Prof. Boštjan M. Turk: Słowenia - najmniej demokratyczny kraj w UE

Niewiele krajów na świecie - i żaden w Unii Europejskiej - dokonało tak radykalnego przejścia od demokracji do półdyktatury, jak Słowenia w ciągu siedmiu miesięcy.
Lublana. Stare miasto Prof. Boštjan M. Turk: Słowenia - najmniej demokratyczny kraj w UE
Lublana. Stare miasto / Pixabay.com

Pod rządami Janeza Janšy Słowenia była stabilnym i szanowanym na arenie międzynarodowej krajem. Pod tym względem wizyta trzech premierów Polski, Czech i Słowenii w Kijowie 15 marca była niezapomnianym wydarzeniem. Był to sygnał od całej UE, że jest świadoma powagi sytuacji. Ponadto, że cały stary kontynent solidaryzował się z Ukrainą, co miałby zademonstrować poprzez udzielenie pomocy wojskowej i politycznej. 

 

Brak lustracji

Jednak rząd Janšy przez cały okres swojego istnienia (od marca 2020 roku) musiał walczyć z monopolami byłej partii komunistycznej. Słowenia jest jedynym krajem byłego bloku wschodniego, który nie poddał się lustracji, aby uniemożliwić byłym członkom nomenklatury odzyskanie władzy po 1990 roku. W tym sensie to, co dzieje się w Słowenii, jest lekcją tego, co się dzieje, gdy nie zrywa się z systemem totalitarnym i jego sprawcami. Ponieważ Słowenia jest stosunkowo mała i mało znacząca, Europa nie zwracała na nią uwagi podczas procesu akcesyjnego (1996-2004). Dawni posiadacze władzy w partii dobrowolnie przekształcili się w nową warstwę postępowych urzędników europejskich, rekrutujących się z nowych krajów członkowskich. Przede wszystkim jednak posiadacze władzy trzymali media. Dziś obywatel Słowenii nie może uzyskać obiektywnego obrazu wydarzeń politycznych w kraju, ponieważ ponad 90% mediów znajduje się pod pośrednią kontrolą dawnej nomenklatury. Media promują głównie Partię Lewicy, która w całości odwołuje się do postulatów marksizmu-leninizmu. Ponieważ jest najbardziej aktywnym członkiem obecnego rządu, Słowenia jest po raz kolejny jedynym krajem w UE, w którym coś takiego się dzieje. Rząd ten zastąpił rząd Janeza Janšy i objął władzę w maju 2022 roku.

 

Brak doświadczenia

Ale ideologiczna surowość, która wcześniej była jeszcze bardziej ukryta, ujawniła się w całej okazałości po ataku Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Prorosyjska atmosfera w kraju jest pielęgnowana przez media. Ich wpływ był szczególnie widoczny podczas drugiej tury wyborów prezydenckich 13 listopada 2022 roku, kiedy to Słowenia wybrała pierwszą w swojej historii kobietę-prezydenta. Była to Natasa Pirc Musar, którą jednogłośnie poparły siły lewicowe. Znaczna część tego wsparcia pochodziła od obecnego rządu, kierowanego przez Roberta Goloba. Pokonała kandydata partii opozycyjnej, Anze Logara, mimo że według obiektywnych kryteriów był on bardziej odpowiednim kandydatem na stanowisko pierwszego człowieka w kraju. Logar był ministrem spraw zagranicznych w rządzie Janeza Janšy (2020-2022) i jako taki odegrał kluczową rolę w słoweńskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej (1 lipca 2021 - 31 grudnia 2021). Był też bardzo aktywny w interwencjach przeciwko wojnie na Ukrainie.

Natasa Pirc Musar nie ma doświadczenia na arenie międzynarodowej, które byłoby niezbędne w dzisiejszym wielobiegunowym świecie. Ponadto ma wiele hipotek, które w innym środowisku niż słoweńska przestrzeń polityczna najprawdopodobniej uniemożliwiłyby jej wybór. Jej mąż, Ales Musar, wzbogacił się podczas prywatyzacji Słowenii (w latach 90'). Miał czerpać zyski z działalności w rajach podatkowych. Stał się milionerem dzięki wysysaniu pieniędzy z funduszy prywatyzacyjnych w Czarnogórze oraz Bośni i Hercegowinie. Wiele z tych transakcji słusznie uważa się za kontrowersyjne. Podczas kampanii obecna prezydent twierdziła, że nie ma wiedzy o tych transakcjach, co choć teoretycznie możliwe, nie jest prawdopodobne. 

 

Trzech milionerów

Słowenia jest też jedynym krajem UE, w którym na kluczowych stanowiskach jest trzech milionerów. Jest premier Robert Golob, jest burmistrz stolicy, Lublany, Zoran Janković i jest obecna prezydent. Wszyscy oni wzbogacili się w czasie transformacji, zdobywając pieniądze w sposób , który uznaje się za kontrowersyjny Można słusznie mówić o słoweńskich oligarchach i dużym podobieństwie między modelem słoweńskim i rosyjskim. To jest powód rusofilstwa słoweńskiej klasy rządzącej. Najsłynniejszym budynkiem w tej chwili jest dom - daca - nowego prezydenta. Jej zdjęcia są wszędzie (źródło: https://www.ruska-daca.si/).

Dzięki wyborowi Natasy Pirc Musar, Słowenia ma prezydenta, której firmy nadal będą robić interesy z państwem. Jest to wyjątkowy przypadek w Europie. Ale nie jest to jedyne zjawisko, które istnieje tylko w Słowenii i nie można go znaleźć gdzie indziej. Od 1990 roku na dziewięciu sesjach Zgromadzenia Narodowego wybrano dziesięć rządów, z których tylko jeden był centroprawicowy (2004-2008). Janez Janša utworzył w tym okresie dwa kolejne rządy techniczne, z których jeden trwał tylko rok, a drugi dwa (2013, 2020-2022). Opcja prawicowa nigdy nie miała prezydenta Republiki, a wraz z wyborem Natasy Pirc Musar, Słowenia stała się krajem z monopolem jednej opcji politycznej. Jeszcze bardziej problematyczne jest to, że opcja ta ideologicznie wywodzi się z czasów Jugosławii, czyli z okresu przed powstaniem Republiki Słowenii. Oficjalny dyskurs władz i mediów jest prorosyjski i zawiera elementy afirmacji poprzedniego antydemokratycznego systemu. 

 

Lewicowa kontrola

Tymczasowa lewica kontroluje obecnie wszystkie kluczowe stanowiska w państwie: ma większość w parlamencie, a jej przedstawiciele kontrolują także sądownictwo, gospodarkę, finanse i bankowość. Mają kontrolę nad mediami i innymi podsystemami społeczeństwa. W 2022 roku Słowenia jest najmniej demokratycznym i najmniej liberalnym krajem w Europie. Dodajmy do tego fakt, że premier Republiki Słowenii powołuje policję internetową do ścigania internetowej mowy nienawiści, a obraz jest kompletny. W Słowenii mowa nienawiści jest tolerowana, a nawet publicznie popierana, jeśli dotyczy członków opozycji politycznej, chrześcijan lub podobnych mniejszości.  Nic nie jest sankcjonowane, a nawet bezpośrednie groźby śmierci wobec najważniejszych postaci opozycji i ich rodzin nie są ścigane. Napisanie artykułu, który masz przed sobą, jest aktem, pełnym ryzyka. Do tej pory dwukrotnie byłem ofiarą komunistycznych sądów. Dwukrotnie naruszono moje prawo do wolności słowa. Obie sprawy są przedmiotem procedowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Jedna została już pozytywnie rozstrzygnięta, druga jest jeszcze w toku. Musiałem jednak zapłacić 40 tys. euro odszkodowania finansowego. Wszystko z powodu siedmiu zdań, które były prawdziwe. Taki jest stan wymiaru sprawiedliwości, który nie został zreformowany. 

Całkowity monopol polityczny na różnych poziomach, inaczej niż gdzie indziej w UE, ma szkodliwe konsekwencje. Zasada, że warunkiem awansu jest lojalność wobec jednej opcji politycznej, nieuchronnie prowadzi do selekcji negatywnej. Dobre jabłka się wyrzuca, a złe zatrzymuje w koszu. Rząd stoi więc w obliczu głębokiego kryzysu, który przejawia się we wszystkich dziedzinach, od polityki wewnętrznej po zagraniczną, a zwłaszcza w gospodarce. 

 

Bezrobocie, inflacja, imigracja

W Słowenii gwałtownie wzrasta bezrobocie, inflacja pnie się w górę i osiągnęła ponad 10%. Granica zewnętrzna, która jest jednocześnie granicą UE w strefie Schengen, ustępuje.  Główna gazeta kraju, Delo, na pierwszej stronie ostrzega przed niekontrolowaną liczbą migrantów z Azji i Afryki. Bez przeszkód przekraczają południową granicę kraju. Koszt paliwa systematycznie rośnie. Słoweński prąd jest o 35 procent droższy niż w Niemczech, podczas gdy płace w Słowenii są trzykrotnie niższe. Ceny w sklepach rosną niemal co tydzień. 

 

Polityka międzynarodowa

Jeszcze większą dekadencję można zaobserwować w polityce zagranicznej, reprezentowanej przez minister spraw zagranicznych Tanję Fajon. Jeśli Słowenia była ważnym graczem w polityce europejskiej za poprzedniego rządu Jansy, to teraz pogrążyła się w anonimowości. Jansa był jedynym premierem UE z doświadczeniem wojennym. W 1991 roku jako minister obrony pokonał komunistyczną armię federalną Milosevica w wojnie o Słowenię. Tanja Fajon jest niewidoczna na europejskiej scenie. Aby to zrekompensować, pozwala sobie na podróże na inne kontynenty (np. do Urugwaju): łączy te misje z działalnością turystyczną, którą publikuje w mediach społecznościowych. 

Ten, który sprawował największą władzę przed zmianą w 1990 roku, nadal stoi za wszystkim w Słowenii. Jest nim Milan Kučan, były prezydent Republiki Słowenii, który podobnie jak Slobodan Milošević był ostatnim sekretarzem generalnym Komitetu Centralnego Związku Komunistów Słowenii. Był szefem kampanii wyborczej obecnej prezydent. Zamierza włączyć go do swojego zespołu, gdyż określiła go jako "mądrego człowieka, który będzie jej doradzał". Jednak to Milan Kučan jest najbardziej znany ze swojego "non-paper" na temat losu Bośni i Hercegowiny, wybuchowego dokumentu z 2010 roku, w którym lekceważąco odniósł się do sytuacji w Bośni. Jego zdaniem sytuacja była nie do utrzymania i bez radykalnej zmiany doprowadzi do zagrożenia pokoju w całym regionie: "Status quo zagraża pokojowi i stabilności kraju, a także stabilności Bałkanów Południowo-Wschodnich. Pojawia się również pytanie o trwałość istnienia Bośni i Hercegowiny. Problem jest implikowany w słowie "zmiana". Czy oznaczało to rozbiórkę kraju? Zawieszenie porozumienia z Dayton, które oznaczało koniec wojny (1995)?  Niektórzy tak myśleli. Niemniej jednak był to rok 2010, ale do tej pory nie wydarzyło się nic fatalnego (2022). Wręcz przeciwnie, istnienie Bośni i Hercegowiny ma większy sens niż dotychczas, zwłaszcza biorąc pod uwagę poparcie Putina dla Republiki Serbskiej i jej lidera Milorada Dodika, którego celem jest powolna dekonstrukcja kraju. Wszystko to działo się w kontekście wojny na Ukrainie. Jednak rozpad Bośni może doprowadzić do eskalacji przemocy w regionie, ale także szerzej. Nie zapominajmy, że XX wiek rozpoczął się w Sarajewie, od zamachu na następcę tronu Franciszka Ferdynanda, który doprowadził do I wojny światowej. 

Słowenia odzyskała więc znaczenie, tym razem w negatywny sposób. To cała Europa (Bruksela) powinna patrzeć na to, co się dzieje w jednym z jej członków. Jeśli ten artykuł zachęcił kogokolwiek do krytycznego myślenia o spuściźnie komunizmu, to osiągnął swój cel. 


Bostjan Marko Turk,
Profesor na Uniwersytecie w Lublanie,
Członek Europejskiej Akademii Nauk i Sztuk
 


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Sytuacja jest napięta. Łukaszenka uderza w Polaków Wiadomości
"Sytuacja jest napięta". Łukaszenka uderza w Polaków

Ze strony białoruskiego reżimu dochodzi do coraz większych represji wobec Polaków. O szczegółach informuje wiceprezes Związku Polaków na Białorusi Marek Zaniewski, który rozmawiał z portalem Interia. "To była akcja na szeroką skalę" - komentuje. 

Urzędnik warszawskiego ratusza zatrzymany przez CBA Wiadomości
Urzędnik warszawskiego ratusza zatrzymany przez CBA

Michał D., szef Biura Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego stołecznego ratusza, został zatrzymany w środę przez CBA na polecenie Prokuratury Regionalnej w Szczecinie.

Komisja PE wykreśliła stwierdzenie, że „Polska ponosi największy ciężar pomocy Ukraińcom” Wiadomości
Komisja PE wykreśliła stwierdzenie, że „Polska ponosi największy ciężar pomocy Ukraińcom”

Jacek Saryusz-Wolski poinformował o nietypowej sytuacji, do jakiej doszło w Parlamencie Europejskim. W czasie dzisiejszych obrad Komisji Zagranicznej miało miejsce coś zdumiewającego. Chodzi o pomoc naszego kraju dla Ukrainy.

Sąd nakazał TVN24 sprostowanie nieprawdziwych informacji o Funduszu Sprawiedliwości Wiadomości
Sąd nakazał TVN24 sprostowanie nieprawdziwych informacji o Funduszu Sprawiedliwości

Jest prawomocny wyrok sądu. Za jego sprawą redaktor naczelny TVN24 musi opublikować sprostowanie nieprawdziwych informacji w kwestii sposobu dysponowania środkami z Funduszu Sprawiedliwości.

Miedwiediew nie przebiera w słowach: NATO stanie się celem naszych sił zbrojnych Wiadomości
Miedwiediew nie przebiera w słowach: NATO stanie się celem naszych sił zbrojnych

Były prezydent i premier Federacji Rosyjskiej Dmitrij Miedwiediew nie szczędził słów krytyki pod adresem Sojuszu. Ocenił, że „cywilizowany świat go nie potrzebuje”.

Awaria wodociągowa w Warszawie. Zapadła się jezdnia Wiadomości
Awaria wodociągowa w Warszawie. Zapadła się jezdnia

W wyniku nocnej awarii wodociągowej doszło do podmycia jezdni na placu Hallera. W zapadlisko wpadły dwa samochody. Kierowca pierwszego nie zauważył dziury w kałuży. Prowadzący drugie auto myślał, że zdoła przejechać.

Czesław Michniewicz zdradził, czego zabronił piłkarzom przed meczem z Argentyną. „Trudno się odpowiednio przygotować” Wiadomości
Czesław Michniewicz zdradził, czego zabronił piłkarzom przed meczem z Argentyną. „Trudno się odpowiednio przygotować”

Już niedługo obejrzymy mecz Polska – Argentyna. Emocje narastają nie tylko wśród kibiców, ale także piłkarzy, którzy z niecierpliwością wyczekują godz. 22:00 czasu miejscowego (w Polsce godz. 20:00). – Trudno się odpowiednio przygotować – stwierdza trener Biało-Czerwonych.

Wybuch w ambasadzie Ukrainy w Madrycie. Poszkodowana jedna osoba Wiadomości
Wybuch w ambasadzie Ukrainy w Madrycie. Poszkodowana jedna osoba

Jeden z pracowników ambasady Ukrainy w Madrycie odniósł obrażenia w efekcie wybuchu, do którego doszło w środę przed południem.

Podejrzane zachowanie Putina. Uwagę zwraca jego stopa [WIDEO] Wiadomości
Podejrzane zachowanie Putina. Uwagę zwraca jego stopa [WIDEO]

Od wielu miesięcy w mediach nie brakuje doniesień o pogarszającym się stanie zdrowia Władimira Putina. Według informacji, do których mieli dotrzeć dziennikarze "The Sun" rosyjski przywódca jest poważnie chory. W grę wchodzi nawet rak trzustki i prostaty, a także choroba Parkinsona.

10 mld m3 gazu rocznie. Gazociąg Baltic Pipe osiągnął pełną przepustowość Wiadomości
10 mld m3 gazu rocznie. Gazociąg Baltic Pipe osiągnął pełną przepustowość

30 listopada br. gazociąg podmorski uzyskał docelową moc przesyłową w kierunku Polski, czyli 10 mld m3 rocznie. Energinet, duński operator systemu przesyłowego zakończył proces podłączenia tłoczni w Zealand do infrastruktury Baltic Pipe.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe