania kary sprzątała pomieszczenia kompleksu więziennego użytkowane przez Gestapo. Jak zeznała w trakcie przesłuchania, jeden z pilnujących ją Ukraińców, gdy dowiedział się, że pochodzi ona z Tłumacza, kazał jej wyjrzeć przez okno na dziedziniec, gdzie dostrzegła i rozpoznała zwłoki ks. Tabaczkowskiego. Takich jak on było w tym regionie znacznie więcej, zarówno świeckich, jak i duchownych. 

***

Historycy szacują, że Polacy w czasie II wojny światowej uratowali kilkadziesiąt tysięcy swoich żydowskich współobywateli. Niemieccy okupanci zabili za tę pomoc około 1000 Polaków.

Ks. Edward Tabaczkowski – 18. odc. filmowego cyklu IPN „Nie tylko Ulmowie” dostępny na kanale IPNtv

ZOBACZ TAKŻE: (link do całej serii) TUTAJ

W narracji wykorzystano między innymi informacje zawarte w:

  • Akta w sprawie udzielania pomocy przez księdza Edwarda Tabaczkowskiego ludności żydowskiej w m. Tłumacz., sygn. IPN BU 392/819
  • Słownik biograficzny duchowieństwa metropolii lwowskiej obrządku łacińskiego ofiar II wojny światowej 1939–1945, red. J. Krętosz, M. Pawłowiczowa, Opole 2007.

 

POLECANE
Killian Mbappe zadebiutuje w Warszawie? Wiadomości
Killian Mbappe zadebiutuje w Warszawie?

Francuski gwiazdor został już oficjalnie zaprezentowany jako nowy piłkarz Realu Madryt. Okazuje się, że debiut gwiazdora w nowym klubie może odbyć się w Warszawie.

Rosyjscy porywacze udający policjantów zatrzymani Wiadomości
Rosyjscy porywacze udający policjantów zatrzymani

Hiszpański wymiar sprawiedliwości zastosował w środę areszt wobec pięciu obywateli Rosji, którzy w przebraniu policji porwali dwóch swoich rodaków w podmadryckiej miejscowości Majadahonda.

Samuel Pereira: Na obcej, krótkiej smyczy tylko u nas
Samuel Pereira: Na obcej, krótkiej smyczy

Jeśli kogoś to, co się dzieje w Polsce zaskakuje, to znaczy, że nie słuchał uważnie Niemców, gdy zapowiadali co się będzie działo w naszym kraju. Krótko po wygraniu wyborów przez „uśmiechniętą” koalicję Klaus Bachmann, niemiecki dziennikarz mieszkający na stałe w Polsce doradzał potencjalnemu nowemu rządowi co ma teraz zrobić. Zrobił to publicznie, na łamach „Berliner Zeitung”, dzięki czemu mogliśmy się z tymi radami zapoznać.

Rząd Tuska szykuje potężne uderzenie w polskie inwestycje na Odrze gorące
Rząd Tuska szykuje potężne uderzenie w polskie inwestycje na Odrze

Według doniesień medialnych Ministerstwo Infrastruktury chce dokonać radykalnych zmian w specustawie odrzańskiej.

Ważny komunikat dla mieszkańców Warszawy z ostatniej chwili
Ważny komunikat dla mieszkańców Warszawy

W najbliższy weekend mieszkańców stolicy czekają utrudnienia. Miasto prowadzi modernizację ulic, tym razem ograniczenia komunikacyjne dotkną ścisłego centrum Warszawy.

Presja coraz większa. Ważny polityk wezwał Bidena do wycofania kandydatury polityka
Presja coraz większa. Ważny polityk wezwał Bidena do wycofania kandydatury

Demokratyczny kongresmen i kandydat na senatora Adam Schiff w środę wezwał prezydenta USA Joe Bidena do wycofania kandydatury w wyborach prezydenckich. Należący do partyjnej elity polityk, uważany dotąd za bliskiego sojusznika Bidena, wyraził wątpliwość, czy ma on szansę wygrać z Trumpem.

Niemiecka organizacja ostrzega: Niemcy realizują na granicy z Polską scenariusz austriacki tylko u nas
Niemiecka organizacja ostrzega: Niemcy realizują na granicy z Polską scenariusz austriacki

Organizacja „Pro Asyl” z siedzibą we Frankfurcie nad Menem już w październiku 2023 przestrzegała Polskę i Czechy przed tym, że Niemcy będą chciały zastosować w tym przypadku scenariusz, który ma miejsce już od 2015 roku w stosunku do Austrii.

Tomasz Szatkowski odpowiada na naszych łamach na atak Tuska: Polska mogła zyskać miejsce w kierownictwie NATO tylko u nas
Tomasz Szatkowski odpowiada na naszych łamach na atak Tuska: Polska mogła zyskać miejsce w kierownictwie NATO

Nie jestem w stanie ciągle tego zrozumieć, jak doszło do takiej sytuacji, w której premier polskiego rządu atakuje funkcjonariusza publicznego, który nawet jeszcze zgodnie z konstytucją ciągle pełni te funkcje - powiedział Tomasz Szatkowski w rozmowie z Tysol.pl.

Nowa posada dla Jacka Krawca Wiadomości
Nowa posada dla Jacka Krawca

Jacek Krawiec został przewodniczącym rady dyrektorów Upstream Norway z Grupy Orlen. Informacje przekazał portal Interia.

Znany adwokat o działaniu prokuratury ws. Romanowskiego: to nie jest działanie zgodne z prawem gorące
Znany adwokat o działaniu prokuratury ws. Romanowskiego: to nie jest działanie zgodne z prawem

Immunitet, tak jak zresztą tortury to są takie kamienie milowe w prawie międzynarodowym, których się po prostu nie narusza, a Bodnar z Kornelukiem to zrobili, a Tusk to akceptuje - mówi adwokat dr Michał Skwarzyński w rozmowie z Tysol.pl.

REKLAMA

„Ukrywał Żyda na parafii”. W serii „Nie tylko Ulmowie” – ks. Edward Tabaczkowski [WIDEO]

We wrześniu 1939 r. Rzesza Niemiecka i Związek Sowiecki dokonały zbrojnej inwazji na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową. W wyniku tej agresji prawie 6 milionów polskich obywateli straciło życie, w tym ok. 3 miliony Polaków żydowskiego pochodzenia. Na okupowanych terenach Polski Niemcy wprowadzili karę śmierci nawet za najmniejszą pomoc Żydom...
Ks. Edward Tabaczkowski  „Ukrywał Żyda na parafii”. W serii „Nie tylko Ulmowie” – ks. Edward Tabaczkowski [WIDEO]
Ks. Edward Tabaczkowski / grafika IPN

Ksiądz Edward Tabaczkowski, był jednym z wielu polskich duchownych katolickich represjonowanych przez Niemców za pomoc udzielaną Żydom na terenie przedwojennego województwa stanisławowskiego w czasie II wojny światowej.

Lokalny społecznik i inicjator dzieł charytatywnych

Urodził się 12 października 1872 r. w Trembowli. Od 1910 r. sprawował funkcję proboszcza parafii św. Anny w Tłumaczu. Był zasłużonym lokalnym społecznikiem i inicjatorem wielu dzieł charytatywnych. Z zachowanych świadectw jednoznacznie wynika, że to jeden z tych księży, którzy w czasie kazań zachęcali swoich parafian do wspierania Żydów. Nie ograniczał się jednak wyłącznie do form pomocy pośredniej. Zaangażował się osobiście.

kościół św. Anny w Tłumaczu, lata 30. XX wieku / Archiwum Ogólnopolskiego Oddziału Tłumaczan

Przede wszystkim wystawiał Żydom fałszywe dokumenty. Metrykę chrztu otrzymali od niego m.in. Leon Harlenstein, Żanetta Knobloch, Berta Opoczyńska oraz Ludwika Czechowicz. Dodatkowo duchowny angażował się w pomoc żywnościową dla tłumackiego getta.

Dzielnica żydowska w Tłumaczu

Dzielnica żydowska funkcjonowała w Tłumaczu od przełomu marca i kwietnia 1942 r. jako getto otwarte, a następnie od maja tegoż roku, jako dzielnica zamknięta. Zlikwidowane zostało przez Niemców w sierpniu lub wrześniu 1942 r. W szczytowym momencie przebywało w nim nie mniej niż 3,5 tys. Żydów. Aby przeżyć, zdani oni byli na pomoc osób znajdujących się po tzw. aryjskiej stronie miasteczka. Na podstawie zachowanego materiału źródłowego nie sposób jednak ustalić skali pomocy żywnościowej, którą świadczył duchowny czy inni Polacy.

Skany niemieckich ogłoszeń o karze śmierci za pomoc Żydom na terenie okupacji niemieckiej w Polsce / IPN


Wiemy natomiast z pewnością, że ks. Tabaczkowski udzielił schronienia na probostwie żydowskiemu studentowi Leonowi Weiserowi. Polski duchowny ochrzcił go i zatrudnił w biurze parafialnym na probostwie w Tłumaczu. 

W opiekę nad Leonem zaangażowana była także niezwykle czynna w życiu parafialnym Maria Kłodnicka. W ciągu dnia ukrywający się student przebywał na probostwie, wieczorami udawał się przeważnie do sąsiedniego gospodarstwa należącego do volksdeutschów Falsingerów. Po pewnym czasie w nieznanych okolicznościach Leon Weiser został przez Niemców aresztowany i stracony w Stanisławowie.

I zjazd absolwentów gimn. z 1925 r. 1935 r. Ks. siedzi trzeci z lewej / Archiwum Ogólnopolskiego Oddziału Tłumaczan

Być może to wydarzenie spowodowało, że proboszcz Edward Tabaczkowski znalazł się w kręgu zainteresowania niemieckiej służby policyjnej – Gestapo. Mimo sugestii ze strony bliskich mu osób nie zdecydował się opuścić parafii, tłumacząc swoją decyzję poczuciem odpowiedzialności za parafian. Wprawdzie na kilka dni przed aresztowaniem poprosił kurię we Lwowie o możliwość opuszczenia parafii w związku z grożącym mu niebezpieczeństwem ze strony Niemców, jednak już następnego dnia odwołał swoją prośbę i potwierdził decyzję pozostania na probostwie.

Aresztowanie i śmierć

Ks. Edward Tabaczkowski został aresztowany przez Gestapo kilka dni po straceniu wspomnianego Leona Weisera, prawdopodobnie 1 października 1942 r. Przyczyną zatrzymania mógł być donos. Jak wynika z relacji świadków, w czasie pobytu w stanisławowskim więzieniu był torturowany. Zmarł w nieznanych okolicznościach najprawdopodobniej 20 października 1942 r.

Śmierć duchownego w niemieckim więzieniu potwierdziła pochodząca z Tłumacza więźniarka Maria Korneluk-Petrus. W trakcie odbywania kary sprzątała pomieszczenia kompleksu więziennego użytkowane przez Gestapo. Jak zeznała w trakcie przesłuchania, jeden z pilnujących ją Ukraińców, gdy dowiedział się, że pochodzi ona z Tłumacza, kazał jej wyjrzeć przez okno na dziedziniec, gdzie dostrzegła i rozpoznała zwłoki ks. Tabaczkowskiego. Takich jak on było w tym regionie znacznie więcej, zarówno świeckich, jak i duchownych. 

***

Historycy szacują, że Polacy w czasie II wojny światowej uratowali kilkadziesiąt tysięcy swoich żydowskich współobywateli. Niemieccy okupanci zabili za tę pomoc około 1000 Polaków.

Ks. Edward Tabaczkowski – 18. odc. filmowego cyklu IPN „Nie tylko Ulmowie” dostępny na kanale IPNtv

ZOBACZ TAKŻE: (link do całej serii) TUTAJ

W narracji wykorzystano między innymi informacje zawarte w:

  • Akta w sprawie udzielania pomocy przez księdza Edwarda Tabaczkowskiego ludności żydowskiej w m. Tłumacz., sygn. IPN BU 392/819
  • Słownik biograficzny duchowieństwa metropolii lwowskiej obrządku łacińskiego ofiar II wojny światowej 1939–1945, red. J. Krętosz, M. Pawłowiczowa, Opole 2007.


 

Polecane
Emerytury
Stażowe