Co musisz wiedzieć?

• Komisja Europejska proponuje projekt nowego wieloletniego budżetu 2028–2034, w którym uzależnia wypłaty środków europejskich od posłuszeństwa krajów członkowskich
• W tę tendencję wpisuje się również nowy, proponowany kształt tzw. "zasobów własnych", czyli nowych podatków, które mają być nakładane przez Komisję Europejską
• W Parlamencie Europejskim rośnie sprzeciw wobec planów UE
• Doradca Prezydenta RP Karola Nawrockiego Jacek Saryusz-Wolski uważa, że Polska powinna zawetować 7-letni budżet UE

Nowy model budżetu UE – centralizacja zamiast wspólnoty

W zamyśle Komisji Europejskiej wieloletni budżet UE miałby się stać centralizacyjnym narzędziem władztwa Komisji nad państwami członkowskimi, pozbawionym legitymacji demokratycznej instrumentem sterowania ich polityką. W ten sposób pozatraktatowo zmieniając ustrój UE i budując unijne państwo, w miejsce wspólnoty suwerennych państw.

Zmiana uderza w trzy umocowane traktatowo fundamentalne polityki unijne:

• rolną
• spójności
• jednolitego rynku

Po to by utworzyć przestrzeń budżetową dla nowych wydatków pozbawionych umocowania traktatowego.

List EKR

Grupa Europejskich Konserwatystów i Reformatorów (EKR) w Parlamencie Europejskim wysłała 30 października 2025 list do Przewodniczącej Komisji Europejskiej, Ursuli von der Leyen, w sprawie 7-letniego budżetu UE - tzw. Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) na lata 2028-2034.

Krytyka nowej struktury budżetu w postaci Krajowych Planów Partnerstwa - (KPP) - przez grupę EKR jest częściowo zbieżna z krytyką zgłoszoną przez grupy głównego nurtu.

Dotyczy mianowicie:

• podziału budżetu UE na 27 oddzielnych KPP - kopert krajowych, na wzór KPO z funduszu odbudowy pokowidowej
• połączenia funduszy spójności i funduszy Wspólnej Polityki Rolnej w ramach krajowych kopert oraz zmniejszenie wielkości tych funduszy o ok. 30%

Ponadto  EKR sprzeciwia się rozszerzeniu uogólnionej na wszystkie fundusze WRF tzw. "zasady warunkowości", tzn. uzależnienia unijnych wypłat dla Państw Członkowskich od:

• realizacji tzw. "reform", na wzór tzw. kamieni milowych, jak w KPO ("pieniądze za reformy")
• spełniania arbitralnych i pozatraktatowych kryteriów tzw. "praworządności" ("pieniądze za praworządność")

EKR odwołuje się do traktatów

EKR  wzywa Komisję Europejską do zachowania, poprzez oddzielne koperty i szczegółowe przepisy prawne, autonomii i jednolitości unijnego finansowania: rolnictwa, polityki spójności/ regionalnej, rybołówstwa i spraw morskich, polityki społecznej i bezpieczeństwa wewnętrznego. Jest to kwestia zagwarantowania przejrzystości i przewidywalności tych polityk. Utrzymując je jako oddzielne instrumenty, celem jest nie tylko ułatwienie kontroli parlamentarnej, ale także zapewnienie niezbędnej przewidywalności dla beneficjentów oraz przejrzystości dla podatników.

W szczególności EKR ubolewa nad zmniejszeniem budżetu rolnego - WPR (Wspólna Polityka Rolna), w porównaniu z latami 2021-2027, co oznaczałoby spadek udziału WPR w budżecie UE z 30% do 14%. EKR odwołuje się do Traktatów UE, "które przypisują rolnictwu kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego, stabilności rynku i źródeł utrzymania na obszarach wiejskich". WPR jest "filarem założycielskim integracji europejskiej".

• Pilny komunikat IMGW. Zagrożenie dla kilku województw
• JSW na krawędzi. Pracownicy trzymają się za kieszenie
• "Kategorycznie sprzeciwiamy się jakimkolwiek próbom łączenia". Solidarność w ZG Sobieski alarmuje
• Komunikat ZUS dla emerytów
• ING Bank Śląski wydał komunikat
• Wyłączenia prądu na Śląsku. Ważny komunikat
• Komunikat dla mieszkańców woj. świętokrzyskiego
• Sprawa sprzedaży działki pod infrastrukturę CPK. Jest oświadczenie Roberta Telusa
• Sieć sklepów Biedronka wydała ważny komunikat dla klientów
• Polska będzie spłacać ukraińskie odsetki do 2068 roku? Poseł Płaczek ujawnia odpowiedź z MF
• PKO BP wydał komunikat
• Celebryta Piotr Zelt kontra Straż Graniczna i Żołnierze Wyklęci
• Trump grozi Nigerii militarną interwencją. Powodem jest mordowanie chrześcijan

Polityka spójności

Z kolei włączenie funduszy polityki spójności (regionalnej) do KPP zagraża realizacji traktatowej zasady pomocniczości. EKR wzywa do zagwarantowania roli władz regionalnych w architekturze prawno-budżetowej UE.

Skutkiem nowej formuły budżetowej, połączenia funduszy rolnych i spójności w kopertach krajowych KPP oraz tym samym odejścia od jednolitych w skali UE zasad finansowania rolnictwa oraz rozwoju regionalnego, byłoby zróżnicowanie poziomów i zasad wsparcia podmiotów gospodarczych w różnych Państwach Członkowskich. Naruszyłoby to w sposób nieunikniony traktatową zasadę równych warunków konkurencji na jednolitym rynku UE, na niekorzyść uboższych państw UE. 

Niebezpieczny projekt unijnego budżetu

KE chce obwarować i uwarunkować wypłatę państwom członkowskim funduszy unijnych w nowym 7-letnim budżecie UE - WRF - Wieloletnich Ramach Finansowych- przestrzeganiem tzw. praworządności. Swą propozycję dotyczącą WRF Komisja Europejska opublikowała w lipcu i oczekuje teraz od Parlamentu Europejskiego i Rady, (gdzie będzie w tej sprawie obowiązywał jednomyślny tryb podejmowania decyzji), przyjęcia zarówno samych WRF jak i przepisów dotyczących tzw. praworządności.

Rozporządzenie w sprawie warunkowości z obecnych WRF miałoby zostać przeniesione do nowych WRF i nadal obowiązywać, ale w zmienionej formule. Jego generalizacja oznacza że jego stosowanie miałoby być rozszerzone na wszystkie fundusze UE i arbitralnie stosowane w związku dowolnie określanymi przez KE naruszeniami tzw. praworządności.

• Komisja chce wzmocnić swe władztwo nad państwami członkowskimi, pozatraktatowo zmieniając i centralizując ustrój UE w kierunku budowy unijnego państwa w miejsce wspólnoty suwerennych państw, dodając do wspólnego długu i unijnych podatków, instrument warunkowego zarządzania budżetem UE.
• Chce wymuszać na państwach członkowskich dyktowane przez siebie tzw. reformy, wg własnego uznania i ideologicznego zamysłu, niezależnie od demokratycznych wyborów obywateli państwa członkowskiego, gwałcąc je i samą demokrację, jeśli uzna to za stosowne.
• Chce do tego celu używać szantażu państw członkowskich sankcjami, za domniemane naruszenia tzw. praworządności, jak to wypraktykowała z powodzeniem na przykładzie niesławnego KPO.

Kluczowym elementem tego planu jest całkowita i rewolucyjna przebudowa struktury unijnych funduszy, przez wprowadzenie nowych krajowych oraz regionalnych planów partnerstwa (KPP), wzorowanych na KPO.

Mechanizmem ma zawiadywać zwolennik Waldemara Żurka

KE planuje radykalnie przebudować dwie największe unijne polityki: wspólną politykę rolną (WPR) i politykę regionalną/spójności. Około 540 dotychczasowych programów zostałoby zredukowane do 27 tak zwanych Narodowych i Regionalnych Planów Partnerstwa. Wypłata około 800 mld euro środków byłaby teraz uzależniona od zaakceptowanych przez Unię reform krajowych.

Ma być w nich uwzględniony wymóg przestrzegania zasad tzw. praworządności, ale także Karty Praw Podstawowych. Byłby to teraz element wszystkich tych planów. Zatem warunkiem uzyskania dostępu do funduszy UE byłoby przestrzeganie Karty i zasad praworządności. W przypadku naruszeń KE będzie miała instrument, który pozwoli jej wstrzymać płatności w całości lub w części, a ostatecznie również relokować fundusze.

Warunkowość zamiast solidarności

Ten przebiegły i zgubny plan przewiduje że, ponieważ środki unijne będą ściśle powiązane z polskimi środkami budżetowymi w oparciu o zasadę dodatkowości, to unijny, relatywnie mały, budżetowy ogon będzie machał dużym krajowym budżetowym psem, a pośrednio polityką państwa członkowskiego. Inaczej mówiąc państwa członkowskie miałyby być trzymane na krótkiej unijnej budżetowej smyczy.

Mechanizmem warunkowości i tzw. "praworządności" będzie zawiadywał następca komisarza Reyndersa, komisarz McGrath, irlandzki liberał, komisarz ds. demokracji, sprawiedliwości i praworządności, który już współpracuje i wielkie nadzieje pokłada w ministrze Żurku.

"Zasoby własne UE"

Nowe unijne podatki, zmieniające pozatraktatowo i centralizacyjnie ustrój UE, uszczuplające dochody państw członkowskich, będą negocjowane na forum unijnej rady ministrów finansów. Nowy pakiet tzw. zasobów własnych czyli unijnych podatków mających zasilać budżet UE, dołączony do wniosku KE dotyczącego wieloletnich ram finansowych na lata 2028-2034, wchodzi pod obrady unijnych ministrów finansów.

Obejmuje on 5 nowych podatków opartych na:

• unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (ETS);
• granicznym mechanizmie dostosowawczym czyli podatkiem granicznym od  śladu węglowego/ emisji dwutlenku węgla (CBAM);
• podatku od nieodebranych odpadów elektronicznych (OEEO);
• podatku akcyzowym od tytoniu (największym unijnym producentem wyrobów tytoniowych jest Polska - przyp. red.);
• rocznym podatku od firm o rocznym obrocie co najmniej 100 milionów euro (CORE).

Te 5 dodatkowych podatków - tzw. "zasobów własnych" - dałoby dodatkowy przychód do budżetu UE w wysokości 44 miliardów euro rocznie, podnosząc łączną kwotę zasobów własnych do wysokości 65 miliardów euro rocznie.

"Zasoby własne" uderzają w interesy państw członkowskich

• Unijne podatki uszczuplają bazę podatkową państw członkowskich, tworząc fałszywe wrażenie/ złudzenie, że państwa te nie świadczą w ten sposób na rzecz  budżetu UE, tylko dlatego że nie idzie to via składka członkowska.
• Unijne podatki osłabiają wpływ państw członkowskich na unijną politykę oraz uniezależniają KE od decyzji państw członkowskich. To jest główny powód, poza finansowym, tak silnej presji na ich ustanowienie.
• Unijne podatki, tak samo jak wspólny dług który mają pomóc spłacić,  zmieniają ustrój UE w kierunku dalszej centralizacji władzy i budowy unijnego państwa w miejsce wspólnoty suwerennych państw. Dzieje się to bez demokratycznego przyzwolenia i podstawy w Traktatach UE.

Rząd Tuska ma wybiórczy stosunek do unijnych podatków, nie bierze pod uwagę ich ustrojowego znaczenia, jednych nie popiera, jak np. nr ETS, inne popiera, jak np. CORE.

Czy Polska powinna użyć weta?

Rozszerzony mechanizm nowego 7-letniego budżetu UE - Wieloletnich Ram Finansowych (WRF), w postaci znanej nam zabójczej zasady "pieniądze za praworządność", to tak naprawdę "pieniądze za posłuszeństwo/ ubezwłasnowolnienie", co równa się "pieniądze za suwerenność", czyli "pieniądze za państwowość Polski".

Ten projekt zasługuje na bezwzględne weto Polski, czego rząd Tuska oczywiście nie zrobi, jeśli nie wkroczy Prezydent RP Karol Nawrocki. Tym razem Polska, nauczona doświadczeniem poprzednich lat, powinna użyć weta wobec całego 7-letniego budżetu UE, którego część składową stanowi rozszerzony teraz mechanizm tzw. "praworządności".

[Tytuł, lead, sekcje "Co musisz wiedzieć", "Co to oznacza dla Polski i UE?", FAQ, śródtytuły i wyróżnienia od Redakcji]

Co to oznacza dla Polski i UE?

Jeśli projekt Komisji Europejskiej zostanie przyjęty w obecnym kształcie, Polska i inne kraje członkowskie mogą utracić część swojej realnej suwerenności budżetowej. Powiązanie wypłat unijnych środków z uznaniową oceną „praworządności” oznacza, że decyzje polityczne w Warszawie, Budapeszcie czy Rzymie mogą być w praktyce blokowane przez urzędników w Brukseli. Dla polskich rolników i samorządów byłby to również cios finansowy — środki z polityki rolnej i spójności mogłyby zostać znacząco ograniczone. Z drugiej strony, rosnący sprzeciw w Parlamencie Europejskim pokazuje, że nie wszystkie państwa są gotowe zaakceptować dalszą centralizację Unii. Nadchodzące miesiące pokażą, czy UE pozostanie wspólnotą równych partnerów, czy stanie się federacją kierowaną przez Komisję Europejską.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym jest nowy projekt budżetu UE, o którym mówi Komisja Europejska? To propozycja nowego 7-letniego budżetu Unii (tzw. Wieloletnich Ram Finansowych 2028–2034), która łączy wszystkie fundusze – w tym rolne i spójności – w jeden mechanizm finansowania uzależniony od przestrzegania zasad tzw. praworządności.

Dlaczego projekt budzi kontrowersje w Parlamencie Europejskim? Wielu europosłów uważa, że plan Komisji prowadzi do centralizacji władzy w Brukseli i ogranicza suwerenność państw członkowskich. Krytycy mówią wprost – to krok w stronę federalizacji UE i pozatraktatowej zmiany jej ustroju.

Co oznacza zasada „pieniądze za praworządność”? To mechanizm pozwalający Komisji wstrzymywać wypłaty unijnych środków dla państw, które – w jej ocenie – nie spełniają wymogów dotyczących tzw. praworządności. W praktyce może to oznaczać „pieniądze za posłuszeństwo” wobec Brukseli.

Jakie skutki projekt może mieć dla Polski? Polska mogłaby stracić część funduszy rolnych i regionalnych, a jej decyzje gospodarcze i prawne byłyby w większym stopniu kontrolowane przez Komisję Europejską. Według Jacka Saryusza-Wolskiego, projekt wymaga zastosowania przez Polskę weta.

5. Czy Unia Europejska może wprowadzać nowe podatki?
Tak, Komisja planuje tzw. „zasoby własne UE” – pięć nowych podatków, m.in. od emisji CO₂, tytoniu i dużych korporacji. Ich wprowadzenie wzmocniłoby budżet UE, ale jednocześnie zmniejszyłoby wpływ państw narodowych na finanse i politykę Unii.