„Stan wojenny. Bez prawa powrotu” – wspomnienia Ewy Kubasiewicz-Houée na antenie Radia Gdańsk

13 grudnia 1981 roku pozostaje dla Polaków symboliczną i tragiczną datą – na ulice miast wyjechały wtedy czołgi, a społeczeństwo zostało poddane absurdalnym ograniczeniom i wojennym represjom. Aby przypomnieć o 41. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego w Polsce przez komunistyczny reżim, a także oddać sprawiedliwość ofiarom, osobom represjonowanym i tym, którzy aktywnie stawili opór, 12 i 13 grudnia na antenie Radia Gdańsk zostanie wyemitowane wyjątkowe świadectwo.
 „Stan wojenny. Bez prawa powrotu” – wspomnienia Ewy Kubasiewicz-Houée na antenie Radia Gdańsk
/ fot. Wikimedia Commons/Media Wnet

W poniedziałek, 12 grudnia i wtorek, 13 grudnia prawie przez cały dzień (o godzinach: 11:10, 13:10, 13:20, 14:20, 17:10, 17:20) nasi słuchacze będą mogli wysłuchać fragmentów autobiografii Ewy Kubasiewicz-Houée zatytułowanej „Bez prawa powrotu”. To wyjątkowe studium oporu społecznego i bezwzględnej represyjności wobec ludzi „Solidarności” na tle realiów ówczesnego Trójmiasta: Wyższej Szkoły Morskiej, Uniwersytetu Gdańskiego, aresztu śledczego na Kurkowej, a wreszcie – wojskowych prokuratury i sądu w Gdyni, znakomicie i z wielką dbałością zredagowane wspomnienia z zapisem dat, nazwisk, miejsc i okoliczności ważnych dla historii nie tylko Pomorza, literatura faktu, która bez wątpienia dowodzi, że pamięć musi karmić się konkretem, a nie tylko abstrakcją historycznych procesów.

Cykl audycji „Stan wojenny. Bez prawa powrotu” na podstawie książki Ewy Kubasiewicz-Houée wyreżyserował i zrealizował Jacek Puchalski. W rolę autorki wcieliła się Dorota Michalska, a innym wspominanym przez nią ludziom użyczył głosu Andrzej Urbański. Dodatkowym walorem nagrań są fragmenty przeczytane osobiście przez Ewę Kubasiewicz-Houée.

Dostała najwyższy wyrok w PRL-u

To, że związane z „Solidarnością” i walką z PRL-owskim reżimem wydarzenia z życia Ewy Kubasiewicz-Houée zostały opisane w sposób zapadający w pamięć, nie dziwi. Ich autorka jest polonistką i bibliotekarką, ale jej życie do dziś toczy się nie tylko wśród książek, lecz także w spektrum walki o poszanowanie podstawowych praw człowieka – to opozycjonistka kojarzona z „Gwiazdozbiorem” (środowiskiem Joanny i Andrzeja Gwiazdów), członkini Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodnicząca komisji zakładowej związku w Wyższej Szkole Morskiej w Gdyni. W stanie wojennym została skazana na najwyższy wydany wyrok – dziesięć lat więzienia i pięć lat pozbawienia praw publicznych. Wbrew intencjom Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego jej sprawa nie stała się jednak propagandowym sukcesem, lecz symbolem oporu. W napisanym w więzieniu w Fordonie liście otwartym odrzuciła propozycję poproszenia komunistów o łaskę w celu wcześniejszego wyjścia z więzienia, a po odzyskaniu wolności przystąpiła do „Solidarności Walczącej” i aż do upadku PRL-u pełniła funkcję szefowej struktur tej organizacji na zachodzie kraju. Od 1988 roku mieszka we Francji – od czasu wyjścia za mąż za działacza Amnesty International z Bretanii i opuszczenia Polski Ludowej na podstawie paszportu w jedną stronę – bez prawa powrotu. Utrzymuje stały kontakt z rodziną.

Opowieść o poddanych lub oddanych bezprawiu

Audycje przygotowane przez Radio Gdańsk w 41. rocznicę wprowadzenia stanu wojennego obejmują wybrane fragmenty autobiografii wspomnianej działaczki. Opowieść rozpoczyna się w pierwszych dniach stanu wojennego, kiedy bohaterka – wraz z grupą przyjaciół oraz synem Markiem Czachorem i jego przyjaciółmi – została aresztowana i oskarżona o spisek przeciwko Polsce Ludowej. W miarę rozwoju wydarzeń przeżywamy z bohaterką kolejne przesłuchania, dostrzegamy manipulacje, poznajemy koszmarne warunki w więziennych celach, a także nazwiska jej przyjaciół i ludzi dobrej woli, ale też nazwiska i metody działania oprawców – funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, przedstawicieli służby więziennej i prokuratorów stanu wojennego – aż do pokazowego procesu przed Sądem Marynarki Wojennej w Gdyni 3 lutego 1982 roku. Nie można jednak określić tej opowieści jako polityczny thriller – to raczej niepozbawiony ironii socjologiczny obraz ludzi poddanych lub oddanych bezprawiu, z pięknym wskazaniem na tych, którzy nawet w najtrudniejszych warunkach chcieli i potrafili żyć przyzwoicie.

– Indywidualne historie tworzą dzieje zbiorowe, co w przypadku stanu wojennego zyskuje dodatkowy wymiar. Przywołując doświadczenia minionego czasu przez pryzmat wyjątkowych wspomnień Ewy Kubasiewicz-Houée, chcemy uszanować pamięć wszystkich uczestników ówczesnej walki o wolność. Dlatego zdecydowaliśmy się na radiową adaptację tej opowieści i wyemitowanie audycji w rocznicę stanu wojennego. Autobiografia Ewy Kubasiewicz-Houée przywołuje realia, które pozwalają przypomnieć lub wyobrazić sobie nie tylko grozę stanu wojennego, ale także beznadzieję i szarość minionego, komunistycznego systemu. Te kilkuminutowe, emitowane przez cały dzień 12 i 13 grudnia wspomnienia są współczesnym podsumowaniem i odpowiedzią wolnych Polaków na pamiętny komunikat niesławnego generała w ciemnych okularach z 13 grudnia 1981 roku – wyjaśnia dr Adam Chmielecki, prezes Radia Gdańsk.

Partnerami merytorycznymi projektu są Instytut Dziedzictwa Solidarności oraz Instytut Pamięci Narodowej.


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Granica z Białorusią. Straż Graniczna publikuje niepokojące nagranie Wiadomości
Granica z Białorusią. Straż Graniczna publikuje niepokojące nagranie

Tylko w tym miesiącu przez Białoruś do Polski i na terytorium Unii Europejskiej próbowało dostać się 1250 osób.

Zbigniew Kuźmiuk: PO i Polska 2050 próbują „wysadzić w powietrze” kompromis z Brukselą Wiadomości
Zbigniew Kuźmiuk: PO i Polska 2050 próbują „wysadzić w powietrze” kompromis z Brukselą

Wprawdzie duża część opozycji, wstrzymując się od głosu w sprawie nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym, pozwoliła ją uchwalić w kształcie wynegocjowanym z Komisją Europejską przez ministra ds. europejskich Szymona Szynkowskiego vel Sęk (w sytuacji kiedy posłowie Solidarnej Polski głosowali przeciw), ale dalsze jej działania pokazują, że była to decyzja wizerunkowa (trudno paraliżować uchwalenie ustawy w sytuacji, kiedy publicznie zapewnia się, że jest się za jak najszybszym pozyskaniem środków z KPO).

Katowice: Pod gruzami kamienicy znaleziono ciało drugiej osoby Wiadomości
Katowice: Pod gruzami kamienicy znaleziono ciało drugiej osoby

Odnaleziono ciało drugiej z osób poszukiwanych po wybuchu w kamienicy w Katowicach – poinformował wojewoda śląski Jarosław Wieczorek. Jak zaznaczył, pod gruzami prawdopodobnie już nikogo nie ma, ale nadal trwają działania ratunkowo-poszukiwawcze.

Burza w Pałacu Buckingham. Książę eksmitowany przez króla Karola III Wiadomości
Burza w Pałacu Buckingham. Książę eksmitowany przez króla Karola III

Jak podają brytyjskie media, kontrowersyjny książę Andrzej został eksmitowany z Pałacu Buckingham na skutek decyzji króla Karola III.

Belgijska gazeta o „polskich obozach koncentracyjnych”. Jest interwencja Wiadomości
Belgijska gazeta o „polskich obozach koncentracyjnych”. Jest interwencja

W związku z publikacją w belgijskiej, flamandzkojęzycznej gazecie „Het Laatste Nieuws”, która użyła nieakceptowalnego określenia „polskie obozy koncentracyjne”, Ambasada RP w Brukseli podjęła w czwartek interwencję. – To Niemcy ponoszą odpowiedzialność za Holocaust i obozy koncentracyjne, w tym Auschwitz-Birkenau, a nie Polacy – powiedział PAP ambasador Polski w Królestwie Belgii Rafał Siemianowski.

„Tego boi się TVN”. Były współpracownik stacji ujawnia korespondencję Wiadomości
„Tego boi się TVN”. Były współpracownik stacji ujawnia korespondencję

Były współpracownik telewizji TVN operator Kamil Różalski opublikował na Twitterze korespondencję. Ma ona przedstawiać fragmenty wiadomości innych pracowników TVN, którzy opowiadają o patologiach, jakie miały mieć miejsce podczas ich pracy w stacji.

Nie tylko Leopardy. Polska przekaże Ukrainie dodatkowo 60 czołgów, w tym 30 PT-91 Twardy Wiadomości
Nie tylko Leopardy. Polska przekaże Ukrainie dodatkowo 60 czołgów, w tym 30 PT-91 Twardy

„Dziękuję Polsce za tak ważne decyzje o przekazaniu Ukrainie 60 polskich czołgów, spośród których 30 to słynne PT-91 Twardy, a także 14 maszyn Leopard 2” – napisał w piątek po polsku na Twitterze prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, odnosząc się do czwartkowych zapowiedzi premiera Mateusza Morawieckiego o kolejnych dostawach uzbrojenia dla Kijowa. W podobnym tonie wypowiedział się w piątek ukraiński premier Denys Szmyhal.

26 zastępów straży pożarnej, w drodze kolejni ratownicy. Wielka akcja służb po wybuchu gazu w Katowicach Wiadomości
26 zastępów straży pożarnej, w drodze kolejni ratownicy. Wielka akcja służb po wybuchu gazu w Katowicach

Po wybuchu – najprawdopodobniej gazu – w kamienicy należącej do parafii ewangelicko-augsburskiej w Katowicach strażacy przeszukują gruzowisko, by dotrzeć do jednej osoby, która powinna być w środku. Z budynku wyprowadzono wcześniej siedem osób, w tym dwoje dzieci; pięć z nich trafiło do szpitali.

Katargate. Eva Kaili grozi pozwem Jackowi Saryuszowi-Wolskiemu Wiadomości
Katargate. Eva Kaili grozi pozwem Jackowi Saryuszowi-Wolskiemu

„Była wiceprzewodnicząca PE Eva Kaili, oskarżona ws. Qatargate, chce mnie pozwać do sądu” – informuje na Twitterze europoseł PiS Jacek Saryusz-Wolski.

Duży cios w Państwo Islamskie. Amerykanie zabili jednego z przywódców ISIS Wiadomości
Duży cios w Państwo Islamskie. Amerykanie zabili jednego z przywódców ISIS

Żołnierze sił specjalnych USA przeprowadzili w środę udaną operację antyterrorystyczną, zabijając przywódcę Państwa Islamskiego w Somalii, Bilala al-Sudaniego - podał w czwartek Biały Dom. Al-Sudani miał odpowiadać za finansowanie ekspansji grupy.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe