[Tylko u nas] Tadeusz Płużański: Jak UB-ek został literatem

W październiku 1939 roku, kiedy wskutek korekty granicy rozbiorowej Sowieci opuścili Suwalszczyznę, a na ich miejsce przyszli Niemcy, Aleksander Omiljanowicz był łącznikiem w... Związku Walki Zbrojnej (oddział Stanisława Wyrodnika, ps. „Burza”). W lipcu 1941 roku za tę działalność został aresztowany. Proces toczył się w Królewcu. Kilkunastu jego kolegów Niemcy stracili, on dostał najniższy wyrok – cztery lata. Niemal do końca wojny siedział w kilku niemieckich obozach (podobno był tam traktowany na szczególnych zasadach).
Aleksander Omiljanowicz [Tylko u nas] Tadeusz Płużański: Jak UB-ek został literatem
Aleksander Omiljanowicz / IPN

W październiku 1945 roku zatrudnił się w UB w Suwałkach. W podaniu o przyjęcie do pracy pisał: „(...) Gdy ład i porządek został zaprowadzony i zyskawszy imię Pogromcy Faszystów, udałem się do ojczyzny, aby tu przyłożyć swe młode siły i rękę do gmachu potęgi naszej ojczyzny, która powoli otrząsając się ze zgliszcz i popiołów powstaje ku nowemu życiu”.

Aleksander Omiljanowicz już wówczas próbował sił jako literat. W latach 60. przyjeżdżał na Suwalszczyznę jako ceniony autor wydawnictwa MON (w sumie wydał około 30 książek). W wydanej w 1965 roku w Białymstoku książce „Walka podziemia z okupantem hitlerowskim na Suwalszczyźnie w latach 1939-1944, Studia i Materiały do dziejów Suwalszczyzny” przedstawił kłamliwy obraz suwalskiej konspiracji, celowo ukrywając przynależność organizacyjną opisywanych przez siebie osób.

Omiljanowicz o ZWZ i AK wspominał mimochodem, zawsze w kontekście współpracy z sowieckim wywiadem. Jeśli jego bohaterowie nie prowadzili podwójnej gry, określał ich wyłącznie mianem bandytów. Taki był komendant Okręgu Białystok Narodowego Zjednoczenia Wojskowego ppłk Władysław Żwański „Błękit”: „notoryczny pijak, despota, grabieżca łupów (...). Jego syn dał się poznać jako terrorysta i morderca. „Błękit” sam udziału w napadach i morderstwach nie brał. Od bandytów otrzymuje obfity haracz łupów”.

 

Ubek

Jako pracownik suwalskiego UB, a zarazem NKWD i sowieckiego kontrwywiadu wojskowego „Smiersz” (śmierć szpiegom) Omiljanowicz likwidował przeciwników politycznych, przebywających na terenach II RP, zajętych przez ZSRS. Polaków, którzy nie godzili się na nową, sowiecką okupację, wywożono "na białe niedźwiedzie". Do obowiązków Omiljanowicza należało rozpracowywanie niepodległościowego podziemia, donoszenie na dowódców i oficerów Wojska Polskiego. Brał za to od Sowietów pieniądze.

Z dokumentów wynika w sposób niezbity, że właśnie za przynależność do ZWZ, AK i WiN Omiljanowicz znęcał się nad aresztowanymi (przed sądem naiwnie twierdził, że nie wiedział, kto był partyzantem, a kto pospolitym przestępcą, wszyscy zresztą byli dla niego bandytami; do końca życia antykomunistyczne powstanie nazywał wojną domową). Nie oszczędzał nawet swoich kolegów sprzed wojny.

W 1946 roku ci sami WiN-owcy, którzy mieli skierować Omiljanowicza do ubecji, skazali go na karę śmierci. Powód był jasny. Zwalczanie podziemia. Próby likwidacji ubeka nie powiodły się jednak (w 1947 roku podziemie zabiło jego brata za współpracę z NKWD - widać była to rodzinna przypadłość).

 

Ucieczka

Omiljanowicz uciekł na inny teren - został szefem UB w Iławie, potem w Ełku. Tu dalej znęcał się nad więźniami, autochtonami z Warmii i Mazur. W jednym przypadku jednak pomylił się. Nie wiedział, że wśród przesłuchiwanych są partyjni działacze. Wybuchła afera i nawet przełożeni Omiljanowicza (oczywiście ci z UB, a nie z WiN) musieli uznać, że jest zbyt brutalny. Jego okrucieństwo napiętnował w specjalnym rozkazie szef bezpieki Stanisław Radkiewicz.

W 1948 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Olsztynie skazał Omiljanowicza na 8 lat, z czego odsiedział połowę wyroku. Jak na ubeków w ówczesnym czasie to i tak długo, jednak jego ofiary były przetrzymywane w dużo gorszych warunkach i o wiele dłużej, albo od razu były mordowane.

 

Literat

Wtedy, po wyjściu z więzienia, Aleksander Omiljanowicz gładko zmienił zawód i został literatem. Jego książki wydawano w wielkich nakładach (również w „demoludach”, a przede wszystkim w ZSRS). Co chwila miał spotkania autorskie, wyjeżdżał na zagraniczne stypendia.

Omiljanowicz pracował również jako redaktor „Głosu Koszalińskiego”, „Gazety Białostockiej” i „Niwy”. Jako kombatant działał w ZBoWiD. W III RP pobierał 1900 złotych emerytury.

W III RP Sąd Rejonowy w Suwałkach skazał Aleksandra Omiljanowicza na 4,5 roku więzienia. Spośród 22 zarzutów postawionych przez IPN sąd uznał 10 za udowodnione. Wszystkie dotyczyły nadużycia władzy, m. in. „bezprawnego zatrzymywania, bicia i znęcania się nad członkami organizacji niepodległościowych, głównie ugrupowania Wolność i Niezawisłość”. Karę odbywał w więzieniu w Białymstoku i Barczewie, gdzie zmarł w 2006 roku.
 


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Jej występ zachwycił widzów Dzień Dobry TVN. Zastąpi Rozenek? Wiadomości
Jej występ zachwycił widzów Dzień Dobry TVN. Zastąpi Rozenek?

Małgorzata Rozenek-Majdan od września należy do zespołu prowadzących program "Dzień dobry TVN". Jednak od pewnego czasu można usłyszeć, że nie wszystkim widzom podoba się styl, w jakim celebrytka prowadzi program. Z kolei zupełnie inne oceny zbiera Agata Młynarska, która niedawno pojawiła się w programie śniadaniowym TVN.

Zarzuty dla prokurator Wrzosek. Jest komentarz ministra sprawiedliwości Wiadomości
Zarzuty dla prokurator Wrzosek. Jest komentarz ministra sprawiedliwości

Materiał dowodowy "w bardzo wysokim stopniu uprawdopodabnia popełnienie przestępstwa – ocenił w sobotę w RMF FM minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro, odnosząc się do sprawy prokurator Ewy Wrzosek.

Argentyńczyk oświadczył się Polce w trakcie wywiadu. Do internetu trafiło nagranie [WIDEO] Wiadomości
Argentyńczyk oświadczył się Polce w trakcie wywiadu. Do internetu trafiło nagranie [WIDEO]

Polska przegrała z Argentyną w swoim ostatnim meczu w ramach fazy grupowej na Mundialu w Katarze 0-2. Jednak pewien ułamek piłkarskiego show skradła sytuacja, która miała miejsce przed rozpoczęciem konfrontacji obu drużyn. Kibic Argentyny przed kamerami telewizyjnymi postanowił oświadczyć się swojej dziewczynie z Polski.

Trener Francuzów zapytany o reprezentację Polski. „Oni uwielbiają to robić” Wiadomości
Trener Francuzów zapytany o reprezentację Polski. „Oni uwielbiają to robić”

Teraz zaczyna się nowy turniej. W grupie masz trzy mecze, a tutaj, jeśli chcesz grać dalej, musisz wygrać. Polska zasłużyła, by być w najlepszej szesnastce. Nie ma co za dużo myśleć, trzeba po prostu wygrać ten mecz – powiedział w sobotę selekcjoner reprezentacji Francji Didier Deschamps.

Rosjanie podszyli się pod Tomasza Grodzkiego. Ważny ukraiński polityk alarmuje Wiadomości
Rosjanie podszyli się pod Tomasza Grodzkiego. Ważny ukraiński polityk alarmuje

Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Rusłan Stefanczuk poinformował w piątek, że w ostatnich dniach otrzymał wiadomość od rosyjskich prankerów podszywających się pod marszałka polskiego Senatu Tomasza Grodzkiego, jednak nie zdołali go oni oszukać.

„Oddałbym się do dyspozycji”. Ziobro o Morawieckim Wiadomości
„Oddałbym się do dyspozycji”. Ziobro o Morawieckim

Nasze kontakty z PiS są nie najgorsze. Gorsze niestety z premierem Mateuszem Morawieckim. Przyczyną są relacje polski z UE. Premier zapewniał, że będą pieniądze, a nie będzie szantażu ze strony Brukseli. Jest odwrotnie – mówi na antenie RMF FM szef Solidarnej Polski Zbigniew Ziobro.

Premier Finlandii przypomina o postawie Polski. Mocne słowa Wiadomości
Premier Finlandii przypomina o postawie Polski. Mocne słowa

Przebywająca w Australii premier Finlandii Sandra Marin podkreśliła, jak ważną rolę w umacnianiu bezpieczeństwa Europy odgrywa Waszyngton. Przypomniała także, że to Polska i kraje bałtyckie ostrzegały przed czarnym scenariuszem.

Zerowy VAT na żywność. Jest decyzja ministra finansów Wiadomości
Zerowy VAT na żywność. Jest decyzja ministra finansów

Minister finansów Magdalena Rzeczkowska podpisała rozporządzenie przedłużające utrzymanie „zerowej” stawki VAT na żywność – przekazał resort finansów.

Prezes PiS ma zapłacić Sikorskiemu 700 tys. zł. Prawnik Kaczyńskiego zabrał głos Wiadomości
Prezes PiS ma zapłacić Sikorskiemu 700 tys. zł. Prawnik Kaczyńskiego zabrał głos

W każdej perspektywie – nie tylko prawniczej – przyznanie odrealnionych, niemożliwych do spełnienia przez zapewne znakomitą większość społeczeństwa kwot, tytułem umocowania do opublikowania dwuzdaniowego oświadczenia, musi budzić sprzeciw i zrodzić prawem przewidziane reakcje – mówi portalowi tvp.info Adrian Salus, prawnik reprezentujący Jarosława Kaczyńskiego.

Ambasador Izraela w Niemczech: Od początku urzędowania mierzyłem się z lewicowym antysemityzmem Wiadomości
Ambasador Izraela w Niemczech: Od początku urzędowania mierzyłem się z lewicowym antysemityzmem

Niemcy w dużej mierze odeszli od brunatnego, wulgarnego antysemityzmu. Dlatego szokujące jest, że lewicowy antysemityzm stał się w tym roku społecznie akceptowalny – pisze w gościnnym artykule na łamach dziennika „Welt” Ron Prosor, ambasador Izraela w Niemczech.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe