Ordo Iuris: Druga rocznica wyroku TK - czas na ustawowe podkreślenie konieczności ochrony życia nienarodzonych dzieci

W związku ze zbliżającą się rocznicą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r. w sprawie aborcji, który w znacznym stopniu podniósł standard ochrony życia w Polsce, warto przypomnieć treść tego orzeczenia. Celem tego komentarza nie jest jednak ponowne przywoływanie argumentacji Trybunału w zakresie podstaw prawnej ochrony życia człowieka w fazie prenatalnej, lecz odwołanie się do istotnych kwestii, które sąd konstytucyjny zawarł w końcowej części wyroku. Realizacją postulowanych przez TK zmian niewątpliwie mogłaby być zmiana w ustawie o planowaniu rodziny, dobitniej podkreślająca konieczność ochrony życia nienarodzonych dzieci.

Prawo chroni życie

Orzekając ponownie w kwestii prawnej ochrony życia człowieka w okresie rozwoju prenatalnego, Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie odwoływał się do orzeczenia w sprawie K 26/96, zapadłego w 1997 r. i będącego jednocześnie pierwszym orzeczeniem TK odnoszącym się do statusu prawnego nienarodzonej istoty ludzkiej. Zarówno w wyroku z 2020 r. (sygn. K 1/20), jak i tym z 1997 r., sąd konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że w polskim porządku prawnym życie ludzkie podlega ochronie od początku (tj. od poczęcia) do naturalnej śmierci. Wynika to z godności każdego człowieka, która jest przyrodzona, niezbywalna i ma charakter ponadpozytywny, co oznacza, że przysługuje człowiekowi wyłącznie na tej podstawie, że jest człowiekiem. Jest ona także niezależna od woli ustawodawcy, a wręcz uprzednia względem wszelkich działań legislacyjnych („godność jest punktem odniesienia dla całego konstytucyjnego systemu wartości i leży u podstaw całego porządku prawnego” – pkt 107 wyroku z 22 października 2020, w którym odwołano się do szeregu wcześniejszych rozstrzygnięć TK).

Zasada poszanowania ludzkiej godności i uznanie wynikającego z niej prawa do życia znalazły wyraz w treści art. 30 i 38 Konstytucji RP, które wyraźnie nakładają na władze publiczne (w tym władzę ustawodawczą) obowiązek ochrony tych wartości konstytucyjnych. W praktyce oznacza to, że na ustawodawcy spoczywa obowiązek ustanawiania takich przepisów prawnych, które wymaganą ochronę życia będą gwarantowały.  

Postulat dostosowania prawa

W końcowej części wyroku z 2020 r. Trybunał Konstytucyjny poczynił dwa wskazania adresowane do ustawodawcy zwykłego – mianowicie:

  1. potrzebę „dostosowania art. 4a u.p.r. [ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży – przyp. KG] do stanu prawnego, który powstał w konsekwencji orzeczeń zapadłych w niniejszej sprawie, jak i o sygn. K 26/96” (pkt 181) oraz
  2. potrzebę ujednolicenia niespójnej terminologii ustawowej odnoszącej się do poczętej istoty ludzkiej (pkt 182).

TK zwrócił tu uwagę na konieczność dostosowania treści art. 4a ustawy o planowaniu rodzinydo rozstrzygnięć Trybunału dotyczących ust. 1 pkt 2 i 4 tego przepisu i derogacji (uchylenia) tych części, które uznał za niezgodne z Konstytucją. Zasadniczo zmiany te nastąpiły, bowiem wspomniane pkt 2 i 4 zostały uchylone, a dokonanie aborcji na podstawie przesłanek w nich wskazanych, aktualnie wiąże się z odpowiedzialnością karną.

Zasygnalizowana konieczność dostosowania prawa do rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego może być jednak rozpatrywana w szerszym kontekście – postulatu wprowadzenia zmian wustawie o planowaniu rodziny, które odzwierciedlałyby podstawowe ustalenia Trybunału płynące z szeregu orzeczeń wydawanych od 1997 r., a więc jednoznacznego uznania człowieczeństwa i godności poczętej istoty ludzkiej oraz wymóg zapewnienia prawnej ochrony życia takiej jednostki. Warto zauważyć, że w tym zakresie polski ustawodawca mógłby powrócić do tego, co sam ustanowił przed 29 laty – tj. do pierwotnego brzmienia art. 1 ustawy o planowaniu rodzinyz 1993 r. Przypomnijmy, że w swojej początkowej wersji ustawa ta w art. 1 stanowiła, że „Każda istota ludzka ma od chwili poczęcia przyrodzone prawo do życia” (ust. 1) oraz że „Życie i zdrowie dziecka od chwili jego poczęcia pozostają pod ochroną prawa” (ust. 2). Wydaje się, że jednoznacznie wyrażony pogląd, iż człowiek „staje się” w momencie poczęcia i od tego momentu przysługuje mu prawo do życia oraz prawo do ochrony tej podstawowej wartości, mogłyby przyczynić się do zakończenia toczącego się obecnie a bezprzedmiotowego sporu, sprowadzającego się w istocie do pytania, czy człowiek jest człowiekiem.

Zarodek, embrion, płód – czyli dziecko

Kwestionowanie podmiotowości dziecka nienarodzonego stanowi podstawowy element strategii ograniczania prawnej ochrony jego życia. Jest to tendencja, którą można zaobserwować nie tylko w Polsce, ale globalnie – wszędzie tam, gdzie aktywnie działają środowiska proaborcyjne. Jednym ze sposób podważania podmiotowości jest uporczywe unikanie słowa „dziecko” i zastępowanie go medycznymi terminami, jak „zarodek” czy „płód”. Nadużywane tego rodzaju terminów ma na celu stałe oszukiwanie społeczeństwa, że embrion czy płód to nie dziecko. W rzeczywistości pojęcia ta służą jedynie określaniu następujących po sobie faz rozwoju prenatalnego człowieka (czyli dziecka) jak słusznie zauważył polski ustawodawca w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka – „W rozumieniu ustawy dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności”. Problem w tym, że również ustawa o planowaniu rodzinyposługuje się określeniem „płód”, które zresztą obejmuje jedynie część życia człowieka przed narodzeniem (od ok 9. tygodnia od zapłodnienia). Z kolei w ustawie z 6 czerwca 1997 r. kodeks karny znajdziemy już termin „dziecko poczęte” (np. art. 152 §3), co należy uznać za określenie zdecydowanie bardziej precyzyjne (obejmujące cały okres rozwoju do narodzin) i lepiej nawiązujące do aksjologii Konstytucji RP uwypuklonej w licznych wyrokach Trybunału Konstytucyjnego.

Warto odnotować, że TK – dostrzegając niespójność pojęć stosowanych w polskim prawie – w wyroku z 2020 r. wyraził postulat ujednolicenia terminologii w sposób podkreślający „podmiotowość prawną dziecka w prenatalnym okresie życia”. W tym celu – stwierdził Trybunał - ustawodawca powinien „wykorzystywać, w miarę możliwości, pojęcia odnoszące się do relacji między ludźmi, tj. relacji bycia dzieckiem i relacji być matką” (pkt 182). Także z tego powodu warto rozważyć powrót do wspomnianego pierwotnego brzmienia art. 1ustawy o planowaniu rodziny, w którym ustawodawca nie starał się unikać najwłaściwszegow tym miejscu słowa „dziecko”.

r.pr. Katarzyna Gęsiak, dyrektor Centrum Prawa Medycznego i Bioetyki Ordo Iuris


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Wymiana więźniów między Rosją a USA. Amerykańska koszykarka wymieniona na handlarza bronią Wiadomości
Wymiana więźniów między Rosją a USA. Amerykańska koszykarka wymieniona na handlarza bronią

Koszykarka Brittney Griner, która została skazana w Rosji na karę 9 lat więzienia za posiadanie olejku haszyszowego została wymieniona na przebywającego od lat w amerykańskim więzieniu rosyjskiego handlarza bronią Wiktora Buta – podała CNN.

Polacy zostali zapytani o Tuska. Ten sondaż nie spodoba się liderowi PO Wiadomości
Polacy zostali zapytani o Tuska. Ten sondaż nie spodoba się liderowi PO

Niedobre wieści dla Donalda Tuska – pisze w czwartek serwis wPolityce.pl i publikuje badanie przeprowadzone przez pracownię Social Changes.

Kontrowersyjna decyzja ws. przyszłości Michniewicza? Prezes PZPN zabrał głos Wiadomości
"Kontrowersyjna" decyzja ws. przyszłości Michniewicza? Prezes PZPN zabrał głos

Cezary Kulesza zabrał głos w sprawie przyszłości Czesława Michniewicza w reprezentacji Polski. Sam selekcjoner w rozmowie na antenie Radia Zet przyznał, że jest zainteresowany kontynuacją współpracy z kadrą.

Enerhoatom: Rosjanie przywieźli wyrzutnie Grad na teren Zaporoskiej Elektrowni Atomowej Wiadomości
Enerhoatom: Rosjanie przywieźli wyrzutnie Grad na teren Zaporoskiej Elektrowni Atomowej

Rosjanie przywieźli w środę na teren okupowanej Zaporoskiej Elektrowni Atomowej kilka wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych Grad, najpewniej przygotowują kolejną prowokację – poinformował operator ukraińskich siłowni jądrowych Enerhoatom.

Trzęsienie ziemi w Pałacu Buckingham. Książę William i Kate Middleton podjęli decyzję Wiadomości
Trzęsienie ziemi w Pałacu Buckingham. Książę William i Kate Middleton podjęli decyzję

Brytyjskie media skoncentrowane są na premierze dokumentalnego serialu Netfliksa „Harry i Meghan”. Źródła bliskie Pałacu Buckingham, na które powołuje się Daily Mail informują, że Książę William i Kate Middleton podjęli już decyzję w tej sprawie.

Próba zamachu stanu w Niemczech. Sędzia zatrzymana Wiadomości
Próba zamachu stanu w Niemczech. Sędzia zatrzymana

Sędzia Birgit Malsack-Winkemann należy do "Obywateli Rzeszy", którzy planowali obalenie rządu RFN - twierdzą władze. Miała pełnić funkcję "ministra sprawiedliwości" w nowych Niemczech. Gdy zasiadała z ramienia partii AfD w Bundestagu agitowała przeciwko uchodźcom i protestowała przeciwko polityce związanej z pandemią Covid-19.

Przykleili się do pasa startowego. Aktywiści klimatyczni wtargnęli na lotniska w Monachium i Berlinie [FOTO] Wiadomości
Przykleili się do pasa startowego. Aktywiści klimatyczni wtargnęli na lotniska w Monachium i Berlinie [FOTO]

„W Niemczech w czwartek doszło do kolejnych akcji aktywistów klimatycznych z grupy „Ostatnie pokolenie” na lotniskach w Monachium i Berlinie” – pisze w czwartek portal dziennika „Bild”. W Monachium aktywiści przykleili się do pasa startowego, z którego zostali później usunięci.

Wiadomości
Jaki aparat ma nowy iPhone 14? Poznaj specyfikację urządzenia

Robienie zdjęć to jedna z podstawowych funkcji każdego smartfona a jednocześnie funkcjonalność, po której możemy wyraźnie obserwować rozwój całej kategorii. Nic więc dziwnego, że producenci z każdym rokiem dążą do ulepszania funkcji fotograficznych swojego sprzętu. Nie inaczej jest w przypadku sprzętów Apple. Z każdą nową premierą kolejnego iPhone miłośnicy marki czekają na innowacje w zakresie fotografii. Jak to wygląda w przypadku iPhone 14? Pora to dokładnie przeanalizować.

Współpraca PiS z PSL? „Może na nas liczyć” Wiadomości
Współpraca PiS z PSL? „Może na nas liczyć”

Piotr Zgorzelski z Polskiego Stronnictwa Ludowego w „Salonie Politycznym Trójki” wypowiedział się na temat możliwości współpracy Prawa i Sprawiedliwości z jego ugrupowaniem.

„Aferka” podczas wakacji Lewandowskich Wiadomości
„Aferka” podczas wakacji Lewandowskich

Robert i Anna Lewandowscy razem z córkami udali się po mundialu w Katarze na Malediwy, gdzie spędzają wakacje. Na Instagramie żona kapitana polskiej reprezentacji poinformowała o „aferce”.

Marsz
Godności
Emerytury
Stażowe